Bu hafta İslam’a davetin nasıl başladığını, ilk dönemde neden yakın çevreyle sınırlı yürütüldüğünü ve açık davete nasıl geçildiğini öğreneceksiniz. Olayları yalnız sıralamak yerine sebepleriyle ilişkilendireceksiniz.
İlk vahiy ve davet görevi
Hz. Muhammed, toplumunda gördüğü haksızlıklardan rahatsız oluyor ve Hira’da tefekkür ediyordu. İslam inancına göre 610 yılında, Ramazan ayında Cebrail aracılığıyla Alak suresinin ilk beş ayeti kendisine bildirildi.
İlk vahiyden sonra bir süre vahiy gelmedi. Bu ara dönem fetretülvahiy olarak adlandırılır. Ardından Müddessir suresinin ilk ayetleriyle insanları uyarma ve İslam’ı tebliğ etme görevi bildirildi.
Davetin anlamı ve ilk Müslümanlar
Davet, insanları İslam’a ve onun esaslarını uygulamaya çağırmaktır. Hz. Muhammed önce ailesine, dostlarına ve güvendiği kişilere yöneldi.
İlk iman eden kişi Hz. Hatice’ydi. Zeyd bin Harise, Hz. Ali ve Hz. Ebu Bekir de ilk Müslümanlar arasında yer aldı. Bu isimler, davetin yakın çevreden başlamasını gösterir.
Gizli davetin amacı
İlk yıllarda davet, müşriklerin tepkilerinden korunmak ve Müslümanların zarar görmesini önlemek amacıyla gizli yürütüldü. Hz. Muhammed bu dönemde güvendiği kişilere İslam’ı anlattı.
Ders kitabı bu dönemin yaklaşık üç yıl sürdüğünü belirtir. Müslümanlar bir süre ibadetlerini de gizlice yaptılar. Gizlilik, tebliği bırakmak değil, içinde bulunulan şartlara göre tedbirli davranmaktı.
Açık davete geçiş
Peygamberliğin dördüncü yılında yakın akrabaları uyarma ve çağrıyı açıkça duyurma emirleriyle açık davet başladı. Hz. Muhammed akrabalarını bir araya getirerek İslam’ı anlattı.
Ebu Leheb bu çağrıya karşı çıktı. Ebu Talib ise daveti kabul etmemekle birlikte Hz. Muhammed’i destekleyeceğini bildirdi. Aynı aile içindeki kişilerin tutumları da farklıydı.
Çağrının daha geniş çevreye ulaşması
Hz. Muhammed Mekkelileri Safa Tepesi’nde topladı ve İslam’a davet etti. Mekkelilerin onun doğruluğunu tanıması, bu çağrının önemli bir yönüydü.
Davet yalnız Mekke’deki toplantılarla sınırlı kalmadı. Çevredeki panayırlara gelen kişilere de İslam anlatıldı. Gizli ve açık davetin amacı aynıydı; ulaşılan çevre ve uygulama biçimi değişti.
Tepkiler ve karşılaşılan güçlükler
İslam’ın yayılması bazı Mekkeli ileri gelenlerin çıkarlarını ve alışılmış düzenlerini etkiledi. Baskı, hakaret ve eziyetlerle davetin önüne geçilmeye çalışıldı.
Kitapta sonraki süreçte Müslümanlarla konuşmama, ticaret yapmama ve evlenmeme gibi boykot uygulamaları anlatılır. Buna rağmen davet sürdü. Hz. Hatice ve Ebu Talib’in vefat ettiği dönem, Hz. Muhammed’in yaşadığı derin üzüntü nedeniyle Hüzün Yılı olarak anılır.
Örnekler
Örnek 1Bir zaman çizelgesinde açık davet, ilk vahiyden önce gösterilmiş. Çizelgedeki temel sıra nasıl olmalıdır?
Cevabı göster
Önce ilk vahiy, ardından yakın çevreyle yürütülen gizli davet, sonra açık davet gelir. Açık davet peygamberliğin dördüncü yılında başlamıştır.
Örnek 2“Gizli davet döneminde İslam hiç anlatılmadı.” yargısı neden doğru değildir?
Cevabı göster
Bu dönemde İslam aileye, dostlara ve güvenilen kişilere anlatılmıştır. Gizlilik davetin yapılmadığını değil, tedbirli bir yöntem izlendiğini gösterir.
Örnek 3Hz. Hatice, Zeyd bin Harise, Hz. Ali ve Hz. Ebu Bekir adlarının bulunduğu kartın ortak başlığı ne olabilir?
Cevabı göster
İlk Müslümanlar olabilir. Bu isimler, davetin ilk dönemde ulaştığı yakın çevreyi tanıtır.
Örnek 4Bir öğrenci Ebu Talib’in destek vermesinden onun daveti kabul ettiği sonucunu çıkarıyor. Kitaptaki bilgi bu çıkarımı destekler mi?
Cevabı göster
Desteklemez. Kitap, Ebu Talib’in daveti kabul etmediği hâlde Hz. Muhammed’i desteklediğini belirtir; iki durum birbirinden ayrılmalıdır.
Örnek 5Safa Tepesi’nde Mekkelilere seslenilmesi ile güvendiği kişilere özel olarak anlatılması arasında hangi fark vardır?
Cevabı göster
İlkinde çağrı daha geniş bir topluluğa açıkça yapılır; ikincisinde yakın ve güvenilen çevreye tedbirli biçimde ulaşılır. Her ikisinin amacı İslam’ı duyurmaktır.
Örnek 6Boykot kararında ticaret ve sosyal ilişkilerin engellenmesi yer alıyor. Bu karar Müslümanları hangi iki yönden zorlamayı amaçlar?
Cevabı göster
Ekonomik ve sosyal yönlerden zorlamayı amaçlar. Alışverişin engellenmesi geçimi, konuşma ve evlilik gibi ilişkilerin engellenmesi toplumsal hayatı etkiler.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir bilgi kartında “İnsanların zarar görmesini önlemek için yalnız güvenilen kişilere anlatıldı.” yazıyor. Kart hangi dönemin yöntemini açıklıyor?
İlk yıllarda tepkilerden korunmak için davet gizli ve tedbirli yürütüldü.
2İlk Müslümanları tanıtan bir panoda “Hz. Muhammed’e ilk iman eden kişi” başlığı boş bırakılmıştır. Hangi ad bu başlığı tamamlar?
İlk iman eden kişi Hz. Hatice’dir.
3Bir karşılaştırmada gizli ve açık davet arasındaki ortak yön aranıyor. Hangisi iki dönemde de sürmüştür?
Amaç aynı kalmış, davetin yöntemi ve ulaştığı çevre genişlemiştir.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- Gizli davet, tebliğ görevinin terk edilmesi anlamına gelir.
Tebliğ yakın çevrede tedbirli biçimde sürdürülmüştür.
- Safa Tepesi’ndeki çağrı açık davetle ilişkilidir.
Mekkelilere topluca ve açıkça seslenilmiştir.
- Davet, İslam’a ve esaslarını uygulamaya çağrıdır.
Kavram hem inancı hem onun uygulanmasını kapsar.
- Ebu Leheb ile Ebu Talib’in davete karşı tutumu aynıydı.
Ebu Leheb karşı çıkmış; Ebu Talib Müslüman olmadan destek vermiştir.
- Gizli davet, tebliğ görevinin terk edilmesi anlamına gelir.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- İlk vahiyde suresinin ilk ayetleri bildirilmiştir.
- İnsanları uyarma emri suresinin ilk ayetleriyle gelmiştir.
- İlk iman eden kişi Hz. olmuştur.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Bir öğrenci “Davetin yöntemi değişince amacı da tamamen değişmiştir.” diyor. Bu düşünceyi nasıl değerlendirirsiniz?
1. ipucu: Her iki dönemde insanlara ne anlatıldığını düşün.
2. ipucu: Değişen unsurun amaç mı, ulaşma biçimi mi olduğunu belirle.
Cevap: Amaç İslam’ı duyurmak olarak sürmüştür. Değişen, yakın çevreye gizli anlatımdan daha geniş çevreye açık çağrıya geçilmesidir.
8Boykot yalnız bir alışveriş yasağı olarak anlatılırsa açıklamanın hangi yönü eksik kalır?
1. ipucu: Kitapta konuşma ve evlilikle ilgili kısıtlamalar da vardır.
2. ipucu: Geçim ile toplumsal ilişkileri ayırt et.
Cevap: Sosyal yönü eksik kalır. Boykot, ticaretin yanında konuşma, evlilik ve yardım gibi toplumsal ilişkileri de engellemeyi amaçlamıştır.