Mekke'de on üç yıl boyunca tevhid inancını tebliğ eden Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) ve Müslümanlar, müşriklerin ağır baskılarına, boykota ve işkencelere sabırla göğüs gerdiler. Birinci ve İkinci Akabe Biatları ile Medineli Müslümanların İslam'a kucak açması üzerine 622 yılında gerçekleştirilen Hicret, yalnızca bir göç değil; emanet bilincinin, stratejik tedbirin, fedakarlığın ve samimi tevekkülün zirveye ulaştığı tarihi bir dönüm noktasıdır.
Hicret'in Sebepleri ve Darü'n-Nedve Kararı
Mekkeli müşriklerin Müslümanlara uyguladığı baskı, şiddet ve sosyal boykotun dayanılmaz boyutlara ulaşması, Hüzün Yılı'nda Hz. Hatice ve Ebû Talip'in vefatıyla Peygamberimizin (s.a.v.) Mekke'deki koruyucu desteğini kaybetmesi ve İslam'ın özgürce yaşanabileceği güvenli bir ortama ihtiyaç duyulması Hicret'in temel sebepleridir.
621 ve 622 yıllarında Medineli Müslümanlarla yapılan Birinci ve İkinci Akabe Biatları sonucunda Medine (Yesrib) İslam'ın yeni merkezi olmaya hazır hale gelmiş ve Yüce Allah'ın izniyle sahabiler gruplar halinde Medine'ye hicret etmeye başlamıştır.
Müslümanların Medine'de güçlenmesinden korkan Mekkeli müşrikler Darü'n-Nedve'de toplanarak Ebû Cehil'in teklifiyle her kabileden birer gencin seçilip Peygamberimizi (s.a.v.) aynı anda öldürmesine karar verdiler. Cebrail (a.s.) bu hain planı Peygamberimize haber vererek o gece yatağında yatmamasını ve hicret izninin verildiğini bildirdi (Enfâl Suresi, 30. ayet).
Hz. Ali'nin Fedakârlığı, Emanet Bilinci ve Hicret Planı
Mekkeli müşrikler Peygamberimize (s.a.v.) düşmanlık besleseler bile en değerli eşyalarını Muhammedü'l-Emîn olarak bildikleri Peygamberimize emanet ediyorlardı. Peygamberimiz hicret gecesi kendisini öldürmeye gelenlerin dahi emanetlerini koruyarak Hz. Ali'yi (r.a.) bu emanetleri sahiplerine teslim etmekle görevlendirdi.
Genç sahabi Hz. Ali (r.a.), canını tehlikeye atarak Peygamberimizin hırkasına bürünüp onun yatağına yattı; böylece evi kuşatan müşrikleri yanıltarak büyük bir cesaret ve sadakat örneği sergiledi. Peygamberimiz ise Yâsîn Suresi'nin ilk ayetlerini okuyarak müşriklerin arasından çıkıp yol arkadaşı Hz. Ebû Bekir'in (r.a.) evine gitti.
Hicret sürecinde Hz. Ebû Bekir ve ailesi kusursuz bir görev paylaşımı yaptı: Oğlu Abdullah gündüz Mekke'de konuşulanları öğrenip gece mağaraya haber taşıdı, kızı Hz. Esma (Zâtü'n-Nitâkayn) yiyecek götürdü, Âmir bin Füheyre ise koyun sürüsünü mağara yolunda otlatarak ayak izlerini sildi ve süt temin etti.
Sevr Mağarası'nda Tevekkül ve Kuba'ya Varış
Peygamberimiz (s.a.v.) ve Hz. Ebû Bekir (r.a.), Mekke'nin güneyindeki Sevr Dağı'nda bulunan Sevr Mağarası'nda üç gün gizlendiler. İz sürücüler mağaranın ağzına kadar geldiğinde Yüce Allah'ın yardımıyla mağara girişine örümceğin ağ örmesi ve güvercinlerin yuva yapması müşrikleri içeride kimsenin olmadığına inandırdı.
Müşriklerin ayaklarını görecek kadar yaklaşması üzerine Peygamberimize zarar geleceğinden endişelenen Hz. Ebû Bekir'i (r.a.), Efendimiz "Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir." (Tevbe Suresi, 40. ayet) buyurarak teselli etti ve gerçek tevekkül bilincini öğretti.
Üç gecenin sonunda Kızıldeniz sahil yolundan Medine'ye doğru yola çıkan kafileyi yakalamak isteyen Sürâka bin Mâlik'in atının ayakları mucizevi biçimde kuma saplandı ve Sürâka af dileyerek geri döndü. Peygamberimiz önce Kuba'ya ulaşarak İslam tarihinin ilk mescidi olan Kuba Mescidi'ni inşa etti, ardından Ranuna Vadisi'nde ilk Cuma namazını kıldırarak Medine'ye girdi.
Örnekler
Örnek 1Mekkeli müşriklerin Darü'n-Nedve'de her kabileden birer gencin seçilerek Peygamberimize (s.a.v.) ortak suikast düzenlemesi kararını almalarının temel amacı nedir?
Cevabı göster
Kan davasını engellemektir; çünkü bütün kabileler suça ortak olduğunda Haşimoğulları tek başına tüm kabilelerle savaşamayacak ve kan bedeli (diyet) razı olmak zorunda kalacaktı.
Örnek 2Peygamberimizin (s.a.v.) hicret gecesi kendisini öldürmeye gelen müşriklerin emanetlerini sahiplerine geri vermek üzere Hz. Ali'yi görevlendirmesi hangi ahlaki ilkeyi gösterir?
Cevabı göster
En zor ve tehlikeli şartlarda bile emanete hıyanet edilmemesi gerektiğini, güvenilirlik (el-Emîn olma) ve kul hakkı bilincinin her şeyin üstünde tutulduğunu gösterir.
Örnek 3Hicret esnasında Medine Mekke'nin kuzeyinde olduğu halde Peygamberimizin (s.a.v.) önce güneydeki Sevr Mağarası'na gitmesi tevekkül anlayışı açısından nasıl yorumlanır?
Cevabı göster
Gerçek tevekkülün önce akıl ve stratejiyle gerekli bütün tedbirleri eksiksiz almak, ardından sonucu Yüce Allah'a bırakmak olduğunu kanıtlar.
Örnek 4Hz. Ebû Bekir'in (r.a.) ailesi ve hizmetlisi Âmir bin Füheyre Hicret sürecinde hangi görevleri üstlenmiştir?
Cevabı göster
Oğlu Abdullah Mekke'deki istihbaratı mağaraya taşımış, kızı Hz. Esma yiyecek hazırlayıp ulaştırmış, Âmir bin Füheyre ise koyun sürüsüyle ayak izlerini silip süt temin etmiştir.
Örnek 5Sevr Mağarası'nda endişelenen Hz. Ebû Bekir'e Peygamberimizin söylediği ve Tevbe Suresi 40. ayette yer alan teselli cümlesi nedir?
Cevabı göster
"Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir." (Lâ tahzen innallâhe meanâ) sözüdür.
Örnek 6Hicret yolculuğunun sonunda Medine yakınlarında inşa edilen ilk mescidin adı ve ilk Cuma namazının kılındığı yer neresidir?
Cevabı göster
İslam tarihinde inşa edilen ilk mescit Kuba Mescidi, ilk Cuma namazının kılındığı yer ise Ranuna Vadisi'dir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Peygamberimizin (s.a.v.) hicret gecesi müşrikleri yanıltmak ve elindeki emanetleri sahiplerine teslim etmek amacıyla Mekke'de bıraktığı fedakar sahabi kimdir?
Hz. Ali (r.a.), Peygamberimizin yatağına yatarak canını ortaya koymuş ve Mekkelilerin emanetlerini sahiplerine teslim ettikten sonra Medine'ye hicret etmiştir.
2Sevr Mağarası'nda gizlenen Peygamberimiz ve Hz. Ebû Bekir'e geceleri koyun sürüsüyle süt getiren ve gündüz oluşan ayak izlerini silen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Ebû Bekir'in azatlısı Âmir bin Füheyre koyunlarını mağara güzergahında otlatarak hem izleri silmiş hem de süt ihtiyacını karşılamıştır.
3Peygamberimizin (s.a.v.) Hicret yolculuğunda aldığı aşağıdaki önlemlerden hangisi "işi ehline verme (liyakat)" ilkesine doğrudan örnek oluşturur?
Henüz Müslüman olmamasına rağmen güvenilir ve çöl yollarında uzman olan Abdullah bin Uraykıt'ın rehber seçilmesi işi ehline verme ilkesinin örneğidir.
4Hicret olayı ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Sevr Mağarası Medine yönünde (kuzeyde) değil, müşrikleri şaşırtmak amacıyla Mekke'nin güneyinde yer almaktadır.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Mekkeli müşriklerin Darü'n-Nedve'de aldığı suikast kararını Peygamberimize Cebrail (a.s.) haber vermiştir.
Yüce Allah vahiy meleği Cebrail aracılığıyla tuzağı bildirmiş ve hicret izni vermiştir.
- Peygamberimiz (s.a.v.) hicret yolculuğuna Hz. Ömer (r.a.) ile birlikte çıkmıştır.
Peygamberimizin hicret ve Sevr Mağarası arkadaşı Hz. Ebû Bekir'dir (r.a.).
- Hz. Ebû Bekir'in kızı Hz. Esma, Sevr Mağarası'na yiyecek taşırken kuşağını ikiye böldüğü için Zâtü'n-Nitâkayn (İki Kuşaklı) lakabını almıştır.
Hz. Esma'nın bu fedakarlığı Peygamberimizin övgüsüne mazhar olmuştur.
- Müşriklerin koyduğu yüz deve ödülü kazanmak için Peygamberimizin peşine düşen kişi Sürâka bin Mâlik'tir.
Sürâka'nın atının ayakları kuma saplanmış ve pişman olarak af dilemiştir.
- İslam tarihinde ilk Cuma namazı Mekke'de Kâbe'nin avlusunda kılınmıştır.
İlk Cuma namazı Hicret esnasında Kuba ile Medine arasındaki Ranuna Vadisi'nde kılınmıştır.
- Mekkeli müşriklerin Darü'n-Nedve'de aldığı suikast kararını Peygamberimize Cebrail (a.s.) haber vermiştir.
6Hicret sürecinde öne çıkan mekân ve şahsiyetleri ilgili açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Müslümanların 622 yılında Mekke'den Medine'ye yaptıkları kutlu göçe adı verilir.
- Peygamberimiz Sevr Mağarası'nda yol arkadaşı Hz. ile üç gün gizlenmiştir.
- Sevr Mağarası'nda Efendimiz arkadaşına "Üzülme! Şüphesiz bizimle beraberdir." buyurmuştur.
- Hicret yolculuğunda Kuba'dan ayrıldıktan sonra Vadisi'nde ilk Cuma namazı kılınmıştır.
- Peygamberimizin önce tüm önlemleri alıp sonra Allah'a güvenmesi anlayışının en güzel örneğidir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Peygamberimizin (s.a.v.) Hicret sürecinde aldığı tedbirleri sıralayarak bunların tevekkül inancıyla ilişkisini açıklayınız.
1. ipucu: Yatağına Hz. Ali'yi yatırması ve emanetleri bıraktırması.
2. ipucu: Kuzey yerine güneydeki Sevr Mağarası'nda üç gün beklemesi.
3. ipucu: Haberleşme, erzak, iz silme ve uzman rehber kullanımı.
Cevap: Peygamberimiz (s.a.v.) Hicret'i son derece titiz bir planla yürütmüştür: Hz. Ali'yi yatağına yatırarak müşrikleri şaşırtmış, Medine kuzeyde olduğu halde güneydeki Sevr Mağarası'nda üç gün gizlenmiş, istihbarat ve erzak akışını organize etmiş ve uzman bir rehberle alışılmadık sahil yolunu kullanmıştır. Bütün bu beşerî tedbirleri eksiksiz aldıktan sonra Allah'a sığınması, İslam'daki gerçek tevekkül anlayışını ortaya koyar.
Kısaca
- Hicret'in Sebepleri: Müşriklerin ağır baskıları, İslam'ı özgürce yaşama arzusu ve Akabe Biatları ile Medinelilerin daveti 622'deki Hicret'i hazırlamıştır.
- Darü'n-Nedve Tuzağı: Müşriklerin ortak suikast planı Cebrail (a.s.) tarafından Peygamberimize bildirilmiş ve hicret izni verilmiştir.
- Emanet ve Fedakarlık: Hz. Ali (r.a.) canını tehlikeye atarak Peygamberimizin yatağına yatmış ve emanetleri sahiplerine iade etmiştir.
- Sevr Mağarası ve Tevekkül: Güneydeki Sevr Mağarası'nda üç gün gizlenen Peygamberimiz, "Üzülme! Allah bizimle beraberdir" (Tevbe, 40) buyurmuştur.
- Kuba ve Medine: Yolculuk sonunda ilk mescit olan Kuba Mescidi inşa edilmiş ve Ranuna Vadisi'nde ilk Cuma namazı kılınmıştır.