Mekke döneminde İslam daveti yayıldıkça müşriklerin ilk Müslümanlara uyguladığı baskı, ambargo ve işkenceler dayanılmaz boyutlara ulaşmıştı. Bu haftaki dersimizde Peygamberimizin (sav) ashabını korumak için izin verdiği ilk hicret olan Habeşistan Hicreti'ni, Ca'fer bin Ebî Tâlib'in Necâşî huzurundaki tarihî konuşmasını ve nübüvvetin altıncı yılında Hz. Hamza ile Hz. Ömer'in Müslüman oluşunu inceleyeceğiz.
İslam Tarihinin İlk Hicreti: Habeşistan Hicreti (615-616) ve Necâşî Ashame
Nübüvvetin beşinci yılına (miladi 615) gelindiğinde Mekkeli müşriklerin savunmasız sahabilere yönelik baskı ve eziyetleri çok şiddetlenmişti. Ashabının çektiği sıkıntılara üzülen Hz. Peygamber (sav), onların dinlerini ve canlarını güven içinde yaşayabilmeleri için Kızıldeniz'in karşı kıyısındaki Habeşistan'a hicret etmelerine izin verdi ve: 'Habeşistan'a giderseniz iyi olur; çünkü orada yanında hiç kimseye zulmedilmeyen adil bir hükümdar vardır. Allah size bir çıkış yolu açıncaya kadar orada kalınız' buyurdu.
İslam tarihinin bu ilk hicreti iki kafile hâlinde gerçekleşti. 615 yılındaki Birinci Habeşistan Hicreti'ne aralarında Hz. Osman ve eşi (Peygamberimizin kızı) Hz. Rukiyye, Zübeyr bin Avvâm, Abdurrahman bin Avf ve Mus'ab bin Umeyr'in bulunduğu 11 erkek ve 4 kadından oluşan 15 kişilik ilk muhacir grubu katıldı. Bir yıl sonra (616) gerçekleşen İkinci Habeşistan Hicreti'nde ise Peygamberimizin amcasının oğlu Ca'fer bin Ebî Tâlib başkanlığında yaklaşık 90-100 kişilik bir sahabi grubu Habeşistan'a ulaştı.
Müslümanların Habeşistan'da huzur bulduğunu öğrenen Kureyşli müşrikler, Amr bin Âs ve Abdullah bin Ebî Rebîa'yı değerli hediyelerle Habeş hükümdarı Necâşî Ashame'ye göndererek muhacirlerin kendilerine teslim edilmesini istediler. Adaletiyle tanınan Hristiyan kral Necâşî, karşı tarafı dinlemeden hüküm vermeyi reddederek muhacirleri sarayına davet etti.
Ca'fer bin Ebî Tâlib'in (ra) Tarihî Konuşması ve Meryem Suresi Tilaveti
Habeş hükümdarı Necâşî Ashame muhacirlere 'Kavminizin dinini terk edip girdiğiniz bu yeni din nedir?' diye sorduğunda, Müslümanların sözcüsü Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra) İslam'ın insanı ve toplumu nasıl dönüştürdüğünü özetleyen eşsiz bir konuşma yaptı. Konuşmasının ilk bölümünde cahiliye hayatını şöyle anlattı: 'Ey Hükümdar! Biz cahiliye ehli bir kavimdik; putlara tapar, ölü hayvan eti yer, kötülükler işler, akrabalık bağlarını keser, komşuluk haklarını çiğnerdik ve güçlü olanımız zayıf olanımızı ezerdi.'
Konuşmasının ikinci bölümünde ise Hz. Peygamber'in ve İslam'ın getirdiği ilkeleri açıkladı: 'Allah bize içimizden soyunu, doğruluğunu (sıdk), güvenilirliğini (emanet) ve iffetini bildiğimiz bir Peygamber gönderdi. O bizi yalnız Allah'a ibadet etmeye, doğru sözlü olmaya, emaneti sahibine vermeye, akrabayı ve komşuyu gözetmeye, kan dökmemeye, yetim malı yememeye ve namaz kılıp zekât vermeye çağırdı. Biz de ona iman ettik ve tabi olduk.'
Bu bilgece konuşmadan çok etkilenen Necâşî, Hz. Peygamber'e vahyedilen ayetlerden bir bölüm okumalarını istedi. Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra), Hz. İsa ve Hz. Meryem'den bahseden Meryem suresinin ilk ayetlerini okudu. Gözyaşlarını tutamayan Necâşî yerden bir çöp alarak: 'Vallahi senin okuduğun ile İsa'nın getirdiği aynı kandilden çıkan nurdur! Gidiniz, ülkemde güvendesiniz' dedi ve müşrik elçilerin hediyelerini geri çevirdi.
Hz. Hamza ve Hz. Ömer'in (ra) Müslüman Oluşu (Nübüvvetin 6. Yılı / 616)
Habeşistan hicretinin hemen ardından nübüvvetin altıncı yılında (616) Mekke'de Müslümanlara büyük moral ve güç kazandıran iki önemli hadise yaşandı: Kureyş'in en cesur ve saygın iki şahsiyeti olan Hz. Hamza ve üç gün arayla Hz. Ömer İslam'la şereflendi. Peygamberimizin hem amcası hem de süt kardeşi olan Hz. Hamza (ra), avdan döndüğü bir gün Ebu Cehil'in Safa tepesi yakınlarında Hz. Peygamber'e ağır hakaretler ettiğini ve Peygamberimizin sessiz kalarak sabrettiğini öğrendi. Doğruca Kâbe'ye gidip Ebu Cehil'e karşı yeğenini savundu ve: 'Ben de Muhammed'in dinindenim, onun söylediklerini söylüyorum!' diyerek Müslümanlığını ilan etti.
Hz. Hamza'nın Müslüman olmasından üç gün sonra, Peygamberimizin 'Allah'ım! İslam'ı Ömer bin Hattâb veya Amr bin Hişâm (Ebu Cehil) ile güçlendir!' duası Hz. Ömer hakkında kabul oldu. Sert mizacı ve cesaretiyle tanınan Ömer bin Hattâb, kız kardeşi Fâtıma ve eniştesi Saîd bin Zeyd'in Müslüman olduğunu öğrenince öfkeyle onların evine gitti. Orada okunan Tâhâ suresinin ilk ayetlerinin eşsiz belagatinden ve kız kardeşinin kararlılığından kalbi yumuşadı; hemen Dârülerkam'a giderek Hz. Peygamber'in huzurunda kelime-i şehadet getirdi.
'Allah'ın Arslanı' (Esedullah) lakaplı Hz. Hamza ile hak ile batılı birbirinden ayıran anlamında 'el-Fârûk' lakabını alan Hz. Ömer'in İslam'a girmesiyle Müslümanlar büyük bir izzet ve güven kazandı. Hz. Ömer'in teklifiyle sahabiler Dârülerkam'dan iki saf hâlinde çıkıp Kâbe'de ilk kez açıktan cemaatle namaz kıldılar.
Örnekler
Örnek 1Peygamberimiz (sav) Mekkeli sahabilere ilk hicret yeri olarak neden Habeşistan'ı göstermiş ve oradaki hükümdarı nasıl tanımlamıştır?
Cevabı göster
Habeşistan, Mekke'li müşriklerin nüfuz alanı dışında kalan güvenli bir ülke olduğu ve başındaki Hristiyan kral Necâşî Ashame 'yanında kimseye zulmedilmeyen adil bir hükümdar' olduğu için Hz. Peygamber (sav) ashabını oraya yönlendirmiştir.
Örnek 2Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra) Necâşî'nin huzurunda yaptığı konuşmada Cahiliye toplumunun hangi kötü alışkanlıklarını, İslam'ın ise hangi ahlaki emirlerini vurgulamıştır?
Cevabı göster
Cahiliye döneminde putlara taptıklarını, ölü hayvan eti yediklerini, akraba ve komşu hakkını çiğnediklerini ve güçlünün zayıfı ezdiğini söylemiştir. İslam'ın ise tevhidi, doğru sözlülüğü (sıdk), emaneti korumayı, akraba-komşu iyiliğini ve zayıfları korumayı emrettiğini açıklamıştır.
Örnek 3Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra) Habeş kralı Necâşî'ye Kur'an-ı Kerim'den hangi sureyi okumuştur ve Necâşî buna nasıl tepki vermiştir?
Cevabı göster
Hz. İsa ve annesi Hz. Meryem'i anlatan Meryem suresinin ilk ayetlerini okumuştur. Necâşî ağlayarak 'Bu okuduğun ile İsa'nın getirdiği aynı kandilden çıkan nurdur' demiş ve Müslümanları müşrik elçilerine teslim etmemiştir.
Örnek 4Hz. Hamza'nın (ra) Müslüman olmasına vesile olan olay nedir ve İslam tarihinde hangi lakaplarla anılır?
Cevabı göster
Ebu Cehil'in Safa tepesinde Peygamberimize hakaret ettiğini öğrenen Hz. Hamza, yeğenini korumak için Kâbe'ye gidip Ebu Cehil'e meydan okumuş ve Müslüman olduğunu ilan etmiştir. 'Esedullah' (Allah'ın Arslanı) ve 'Seyyidü'ş-Şühedâ' (Şehitlerin Efendisi) lakaplarıyla anılır.
Örnek 5Hz. Ömer'in (ra) kalbinin İslam'a ısınmasını sağlayan olay ve okuduğu sure hangisidir?
Cevabı göster
Hz. Ömer, Müslüman olan kız kardeşi Fâtıma ve eniştesi Saîd bin Zeyd'in evinde okunan Tâhâ suresinin ilk ayetlerini okuyunca Kur'an'ın ilahi kelam olduğunu anlamış ve Dârülerkam'a giderek Müslüman olmuştur.
Örnek 6Hz. Hamza ve Hz. Ömer'in (ra) Müslüman olmasının Mekke'deki Müslümanların durumu üzerindeki en önemli sonucu nedir?
Cevabı göster
Müşriklerin Müslümanlara saldırma cesareti kırılmış, Müslümanlar büyük bir izzet ve öz güven kazanmış, Dârülerkam'dan çıkarak Kâbe'de ilk kez açıktan namaz kılmaya başlamışlardır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Miladi 615 ve 616 yıllarında Mekkeli Müslümanların müşriklerin baskılarından korunmak amacıyla Peygamberimizin (sav) izniyle gerçekleştirdikleri ilk hicret hangi ülkeye yapılmıştır?
İslam tarihindeki ilk hicret 615 ve 616 yıllarında iki kafile hâlinde adil hükümdar Necâşî'nin yönettiği Habeşistan'a yapılmıştır.
2İkinci Habeşistan Hicreti'nde muhacirlere başkanlık eden ve hükümdar Necâşî Ashame'nin huzurunda İslam'ı tanıtan meşhur konuşmayı yaparak Meryem suresini okuyan sahabi kimdir?
Peygamberimizin amcasının oğlu ve Hz. Ali'nin ağabeyi olan Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra) Habeşistan muhacirlerinin sözcülüğünü yapmıştır.
3Kız kardeşi Fâtıma ve eniştesi Saîd bin Zeyd'in evinde okunan Tâhâ suresinin ayetlerinden etkilenerek Dârülerkam'da Müslüman olan ve kendisine 'el-Fârûk' lakabı verilen sahabi kimdir?
Tâhâ suresinin ayetlerinden etkilenerek iman eden ve Müslümanların Kâbe'de açıktan namaz kılmasına vesile olan sahabi Hz. Ömer'dir (el-Fârûk).
4Peygamberimizin (sav) hem amcası hem de süt kardeşi olan, nübüvvetin 6. yılında Müslüman olarak İslam'a büyük güç katan ve 'Esedullah (Allah'ın Arslanı)' lakabıyla tanınan sahabi hangisidir?
Hz. Peygamber'in amcası ve süt kardeşi olan Hz. Hamza (ra), Esedullah (Allah'ın Arslanı) ve Seyyidü'ş-Şühedâ lakaplarıyla tanınır.
5
- Peygamberimiz (sav) Habeşistan hükümdarı Necâşî'yi 'yanında kimseye zulmedilmeyen adil bir hükümdar' olarak nitelendirmiştir.
Hz. Peygamber (sav) Necâşî Ashame'nin adaletine güvenerek sahabilerini Habeşistan'a yönlendirmiştir.
- Necâşî Ashame, Mekkeli müşriklerin elçisi Amr bin Âs'ın getirdiği hediyeleri kabul ederek muhacirleri müşriklere teslim etmiştir.
Necâşî muhacirleri dinledikten sonra onlara tam güvence vermiş ve müşrik elçilerin hediyelerini iade etmiştir.
- Birinci Habeşistan Hicreti'ne katılan 15 kişilik ilk kafilede Hz. Osman (ra) ve eşi Hz. Rukiyye (ra) de yer almıştır.
Hz. Osman ve Peygamberimizin kızı Hz. Rukiyye ilk Habeşistan kafilesinin başında yer almışlardır.
- Hz. Hamza ve Hz. Ömer Medine'ye hicretten beş yıl sonra Hudeybiye Antlaşması sırasında Müslüman olmuşlardır.
Hz. Hamza ve Hz. Ömer Mekke döneminde, nübüvvetin 6. yılında (miladi 616) üç gün arayla Müslüman olmuşlardır.
- Hz. Ömer'in Müslüman olmasıyla birlikte sahabiler Dârülerkam'dan çıkarak Kâbe'de ilk kez açıktan namaz kılmışlardır.
Hz. Hamza ve Hz. Ömer'in iman etmesi Müslümanlara Kâbe'de açıktan ibadet etme gücü kazandırmıştır.
- Peygamberimiz (sav) Habeşistan hükümdarı Necâşî'yi 'yanında kimseye zulmedilmeyen adil bir hükümdar' olarak nitelendirmiştir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Mekkeli Müslümanların 615 yılında gerçekleştirdikleri ilk yolculuğu Habeşistan ülkesine yapılmıştır.
- Ca'fer bin Ebî Tâlib (ra), Habeş hükümdarı Necâşî'nin huzurunda Hz. İsa ve annesinden bahseden suresinin ilk ayetlerini okumuştur.
- Peygamberimiz (sav) 'Allah'ım! İslam'ı bin Hattâb veya Ebu Cehil ile güçlendir' diye dua etmiştir.
- Uhud Savaşı'nda şehit düşen Hz. Hamza'ya (ra) 'Şehitlerin Efendisi' anlamında lakabı verilmiştir.
- Hz. Ömer'in Müslüman olmak üzere Hz. Peygamber'in yanına gittiği eğitim ve toplanma evi olarak bilinir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Nübüvvetin 5 ve 6. yıllarında (615-616) Mekke'de yaşanan üç büyük gelişmeyi (Habeşistan Hicreti, Hz. Hamza'nın Müslüman oluşu ve Hz. Ömer'in Müslüman oluşu) nedenleri ve Müslümanlara sağladığı katkılar bakımından 3 adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: Birinci adım: Habeşistan Hicreti'nin nedenini (işkencelerden korunma) ve Ca'fer bin Ebî Tâlib'in konuşmasıyla kazanılan güvenli ortamı açıklayınız.
2. ipucu: İkinci adım: Hz. Hamza'nın (Esedullah) yeğeni Hz. Peygamber'i Ebu Cehil'e karşı koruyarak Müslüman olmasının etkisini yazınız.
3. ipucu: Üçüncü adım: Hz. Ömer'in (el-Fârûk) Peygamberimizin duası ve Tâhâ suresiyle iman etmesini ve Kâbe'de açıktan namaza geçişi belirtiniz.
Cevap: Birinci adım (Habeşistan Hicreti): Müşriklerin işkenceleri artınca Peygamberimiz (sav) ashabını adil hükümdar Necâşî'nin ülkesi Habeşistan'a göndermiştir. Ca'fer bin Ebî Tâlib'in hikmetli konuşması sayesinde muhacirler orada güven içinde yaşamış ve İslam Afrika kıtasına tanıtılmıştır. İkinci adım (Hz. Hamza'nın İmanı): Kureyş'in en cesur savaşçılarından olan amcası Hz. Hamza, Ebu Cehil'in hakaretlerine karşı Hz. Peygamber'i savunarak Müslüman olmuş ve müşriklerin Peygamberimize kolayca saldırmasını engellemiştir. Üçüncü adım (Hz. Ömer'in İmanı): Hz. Hamza'dan üç gün sonra Hz. Ömer'in Tâhâ suresinden etkilenip Dârülerkam'da Müslüman olmasıyla İslam büyük bir izzet kazanmış ve Müslümanlar Kâbe'de ilk kez açıktan namaz kılmışlardır.
Kısaca
- Habeşistan Hicreti (615-616): Müşrik baskılarının artması üzerine Peygamberimiz (sav), ashabını adil hükümdar Necâşî Ashame'nin ülkesi Habeşistan'a iki kafile hâlinde göndermiştir.
- Ca'fer bin Ebî Tâlib'in Konuşması: Ca'fer (ra), Necâşî huzurunda İslam'ın cahiliye karanlığını tevhit, doğruluk, emanet ve adaletle nasıl aydınlattığını anlatmış ve Meryem suresini okumuştur.
- Hz. Hamza'nın Müslüman Oluşu: Ebu Cehil'in hakaretine karşı yeğeni Hz. Peygamber'i koruyarak iman eden Hz. Hamza, 'Esedullah' ve 'Seyyidü'ş-Şühedâ' lakaplarıyla anılır.
- Hz. Ömer'in Müslüman Oluşu: Peygamberimizin duasına mazhar olan Hz. Ömer (el-Fârûk), kız kardeşinin evinde Tâhâ suresini okuyarak Dârülerkam'da Müslüman olmuştur.
- Tarihî Sonuç: Hz. Hamza ve Hz. Ömer'in İslam'a girmesiyle Müslümanlar büyük bir güven kazanmış ve Dârülerkam'dan çıkarak Kâbe'de ilk kez açıktan namaz kılmışlardır.