Miladi 622 yılında gerçekleşen Hicret yolculuğu, yalnız Mekke'den Medine'ye yapılan coğrafi bir göç değil; İslam tarihinin akışını değiştiren bir dönüm noktasıdır. Hz. Muhammed (s.a.v.) ve yol arkadaşı Hz. Ebû Bekir'in Sevr Mağarası'ndan başlayıp Kızıldeniz sahil rotası üzerinden Kubâ ve Medine'ye uzanan bu kutlu yolculuğundaki ibretlik olayları, alınan tedbirleri ve Hicret'in sonuçlarını bu hafta adım adım öğreneceğiz.
Sevr Mağarası'nda Üç Gün, Sürâka Olayı ve Ümmü Ma'bed Çadırı
Hz. Peygamber, emanetleri sahiplerine teslim etmesi için Hz. Ali'yi Mekke'de bıraktıktan sonra yol arkadaşı Hz. Ebû Bekir ile birlikte Medine yönüne (kuzeye) değil, şaşırtma tedbiri olarak Mekke'nin güneyindeki Sevr Dağı'na doğru hareket etti. Sevr Mağarası'nda üç gün kaldılar. Bu sürede Hz. Ebû Bekir'in oğlu Abdullah Mekke'deki haberleri getirdi, kızı Hz. Esmâ (Zâtü'n-Nitâkayn) yiyecek taşıdı, çobanı Âmir bin Füheyre ise koyun sürüsüyle ayak izlerini sildi.
İz sürücülerle mağaranın ağzına kadar gelen müşrikler, girişteki örümcek ağını ve güvercin yuvasını görünce içeride kimse olmadığına karar verip döndüler. Mağarada Hz. Ebû Bekir'in endişelenmesi üzerine Peygamberimiz "Üzülme! Şüphesiz Allah bizimledir." (Tevbe suresi, 40. ayet) buyurarak tam bir tevekkül örneği sergiledi. Üçüncü günün sonunda rehber Abdullah bin Uraykıt eşliğinde Kızıldeniz sahil yolundan Medine'ye doğru yola çıkıldı.
Yolculuk sırasında müşriklerin koyduğu 100 deve ödülü kazanmak isteyen Sürâka bin Mâlik kafileye yetişti; ancak atının ayakları peş peşe kuma saplanınca ilahi korumanın farkına vararak af diledi ve peşlerinden gelenleri geri çevirdi. Yol güzergâhındaki Kudeyd mevkiinde ise cömert bir hanım olan Ümmü Ma'bed'in çadırına uğradılar; kuraklıktan sütü kesilmiş cılız keçiyi Peygamberimiz besmeleyle sıvazlayınca keçiden bol ve bereketli süt sağıldı.
Kubâ Mescidi, Ranuna Vadisi'nde İlk Cuma ve Medine'ye Varış
Yorucu bir yolculuğun ardından kafile, Medine'ye yaklaşık 5 km uzaklıktaki Kubâ köyüne ulaştı. Peygamberimiz burada Külsûm bin Hidm'in evinde misafir oldu ve Mekke'deki emanetleri sahiplerine verip yola çıkan Hz. Ali'nin kafileye katılmasını bekledi. Kubâ'da kalınan günlerde Takva üzerine kurulan ve İslam tarihinin ilk mescidi olan Kubâ Mescidi inşa edildi.
Kubâ'dan Cuma günü Medine'ye doğru hareket eden Peygamberimiz, Sâlim bin Avf oğullarının yaşadığı Ranuna Vadisi'ne geldiğinde öğle vakti girdi. Hz. Peygamber burada ilk kez Cuma hutbesini okudu ve Müslümanlarla birlikte İslam tarihinin ilk Cuma namazını kıldırdı; ardından Medine şehrine giriş yaptı.
Medineli Müslümanlar (Ensar), şehrin girişinde büyük bir sevinç ve coşkuyla Peygamberimizi karşıladılar; her kabile onu kendi evinde ağırlamak istiyordu. Hz. Peygamber kimseyi kırmamak için devesi Kusvâ'nın yularını serbest bıraktı ve "Deveyi kendi haline bırakınız, çünkü o memurdur (emredilmiştir)." buyurdu. Kusvâ, Sehl ve Süheyl adlı iki yetim kardeşe ait boş bir arsaya çöktü ve Peygamberimiz mescit yapılana kadar Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin (Halid bin Zeyd) evinde misafir kaldı.
Hicret'in Sonuçları ve Muhacir-Ensar Kardeşliği
Hicret ile birlikte Mekke dönemi sona ermiş ve İslam'ın hızla yayıldığı Medine dönemi başlamıştır. Daha önce Yesrib olarak bilinen şehrin adı, Peygamberimizin gelişiyle Medînetü'n-Nebî (Peygamber Şehri) ve kısaca Medine olarak anılmaya başlanmıştır.
Allah ve Resulü sevgisiyle Mekke'deki yurtlarını, evlerini ve mallarını terk ederek Medine'ye göç eden Müslümanlara Muhacir; Medine'de onlara kucak açan, evlerini ve imkânlarını paylaşan Medineli Müslümanlara ise Ensar (yardım edenler) adı verilmiştir. Peygamberimiz her bir Muhaciri bir Ensar ile eşleştirerek tarihte eşi görülmemiş Muâhât (İslam Kardeşliği) uygulamasını gerçekleştirmiştir.
Hicret sayesinde Müslümanlar din ve vicdan özgürlüğüne kavuşmuş, Mescid-i Nebevî inşa edilerek hem ibadet hem eğitim (Suffe) merkezi haline getirilmiş ve Medine Sözleşmesi ile İslam devletinin temelleri atılmıştır. Bu büyük öneminden dolayı Hz. Ömer döneminde Hicret olayı (M. 622), Hicrî Takvim'in başlangıcı olarak kabul edilmiştir.
Örnekler
Örnek 1Tevbe suresi 40. ayette geçen "Üzülme! Şüphesiz Allah bizimledir." ifadesi nerede, kimler arasında ve hangi olay üzerine söylenmiştir?
Cevabı göster
Hicret yolculuğunun başında Sevr Mağarası'nda saklanırlarken Mekkeli müşriklerin mağaranın ağzına kadar gelmesi üzerine endişelenen Hz. Ebû Bekir'i teselli etmek amacıyla Hz. Muhammed (s.a.v.) tarafından söylenmiştir.
Örnek 2Hicret esnasında Sürâka bin Mâlik'in başından geçen olayı ve sonuçlarını kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Sürâka bin Mâlik, müşriklerin koyduğu 100 deve ödülü almak için Peygamberimizi takip etti. Ancak yaklaştığında atının ayakları peş peşe kuma saplandı ve ilerleyemedi. Bunun ilahi bir koruma olduğunu anlayarak af diledi; Peygamberimiz ona Kisrâ'nın bileziklerini giyeceği müjdesini verdi ve Sürâka geri dönerek diğer takipçileri başka yöne çevirdi.
Örnek 3Peygamberimizin Kubâ'da gerçekleştirdiği en önemli faaliyeti ve Ranuna Vadisi'nde yaşanan ilk olayı yazınız.
Cevabı göster
Peygamberimiz Kubâ'da kaldığı süre içinde İslam tarihinin ilk mescidi olan 'Kubâ Mescidi'ni inşa etmiştir. Kubâ'dan Medine'ye giderken uğradığı Ranuna Vadisi'nde ise İslam tarihinin 'ilk Cuma hutbesini okumuş ve ilk Cuma namazını' kıldırmıştır.
Örnek 4Medine'ye girişte her kabilenin Peygamberimizi kendi evinde misafir etmek istemesi üzerine Hz. Peygamber nasıl bir çözüm uygulamıştır?
Cevabı göster
Kimseyi kırmamak ve adaleti gözetmek için devesi Kusvâ'nın yularını serbest bırakmış ve devenin çöktüğü yere en yakın evde kalacağını belirtmiştir. Kusvâ iki yetime ait boş bir arsaya çökmüş ve Peygamberimiz en yakın evin sahibi olan Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir olmuştur.
Örnek 5Muhacir, Ensar ve Muâhât kavramlarının anlamlarını birer cümleyle açıklayınız.
Cevabı göster
Muhacir: İnançlarını yaşamak için Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlardır. Ensar: Mekkeli göçmenlere kucak açıp her türlü yardımı yapan Medineli Müslümanlardır. Muâhât: Peygamberimizin Ensar ile Muhacir arasında kurduğu kardeşlik anlaşmasıdır.
Örnek 6Hicret olayının İslam tarihi açısından doğurduğu en önemli dört sonucu maddeler halinde belirtiniz.
Cevabı göster
1. Müslümanlar baskıdan kurtularak dinlerini özgürce yaşama ortamına kavuştu. 2. Yesrib şehri Medine adını aldı ve İslam devletinin temelleri atıldı. 3. Kubâ Mescidi ve Mescid-i Nebevî inşa edildi. 4. Hicret, Hz. Ömer döneminde Hicrî takvimin başlangıcı kabul edildi.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hicret yolculuğu sırasında müşriklerin koyduğu yüz deve ödülü kazanmak için Peygamberimizi takip eden, ancak atının ayakları kuma saplanınca pişman olup eman dileyen kişi kimdir?
Sürâka bin Mâlik ödül için kafileyi takip etmiş, atı kuma saplanınca af dileyerek geri dönmüştür.
2Peygamber Efendimizin Hicret esnasında Medine yakınlarındaki Kubâ köyünde temelini attığı ve İslam tarihinin ilk mescidi olma özelliğini taşıyan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
İslam tarihinde inşa edilen ilk mescit Hicret yolculuğunun sonunda Kubâ'da yapılan Kubâ Mescidi'dir.
3Hz. Peygamber'in Kubâ'dan ayrılıp Medine'ye doğru ilerlerken Cuma günü öğle vaktinde ilk Cuma hutbesini okuyup ilk Cuma namazını kıldırdığı yer neresidir?
İlk Cuma namazı Kubâ ile Medine arasında yer alan Sâlim bin Avf yurdundaki Ranuna Vadisi'nde kılınmıştır.
4Medine'ye ulaştığında devesi Kusvâ'nın çöktüğü arsaya Mescid-i Nebevî inşa edilene kadar Hz. Peygamber'i yedi ay boyunca evinde misafir eden sahabi kimdir?
Halid bin Zeyd (Ebû Eyyûb el-Ensârî), Medine'de Peygamberimizi evinde ağırlayan sahabidir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir, müşriklerin takibini şaşırtmak için önce Mekke'nin güneyindeki Sevr Mağarası'nda üç gün kalmışlardır.
Medine kuzeyde olmasına rağmen tedbir amacıyla güneydeki Sevr Mağarası'na gidilmiştir.
- Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlara "Ensar", onlara yardım eden Medineli Müslümanlara ise "Muhacir" denir.
Kavramlar ters verilmiştir; göç edenlere Muhacir, yardım eden Medinelilere Ensar denir.
- Hicret yolculuğunda uğranılan Ümmü Ma'bed'in çadırında sütü kesilmiş zayıf keçinin bol süt vermesi Peygamberimizin bereket mucizelerindendir.
Ümmü Ma'bed hadisesi Hicret yolculuğunun en meşhur bereket mucizesidir.
- Hz. Ali, Mekke'deki emanetleri sahiplerine teslim ettikten sonra Hicret ederek Kubâ'da Peygamberimize yetişmiştir.
Peygamberimiz Hz. Ali gelene kadar Kubâ'da beklemiştir.
- Hicret olayı, Hz. Ebû Bekir döneminde Miladi takvimin başlangıcı olarak kabul edilmiştir.
Hicret olayı Hz. Ömer döneminde 'Hicrî Takvim'in başlangıcı olarak kabul edilmiştir.
- Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir, müşriklerin takibini şaşırtmak için önce Mekke'nin güneyindeki Sevr Mağarası'nda üç gün kalmışlardır.
6Aşağıdaki Hicret yolculuğu unsurlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hicret'ten önce "Yesrib" olarak bilinen şehir, Peygamberimizin gelişiyle adını almıştır.
- Sevr Mağarası'na yiyecek taşırken kuşağını ikiye böldüğü için Hz. Ebû Bekir'in kızı "Zâtü'n-Nitâkayn" unvanını almıştır.
- Medine'de Muhacirlere evlerini ve mallarını açarak yardım eden Müslümanlara adı verilmiştir.
- İslam tarihinde takva üzerine inşa edilen ilk mescit Mescidi'dir.
- Mescid-i Nebevî'nin bitişiğinde yoksul ve kimsesiz sahabilerin barınıp ilim öğrendiği yatılı eğitim bölümüne denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Peygamber Efendimizin Hicret yolculuğunda aldığı insani tedbirleri ve Sevr Mağarası'nda ortaya koyduğu tevekkül anlayışını birbirleriyle ilişkilendirerek açıklayınız.
1. ipucu: Emanetler için Hz. Ali'yi bırakması ve kuzey yerine güneydeki Sevr Dağı'na gitmesi.
2. ipucu: Haber alma, erzak taşıma, ayak izlerini silme ve uzman rehber tutma planlaması.
3. ipucu: Tüm tedbirleri aldıktan sonra mağarada 'Üzülme! Allah bizimledir' diyerek Allah'a güvenmesi.
Cevap: Hz. Peygamber Hicret sürecinde önce bir insanın alabileceği bütün akılcı ve stratejik tedbirleri eksiksiz almıştır: Yatağında Hz. Ali'yi bırakarak suikastçıları şaşırtmış, Medine kuzeyde olduğu halde takipçileri yanıltmak için güneydeki Sevr Mağarası'na gitmiş, üç gün boyunca haber ve erzak akışını planlamış, çoban Âmir bin Füheyre'ye ayak izlerini sildirmiş ve yolları çok iyi bilen rehber Abdullah bin Uraykıt'ı tutmuştur. Bütün bu tedbirleri aldıktan sonra Sevr Mağarası'nın kapısına gelen müşrikler karşısında 'Üzülme! Şüphesiz Allah bizimledir.' diyerek gerçek tevekkülün 'önce tedbir almak, sonra sonucu Allah'a bırakmak' olduğunu bizlere öğretmiştir.
Kısaca
- Sevr Mağarası ve Tevekkül: Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir tedbir olarak güneydeki Sevr Mağarası'nda 3 gün kaldı; güvercin ve örümcek ağıyla korundular (Tevbe, 40).
- Sürâka ve Ümmü Ma'bed: Ödül için peşlerine düşen Sürâka'nın atı kuma saplanınca eman diledi; Ümmü Ma'bed'in çadırında ise bereket mucizesi yaşandı.
- Kubâ Mescidi ve İlk Cuma: Kubâ'da Hz. Ali beklendi ve İslam'ın ilk mescidi (Kubâ Mescidi) yapıldı; Ranuna Vadisi'nde ise ilk Cuma namazı kılındı.
- Medine'ye Varış: Peygamberimiz devesi Kusvâ'nın çöktüğü arsa yakınında Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir oldu; arsaya Mescid-i Nebevî inşa edildi.
- Hicret'in Sonuçları: Yesrib şehri Medine adını aldı, Ensar-Muhacir kardeşliği (Muâhât) kuruldu, İslam devletinin temeli atıldı ve Hicrî takvim başladı.