İçeriğe geç

10. sınıf · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. hafta (9-13 Kasım 2026)

Dinlediği Masalı/Anlatıyı Film Şeridi Hâline Getirme, Sözün Ezgisiyle Konuşma ve Yazma Sürecini Değerlendirme (TDE3.4 / TDE4.4)

1. TEMA: SÖZÜN EZGİSİ teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Birinci temamız olan Sözün Ezgisi'nin bu son haftasında, dinlediğimiz masalı film şeridi (storyboard) hâline getirdiğimiz yazma çalışmamızı ve şiir dinletisi / masal anlatımı konuşma süreçlerimizi öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi ölçütleriyle inceliyor; aynı zamanda temamızın edebî ve dil bilgisel kazanımlarını bütüncül olarak değerlendiriyoruz.

Film Şeridi (Storyboard) Yazma Sürecini Değerlendirme (TDE4.4)

Dinlenen veya izlenen bir masalın film şeridi (storyboard) hâline getirilmesi; edebî bir anlatının görsel kareler, sahne betimlemeleri, diyaloglar ve işitsel efektlerle (çok modlu metin) yeniden üretilmesidir. Yazma sürecinin son aşaması olan Süreci Değerlendirme (TDE4.4), yazarın hem kendi üretim sürecine (öz değerlendirme) hem de öğretmen ve sınıf arkadaşlarının görüşlerine (paydaş / akran değerlendirmesi) dayanarak eserini çok yönlü denetlemesidir.

Bir film şeridi metni dört temel boyutta değerlendirilir: 1. İçerik ve Yapı Uyumu: Masalın serim (döşeme), düğüm (olay-çatışma), çözüm ve dilek bölümleri sahne karelerine eksiksiz ve kronolojik akışla aktarılmış mıdır? Masalın ana iletisi ve millî-manevi değerler korunmuş mudur? 2. Görsel ve İşitsel Ögelerin İşlevselliği: Her karedeki çizim/görsel betimlemesi, çekim ölçeği (genel plan, yakın plan), kamera açısı ve ses/müzik yönergeleri sahnenin duygusunu desteklemekte midir?

3. Dil, Anlatım ve Bağdaşıklık: Diyaloglar masal kahramanlarının karakter özelliklerine uygun ve doğal mıdır? Yay ayraç ( ) içindeki sahne yönergeleri açık, yalın ve şimdiki/geniş zaman kipiyle yazılmış mıdır? Sahneler arası geçişlerde bağdaşıklık (anlam bütünlüğü) ve bağlaşıklık (dil bilgisel bağlar) sağlanmış mıdır? 4. Yazım ve Noktalama: Konuşma çizgisi (—), iki nokta (:), yay ayraç (( )) ve büyük harflerin yazımı TDK kurallarına uygun mudur? Bu değerlendirme sonucunda öğrenci, geri bildirimler doğrultusunda metnine son şeklini verir, özgün yazar kimliğini geliştirir ve çalışmasını sınıf panosunda veya okulun güvenli dijital ortamlarında paylaşır.

FİLM ŞERİDİ (STORYBOARD) YAZMA SÜRECİNİ DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ (TDE4.4) 1. İÇERİK, GÖRSEL VE DİL ÖLÇÜTLERİ • Olay Akışı ve Yapı: Serim, düğüm ve çözüm sahnelerinin ardışık karelerde tutarlı sıralanması. • Görsel-İşitsel Uyum: Sahne çizimi, çekim ölçeği (genel/yakın plan) ve ses/müzik efektlerinin uyumu. • Dil ve Anlatım: Kahramana uygun diyaloglar, bağdaşıklık-bağlaşıklık ve zengin söz varlığı. • İmla: Yay ayraç ( ) ve konuşma çizgisi (—) kullanımı. 2. ÖZ DEĞERLENDİRME VE PAYDAŞ TEPKİSİ • TDE4.4.1. Kendini Değerlendirme: Yazma sürecindeki duygu, düşünce, planlama ve karşılaşılan güçlükleri öz değerlendirme ile analiz etme. • Paydaş Görüşleri (Akran ve Öğretmen): Dereceli puanlama anahtarıyla alınan geri bildirimler. • TDE4.4.2. Yeni Hedef ve Paylaşım: Özgün yazar kimliği oluşturma ve eseri paylaşma. Değerlendirme aşaması, taslak metni yetkin bir esere dönüştüren ve yazar kimliğini geliştiren üstbilişsel süreçtir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Konuşma Sürecini Değerlendirme: Şiir Dinletisi ve Masal Anlatımı (TDE3.4)

Edebiyat Atölyesi kapsamında gerçekleştirilen tematik şiir dinletisi ve masal anlatımı çalışmaları da konuşma becerisinin son adımı olan Konuşma Sürecini Değerlendirme (TDE3.4) ölçütleriyle ele alınır. Başarılı bir sözlü anlatımda içerik kadar sözün ezgisini dinleyiciye hissettiren ses ve beden dili unsurları belirleyicidir.

Şiir okuma ve masal anlatma performansları şu ölçütlerle değerlendirilir: 1. Boğumlama (Diksiyon) ve Telaffuz: Kelimelerin ses değerlerine ve standart Türkçe söyleyişine uygun, açık ve anlaşılır biçimde seslendirilmesi. 2. Vurgu, Tonlama ve Durak: Şiirdeki duygu değişimlerine veya masal kahramanlarının konuşmalarına göre ses tonunun alçaltılıp yükseltilmesi (tonlama), anlamca önemli kelimelerin belirtilmesi (vurgu) ve anlam grupları arasında nefes/anlam boşlukları (durak) bırakılması.

3. Beden Dili ve Sahne Hâkimiyeti: Dinleyicilerle doğal göz teması kurulması, duyguyu destekleyen ölçülü jest (el-kol hareketleri) ve mimik (yüz ifadeleri) kullanılması, zamanın ve mekânın verimli yönetilmesi. 4. Akıcılık ve Doğallık: Masal anlatımında tekerleme ve kalıp sözlerin («Bir varmış bir yokmuş...», «Az gitmiş uz gitmiş...») ezber görüntüsünden uzak, samimi bir meddah/anlatıcı üslubuyla sunulması.

ŞİİR DİNLETİSİ VE MASAL ANLATIMI PERFORMANS DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ SES VE SÖYLEYİŞ (DİKSİYON) ÖLÇÜTLERİ • Boğumlama ve Telaffuz: Sesleri ve heceleri yutmadan standart Türkçeyle doğru seslendirme. • Tonlama: Korku, sevinç, coşku ve hüzün gibi duyguları sesin perde ve tınısıyla yansıtma. • Vurgu ve Durak: Anlamca odak kelimeleri vurgulama; ölçü ve anlam yerlerinde duraklama. • İşitsel Ögeler: Fon müziği ile sesin dengesi. BEDEN DİLİ VE SUNUM ÖLÇÜTLERİ • Jest ve Mimik Uyumu: El-kol hareketleri (jest) ile yüz ifadelerinin (mimik) abartısız ve doğal kullanımı. • Göz Teması ve Duruş: Dinleyicilerin tamamını kuşatan göz teması ve öz güvenli sahne duruşu. • Akıcılık: «uh, ıı, şey» gibi gereksiz seslerden kaçınarak akıcı ve canlı bir anlatım sürdürme. • Zaman ve Mekân Yönetimi: Süreye uyum. Sözün ezgisi; doğru telaffuz, duyguya uygun vurgu-tonlama ve etkili beden diliyle dinleyiciye ulaşır.
🔍 Büyütmek için dokunun

1. Tema ('Sözün Ezgisi') Genel Değerlendirmesi

1. Tema Boyunca İncelenen Metin Türleri: Birinci temamız olan Sözün Ezgisi'nde Türk edebiyatının sözlü kültürden yazılı kültüre uzanan ezgili ve ritmik türlerini karşılaştırdık: Anonim halk edebiyatında annelerin çocuklarını uyutmak için ezgiyle söylediği ninni; İslamiyet öncesi Türk edebiyatında sığır ve şölen törenlerinde kopuz eşliğinde hece ölçüsü ve dörtlüklerle söylenen koşuk; İslamiyet etkisinde Âşık ve Anonim halk şiirinde bağlama eşliğinde bent + kavuştak (nakarat) yapısıyla söylenen türkü ve olağanüstü kahramanlıklarla kurgulanan sözlü anlatı türü masal.

2. Şiirde Ahenk ve Yapı Unsurları: Şiirde sözün ezgisini oluşturan iç ve dış ahenk unsurlarını çözümledik: Dize sonlarındaki görev ve anlamca aynı ek/kelime tekrarlarına redif, görevleri farklı ses benzerliklerine kafiye (uyak: yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı), dize içindeki ünsüz ses tekrarlarına aliterasyon, ünlü ses tekrarlarına asonans, hece sayılarına göre kurulan ölçüye hece ölçüsü ve nefes duraklamalarına durak adı verilir.

3. Anlama ve Anlatma Becerilerinin Bütünlüğü: Okuma ve dinleme/izleme süreçlerinde metinlerin açık ve örtük iletileri, söz sanatları (teşbih, istiare, teşhis, mübalağa, tezat, telmih) ve dönem zihniyeti çözümlenmiş; konuşma ve yazma atölyelerinde ise şiir dinletisi ve masalı film şeridine (storyboard) dönüştürme çalışmalarıyla sözlü kültür mirası çağdaş görsel-işitsel anlatım biçimlerine taşınmıştır.

1. TEMA ('SÖZÜN EZGİSİ') BÜTÜNCÜL KAVRAM VE TÜR HARİTASI 1. SÖZLÜ VE EZGİLİ TÜRLER • Ninni: Anonim halk şiiri; çocuk uyutma ezgisi (dandini...). • Koşuk: İslamiyet öncesi; kopuz, dörtlük, hece, doğa ve yiğitlik. • Türkü: Halk şiiri; bağlama, asıl sözler (bent) + kavuştak. • Masal: Döşeme, olay, dilek; tekerleme ve olağanüstülük. 2. AHENK VE SÖZ SANATLARI • Ölçü ve Durak: 7'li, 8'li, 11'li hece ölçüsü ve nefes durakları. • Kafiye ve Redif: Yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı uyak. • Ses Tekrarları: Aliterasyon (ünsüz) ve Asonans (ünlü). • Edebî Sanatlar: Teşbih, istiare, teşhis, intak, tezat, mübalağa. 3. EDEBİYAT ATÖLYESİ • Şiir Dinletisi: Tematik şiir seçimi, vurgu, tonlama, beden dili. • Film Şeridi (Storyboard): Masalı görsel karelere, sahne yönergelerine ve diyaloğa dökme. • Süreç Değerlendirme: Öz ve akran değerlendirme, KWL (Ne Biliyorum-İstiyorum-Öğrendim). 1. Tema tamamlanırken 2. Tema olan 'Kelimelerin Ritmi'nde Klasik Türk Şiiri (gazel, kaside) ve Saf Şiir incelenecektir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Dinlenen bir masalı film şeridi (storyboard) hâline getirdikten sonra yapılan 'yazma sürecini değerlendirme (TDE4.4)' aşamasında metin hangi dört temel ölçüte göre incelenir?

    Cevabı göster

    1. İçerik ve yapı uyumu (serim-düğüm-çözüm akışı ve ana ileti), 2. Görsel ve işitsel ögelerin işlevselliği (sahne çizimleri, çekim ölçekleri ve ses efektleri), 3. Dil, anlatım ve bağdaşıklık (karaktere uygun diyaloglar ve yay ayraç içi sahne yönergeleri), 4. Yazım ve noktalama kurallarına uygunluk.

  2. Örnek 2Yazma sürecini değerlendirmede 'öz değerlendirme' ile 'paydaş (akran/öğretmen) değerlendirmesi' arasındaki fark ve tamamlayıcılık nedir?

    Cevabı göster

    Öz değerlendirmede öğrenci kendi yazma sürecindeki duygu, düşünce, planlama ve anlatım tercihlerini bizzat sorgular. Paydaş değerlendirmesinde ise sınıf arkadaşları ve öğretmeni metni anlaşılırlık, görsel uyum ve estetik açısından dış gözle değerlendirir. İki değerlendirme birleşerek öğrencinin yeni yazma hedefleri belirlemesini ve özgün yazar kimliği kazanmasını sağlar.

  3. Örnek 3Şiir dinletisi veya masal anlatımı gibi sözlü anlatım performanslarını değerlendirirken dikkate alınan 'boğumlama', 'vurgu' ve 'tonlama' kavramlarını açıklayınız.

    Cevabı göster

    Boğumlama (artikülasyon), kelimelerdeki ünlü ve ünsüz seslerin ağız ve ses organlarıyla yutulmadan net çıkarılmasıdır. Vurgu, bir hecenin veya cümlede anlamca önemli bir kelimenin diğerlerine göre daha baskılı söylenmesidir. Tonlama ise duygu ve anlam değişimlerini yansıtmak için ses perdesinin yükseltilip alçaltılmasıdır.

  4. Örnek 4'Sözün Ezgisi' temasında incelenen 'koşuk' ile 'türkü' nazım biçimlerini dönem, çalgı ve yapı bakımından karşılaştırınız.

    Cevabı göster

    Koşuk, İslamiyet öncesi Sözlü Dönem ürünüdür; sığır ve şölen törenlerinde kopuz eşliğinde dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle söylenir. Türkü ise İslamiyet etkisindeki Halk Edebiyatı ürünüdür; bağlama (saz) eşliğinde hece ölçüsüyle söylenir ve asıl sözlerin bulunduğu 'bent' ile her bendin sonunda tekrarlanan 'kavuştak (bağlama/nakarat)' bölümlerinden oluşur.

  5. Örnek 5Şiirde ahengi sağlayan 'aliterasyon' ve 'asonans' kavramları arasındaki fark nedir? Örnek veriniz.

    Cevabı göster

    Aliterasyon, bir dize veya dörtlük içinde aynı ünsüz (sessiz) harflerin ahenk oluşturacak biçimde sıkça tekrarlanmasıdır (örneğin 'Eylülde melûl oldu gönül soldu da lale' dizesinde 'l' ünsüzü). Asonans ise dize içinde aynı ünlü (sesli) harflerin tekrarlanmasıyla sağlanan ses uyumudur (örneğin 'a' veya 'ü' ünlüsünün tekrarı).

  6. Örnek 6Tema sonunda uygulanan 'Giriş-Çıkış Kartı (Ne Biliyorum - Ne Bilmek İstiyorum - Ne Öğrendim)' tekniğinin öğrenme sürecindeki amacı nedir?

    Cevabı göster

    Öğrencinin tema başındaki ön bilgilerini (Ne Biliyorum?) ve merak ettiği hedefleri (Ne Bilmek İstiyorum?) tema sonunda edindiği kalıcı kazanımlarla (Ne Öğrendim?) karşılaştırarak kendi öğrenme gelişimini somut biçimde görmesini sağlamaktır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Dinlediği bir masalı film şeridi (storyboard) hâline getiren bir öğrencinin, yazma sürecini değerlendirme (TDE4.4) aşamasında aşağıdaki sorulardan hangisini sorması 'görsel ve işitsel ögelerin işlevselliğini' denetlemeye yöneliktir?

  2. 2Bir şiir dinletisinde veya masal anlatımında konuşmacının sevinç, hüzün, heyecan, merak ve şaşkınlık gibi duygu dalgalanmalarını dinleyiciye hissettirmek için ses perdesini alçaltıp yükseltmesine ne ad verilir?

  3. 3Film şeridi (storyboard) ve senaryo metinlerinde kahramanların söyledikleri sözlerden önce ve sahne içindeki davranış/ortam açıklamalarını göstermek için sırasıyla hangi noktalama işaretleri kullanılır?

  4. 4'Sözün Ezgisi' temasında ele alınan edebî tür ve kavramlarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  5. 5

    • Yazma sürecini değerlendirme (TDE4.4) aşamasında öğrenci hem öz değerlendirme yapar hem de akran ve öğretmen geri bildirimlerinden yararlanır.
    • Film şeridi (storyboard) metninde yay ayraç içinde verilen sahne yönergeleri uzun ve sanatsal/ağdalı cümlelerle yazılmalıdır.
    • Masal anlatımı ve şiir dinletisinde konuşmacının el-kol hareketlerine 'jest', yüz ifadelerine ise 'mimik' adı verilir.
    • Dize sonlarında yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri tamamen farklı kelimelerle yapılan uyağa 'yarım kafiye' denir.
    • Değerlendirme sürecinin sonunda alınan geri bildirimler, öğrencinin bir sonraki yazma çalışması için yeni hedefler belirlemesini ve özgün yazar kimliği oluşturmasını sağlar.

  6. 6

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7

    1. Dinlenen bir masalın ardışık görsel karelere, çekim ölçeklerine ve sahne altı diyaloglara dönüştürülmesine şeridi (storyboard) denir.
    2. Metindeki cümlelerin ve sahnelerin anlamca birbirini tamamlamasına ve mantıksal bütünlük taşımasına adı verilir.
    3. Şiir okurken veya masal anlatırken bir kelimenin ya da hecenin diğerlerine göre daha baskılı söylenmesine denir.
    4. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında şölen ve sığır törenlerinde adlı saz eşliğinde koşuklar söylenmiştir.
    5. Sınıf arkadaşlarının birbirinin film şeridi taslağını ölçütlere göre inceleyip görüş bildirmesine değerlendirmesi denir.

  8. 8Dinlediğiniz bir masalı film şeridi (storyboard) hâline getirdikten sonra yaptığınız 'yazma sürecini değerlendirme (TDE4.4)' ile sınıfta gerçekleştirdiğiniz 'masal anlatımı / şiir dinletisi konuşma değerlendirmesini (TDE3.4)' üç adımda açıklayınız.

Kısaca

  • Film Şeridi Değerlendirmesi (TDE4.4): Yazılan storyboard metni olay akışı, görsel-işitsel uyum, dil ve anlatım, bağdaşıklık ve yazım-noktalama ölçütleriyle denetlenir.
  • Öz ve Akran Değerlendirme: Öğrenci kendi yazma sürecini (öz değerlendirme) ve paydaş görüşlerini birleştirerek yeni hedefler belirler ve özgün yazar kimliği kazanır.
  • Sözlü Performans Ölçütleri: Şiir dinletisi ve masal anlatımında boğumlama (diksiyon), vurgu, tonlama, durak, göz teması ve jest-mimik uyumu esastır.
  • 1. Tema ('Sözün Ezgisi') Türleri: Anonim halk şiirinden ninni ve türkü (bent + kavuştak), İslamiyet öncesinden koşuk (kopuz, dörtlük) ve anlatı türünden masal incelenmiştir.
  • Ahenk Unsurları: Şiirde ritim ve ezgi hece ölçüsü, durak, redif, kafiye çeşitleri, aliterasyon ve asonans ile sağlanır.

Bu dersin öteki kaynakları