Theme 6: Helpful Tips — Health, Study and Life Tips Vocabulary, Making Suggestions (Why don't you, How about, Let's, You could), Giving Step-by-Step Instructions with Imperatives, Zero and First Conditional, Asking for and Responding to Advice, Writing a Tips Leaflet and an Advice Column Reply

Yeni temamızın adı olan tip, birine bir işi daha kolay, daha iyi ya da daha güvenli yapması için verilen kısa ve pratik öneri anlamına gelir: “Here's a useful tip: drink a glass of water before every meal.” Son yıllarda sık duyduğumuz life hack ise günlük bir sorunu zekice ve basit bir yolla çözen pratik yöntemdir: “Put your phone in another room while you study. It's a simple life hack, but it really works.” Bu konuda en çok kullanacağımız kelime ise advice (tavsiye)dir. Advice sayılamaz bir isimdir; bu yüzden an advice ya da advices denmez. Tek bir tavsiyeden söz ederken a piece of advice veya some advice kullanılır.

İpuçları çoğunlukla üç alanda karşımıza çıkar. Health and wellbeing (sağlık ve iyi oluş) alanında get enough sleep (yeterince uyumak), stay hydrated (vücudu susuz bırakmamak), eat a balanced diet (dengeli beslenmek), cut down on sugar (şekeri azaltmak), keep fit (formda kalmak) ve reduce screen time (ekran süresini azaltmak) gibi eşdizimler kullanılır. Örneğin uzmanlar, 13-18 yaş arası gençlere her gece yaklaşık 8-10 saat uyumalarını ve her gün ortalama 60 dakika hareket etmelerini önerir.

Study tips (ders çalışma ipuçları) alanında set realistic goals (gerçekçi hedefler koymak), make a to-do list (yapılacaklar listesi hazırlamak), take notes (not almak), revise regularly (düzenli tekrar yapmak), avoid distractions (dikkat dağıtıcılardan uzak durmak) ve take regular breaks (düzenli mola vermek) öne çıkar. Everyday life (günlük yaşam) ipuçlarında ise save money (para biriktirmek), keep your room tidy (odanı düzenli tutmak), reuse and recycle (yeniden kullanmak ve geri dönüştürmek) ve plan ahead (önceden plan yapmak) gibi ifadeler sık geçer: “Plan ahead and you won't feel stressed on Monday morning.”

Geçen hafta should, had better ve must ile tavsiye ve kural bildirmeyi öğrendik. Ancak günlük konuşmada bir arkadaşımıza öneride bulunurken daha yumuşak ve samimi kalıplar tercih edilir. Bu kalıpların her biri kendinden sonra belirli bir fiil biçimi ister; en sık yapılan hata da burada ortaya çıkar. Why don't you + V1? kalıbı karşımızdakine nazik bir öneri sunar: “Why don't you join the school basketball team?” (Neden okul basketbol takımına katılmıyorsun?) Kendimizi de içine katan öneriler için Why don't we + V1? ya da Let's + V1 kullanılır: “Let's revise for the test together.” Olumsuzu Let's not + V1 biçimindedir: “Let's not stay up late tonight.”

How about ve What about kalıplarından sonra fiil -ing alır ya da doğrudan bir isim gelir: “How about going for a walk after lunch?”, “What about a fruit salad instead of chips?” You could + V1 ise seçenek sunan, baskı içermeyen bir öneridir ve birden fazla yol gösterirken çok kullanışlıdır: “You could ask your teacher for help, or you could watch a video about the topic.” Daha resmî bir dil için I suggest + V-ing ya da I suggest (that) you + V1 kullanılır: “I suggest making a study timetable.”, “I suggest that you start early.” Burada I suggest you to start demek yanlıştır.

Yapılan bir öneriye yanıt vermek de iletişimin parçasıdır. Kabul ederken That's a great idea!, Sounds good to me., Why not? ya da I'll give it a try. denir. Kibarca reddederken ise önce teşekkür edip sonra bir gerekçe ya da başka bir öneri sunmak uygundur: “Thanks, but I'm not sure that's a good idea because I have training.”, “I'd rather stay at home today. How about tomorrow?” Kısa bir diyalog: “A: I'm always tired in the morning. — B: Why don't you go to bed earlier? — A: I'll give it a try. Maybe I could also stop using my phone at night. — B: That's a great idea!”

Bir yemek tarifini anlatırken, bir cihazın nasıl kullanılacağını gösterirken ya da küçük bir kazada ne yapılacağını açıklarken instructions (talimatlar) veririz. Talimatlar genellikle imperative (emir kipi) ile verilir: fiil yalın hâlde cümlenin başına gelir ve özne kullanılmaz: “Add a pinch of salt.”, “Mix well.” Olumsuz talimatlar Don't + V1 ile kurulur: “Don't open the oven door too early.” Emir kipi kaba görünmesin diye günlük konuşmada başına ya da sonuna please eklenebilir; ancak tarif ve kullanım kılavuzlarında doğrudan emir kipi tamamen doğaldır.

Adımların karışmaması için sequencing words (sıralama sözcükleri) kullanılır: First / Firstly (önce), Next (sonra), Then (ardından), After that (bundan sonra) ve Finally (son olarak). Örnek olarak ayran yapımını adım adım anlatalım: “First, put two cups of yoghurt into a large jug. Next, add one cup of cold water. Then, add a pinch of salt. After that, whisk the mixture for about a minute until it is smooth and foamy. Finally, pour it into glasses and serve it cold.” Dikkat ederseniz her adım tek bir eylemi anlatır ve emir kipiyle başlar; bu, talimatı dinleyen kişinin işini kolaylaştırır.

Talimatı daha güvenli ve anlaşılır kılmak için bazı uyarı kalıpları eklenir: Make sure (that) you + V1 (... olduğundan emin ol), Remember to / Don't forget to + V1 (... yapmayı unutma), Be careful not to + V1 (... yapmamaya dikkat et) ve Never + V1 (asla ...). Örneğin hafif bir yanıkta yapılacaklar şöyle anlatılabilir: “First, cool the burn under cool running water for about 20 minutes. Don't put ice or butter on it. Then, cover it loosely with a clean cloth. Make sure you see a doctor if the burn is large.” Bu tür talimatlarda kısa, net cümleler ve doğru sıra hayati önem taşır.

İyi bir ipucu çoğu zaman bir neden-sonuç ilişkisi içerir: bir şeyi yaparsak ne olur ya da yapmazsak ne olur? Bu ilişkiyi anlatmak için conditional sentences (koşul cümleleri) kullanılır. Zero conditional, her zaman ve herkes için geçerli olan genel gerçekleri, bilimsel olguları ve alışkanlık sonuçlarını anlatır. Yapısı If + Simple Present, Simple Present biçimindedir: “If you heat water to 100°C, it boils.”, “If you don't drink enough water, you get a headache.” Bu cümlelerde if yerine when kullanılsa da anlam neredeyse değişmez: “When you exercise, your body releases energy.”

First conditional ise gelecekte gerçekleşmesi olası bir durumu ve onun muhtemel sonucunu anlatır. Yapısı If + Simple Present, will + V1 biçimindedir: “If you revise a little every day, you will feel more confident in the exam.”, “If you stay up late tonight, you won't be able to concentrate tomorrow.” Geçen hafta zaman yan cümlelerinde öğrendiğimiz kural burada da geçerlidir: if yan cümlesinde will kullanılmaz. Sonuç kısmında will yerine can, may, might ya da bir tavsiye için should de gelebilir: “If you feel stressed, you can try breathing exercises.”

İpucu metinlerinde çok sık görülen bir yapı da If + Simple Present, emir kipidir: “If you feel tired, take a short break.”, “If you can't sleep, don't look at your phone.” Ayrıca unless bağlacı if ... not (-mezse, -madıkça) anlamına gelir ve kendisi olumlu fiille kullanılır: “Unless you take regular breaks, you will feel exhausted.” = “If you don't take regular breaks, you will feel exhausted.” Noktalama kuralı da önemlidir: cümle if / unless ile başlıyorsa iki bölüm arasına virgül konur; ana cümle başta ise virgül gerekmez: “You will feel better if you go for a walk.”

Bir sorunla karşılaştığımızda arkadaşlarımıza, ailemize ya da öğretmenlerimize danışırız. Asking for advice (tavsiye istemek) için kullanılan kalıplar şunlardır: “Can you give me some advice?”, “What should I do?”, “Do you have any tips for...?”, “What would you do if you were me?” ve daha resmî olarak “Could you advise me on...?” Sorunu kısaca açıklamak tavsiye vereni yönlendirir: “I get really nervous before presentations. Do you have any tips?”

Tavsiye verirken should ve önceki bölümlerde öğrendiğimiz öneri kalıplarının yanında çok kullanışlı bir sabit kalıp daha vardır: If I were you, I'd (I would) + V1 (Senin yerinde olsam ... yapardım): “If I were you, I'd practise in front of a mirror.” Bu kalıpta özne ne olursa olsun were kullanılır; günlük konuşmada was duyulsa da yazılı dilde ve sınavlarda were doğru kabul edilir. Diğer yararlı ifadeler: “The best thing to do is (to) + V1”, “I'd recommend + V-ing”, “Have you tried + V-ing?”: “Have you tried making notes on small cards?” Tavsiyeye başlamadan önce empati göstermek iletişimi güçlendirir: “I know how you feel.”, “Don't worry, it happens to everyone.”

Tavsiyeye yanıt vermek de nezaketin gereğidir. Tavsiyeyi beğendiysek “Thanks, that's really helpful.”, “Good idea, I'll try that.” deriz. Daha önce denediğimiz bir şeyse “I've already tried that, but it didn't work.”, uygun bulmadıysak “I'm not sure that will work because...” diyerek gerekçe sunarız. Örnek diyalog: “A: I can't concentrate when I study at home. What should I do? — B: Don't worry, it happens to everyone. Have you tried studying in the library? — A: I've already tried that, but it closes too early. — B: Then if I were you, I'd put my phone in another room and study in 40-minute blocks. — A: Good idea, I'll try that tonight. Thanks!”

Haftanın son bölümünde öğrendiğimiz yapıları iki yazma türünde bir araya getiriyoruz. İlki tips leaflet (ipucu broşürü) ya da infographic (bilgi görseli)dir. Okul panosu, sınıf dergisi veya bir web sitesi için hazırlanan bu metinler dikkat çekici bir başlıkla başlar: “Top 5 Tips for a Stress-Free Exam Week”, “How to Stay Healthy in Winter”. Ardından kısa bir giriş cümlesi gelir: “Exams can be stressful, but these simple tips will help you.” Her ipucu numaralı bir madde olarak yazılır, emir kipiyle başlar ve bir gerekçe ya da sonuç içerir: “1. Get enough sleep. If you sleep well, your brain works better.” Broşür motive edici bir kapanış cümlesiyle biter: “Good luck, and remember: you can do it!”

İkinci tür, dergi ve web sitelerinde yer alan advice column (tavsiye köşesi) yazısına reply (yanıt) yazmaktır. Okur bir sorunu anlatan kısa bir mektup gönderir; örneğin: “Dear Advice Corner, I spend about five hours a day on my phone and I can't concentrate on my homework. My grades are getting worse. What should I do? — Worried Ece” Yanıt şu sırayla yazılır: greeting (Dear Ece,), anlayış gösterme (“Thank you for your letter. I understand how you feel; many teenagers have the same problem.”), öneriler, cesaretlendirme ve kapanış.

Öneriler bölümünde tavsiyeleri Firstly, Secondly, Also, Finally gibi sözcüklerle sıralamak ve her tavsiyeye bir sonuç eklemek yazıyı ikna edici yapar: “Firstly, why don't you check your screen time every evening? Secondly, if I were you, I'd turn off notifications while studying. Also, you could leave your phone in another room. If you follow these tips, you will have more time for your homework. Unless you set some limits, the problem won't go away.” Cesaretlendirme ve kapanış için “Don't give up; small changes make a big difference.”, “Good luck! / Best wishes, Advice Corner” kullanılabilir. Yanıtın tonu samimi ama saygılı olmalı; okuru suçlayan (“You are wrong”) ifadelerden kaçınılmalıdır.