Peygamberimizin Mekkeli Arkadaşları temasının bu dersinde, inançları ve Hz. Peygamber'e (sav) olan sevgileri uğruna doğup büyüdükleri Mekke'yi, evlerini ve mallarını geride bırakarak Medine'ye göç eden muhacirlerin örnek sadakatini inceleyeceğiz. Hicret yolculuğundaki fedakârlık tablolarını ve muhacirlerin dilinden Peygamberimizin (sav) eşsiz ahlakını birlikte öğreneceğiz.
Muhacir Kavramı ve Mekkeli Sahabilerin Hz. Peygamber'e (sav) Sadakati (PH.7.2.2)
İslam tarihinde Allah'ın (cc) ve Resulü'nün rızasını kazanmak, dinini özgürce yaşayabilmek amacıyla Mekke'deki evini, yurdunu, malını ve akrabalarını bırakarak Medine'ye göç eden Müslümanlara muhacir adı verilir. Mekke'de on üç yıl boyunca müşriklerin alaylarına, işkencelerine ve üç yıl süren (616-619) acımasız sosyal ve ekonomik boykota sabreden sahabiler, Hz. Peygamber'e (sav) olan sadakat (içten bağlılık) ve itimatlarından (güvenlerinden) ödün vermemişlerdir.
Müşriklerin baskıları dayanılmaz boyuta ulaşınca 620, 621 ve 622 yıllarında Medineli Müslümanlarla yapılan Birinci ve İkinci Akabe Biatları sonucunda Medine'ye hicret yolu açılmıştır. Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Peygamberimiz genç sahabi Mus'ab bin Umeyr'i (ra) Medine'ye İslam'ın ilk öğretmeni (muallimi) olarak göndermiş; onun hikmetli tebliği sayesinde Medine'de İslam hızla yayılmıştır.
Kur'an-ı Kerim'de Haşr suresi 8. ayette muhacirler şöyle övülmüştür: 'Allah'ın lütfunu ve rızasını ararken, Allah'a ve Resulü'ne yardım ederken yurtlarından ve mallarından uzaklaştırılan o fakir muhacirler var ya; işte onlar sadıkların (doğru ve samimi olanların) ta kendileridir.'
Hicret Yolunda Fedakârlık Örnekleri: Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali ve Suheyb-i Rûmî (ra)
Miladi 622 yılında gerçekleşen Medine Hicreti, sahabilerin Hz. Peygamber'e (sav) olan canlarından öte bağlılığının zirvesidir. Müşriklerin Dârünnedve'de aldığı suikast kararına rağmen Hz. Ali (ra), hicret gecesi Peygamberimizin (sav) yatağında hiç tereddüt etmeden yatmış; hem Resulullah'ın güvenle Mekke'den ayrılmasını sağlamış hem de müşriklerin Peygamberimize bıraktığı emanetleri sahiplerine tek tek teslim ettikten sonra Medine'ye hicret etmiştir.
Peygamberimizin (sav) hicret yol arkadaşı Hz. Ebu Bekir es-Sıddık (ra) olmuştur. Üç gün gizlendikleri Sevr Mağarası'nın ağzına kadar gelen müşriklerin ayaklarını gördüğünde kendisi için değil, Resulullah'a bir zarar gelecek diye endişelenen Hz. Ebu Bekir'i Peygamberimiz 'Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir' (Tevbe suresi, 40. ayet) sözüyle teselli etmiştir.
Bir diğer eşsiz fedakârlık örneği Suheyb-i Rûmî (ra) tarafından sergilenmiştir. Medine'ye hicret etmek üzere yola çıktığında önünü kesen Mekkeli müşriklere, yolunu açmaları karşılığında Mekke'deki bütün altınlarını ve servetini yerini tarif ederek bırakmıştır. Medine'ye ulaştığında Hz. Peygamber (sav) onu 'Alışverişin kârlı oldu ey Ebû Yahya!' müjdesiyle karşılamış ve hakkında Bakara suresi 207. ayet nazil olmuştur.
Muhacirlerin Dilinden Peygamberimiz (sav) ve Kardeşlik Ahlakı
Muhacir sahabiler, Hz. Peygamber'i (sav) anlatırken onun üstün ahlakını, merhametini, cömertliğini ve vefasını dile getirmişlerdir. İlk vahiy heyecanında Hz. Hatice (ra) ona 'Allah seni mahcup etmez; çünkü sen akrabanı gözetirsin, doğru konuşursun, güçsüzlerin yükünü taşırsın, misafiri ağırlarsın ve hak yolunda felakete uğrayanlara yardım edersin' diyerek onun peygamberlik öncesi güvenilirliğini (el-Emîn oluşunu) özetlemiştir.
Hz. Ali (ra) Peygamberimizi anlatırken 'O, insanların en cömert gönüllüsü, en doğru sözlüsü, en yumuşak huylusu ve arkadaşlığı en güzel olanıydı; savaş kızıştığında biz onun yanına sığınırdık' demiştir. Hubeyb bin Adî (ra) ise müşriklerin elinde şehit edilmeden hemen önce 'Şu an evimde güvende olup da Muhammed'in ayağına bir diken batmasını ister miydin?' sorusuna 'Vallahi ben ailemin yanında rahat edeyim diye Resulullah'ın ayağına bir tek diken batmasına bile razı olmam!' cevabını vermiştir.
Hudeybiye sürecinde elçi olarak gelen Urve bin Mes'ûd, sahabilerin Peygamberimize olan sevgisini görünce Mekkelilere 'Ben Kayser, Kisrâ ve Necâşî gibi hükümdarların saraylarına gittim; vallahi hiçbir hükümdarın arkadaşları tarafından Muhammed'in sahabileri kadar sevildiğini görmedim' diyerek bu gönül bağını itiraf etmiştir.
Örnekler
Örnek 1İslam tarihinde 'muhacir' kime denir ve Haşr suresi 8. ayette muhacirler hangi sıfatla övülmüştür?
Cevabı göster
Allah'ın (cc) ve Resulü'nün rızasını kazanmak ve inancını özgürce yaşamak için Mekke'deki evini, malını ve yurdunu bırakıp Medine'ye göç eden sahabilere muhacir denir. Haşr suresi 8. ayette muhacirler 'sadıklar (imanında doğru ve samimi olanlar)' sıfatıyla övülmüştür.
Örnek 2Hicret gecesi Hz. Ali'nin (ra) Peygamberimizin yatağında yatmasının iki temel amacını açıklayınız.
Cevabı göster
Birincisi, evi kuşatan müşrikleri yanıltarak Hz. Peygamber'in (sav) sağ salim Mekke'den çıkmasını sağlamaktır. İkincisi ise Mekke halkının el-Emîn olan Peygamberimize bıraktığı emanetleri sahiplerine eksiksiz teslim etmektir.
Örnek 3Suheyb-i Rûmî'nin (ra) hicret esnasında yaptığı fedakârlığı ve Peygamberimizin (sav) ona verdiği müjdeyi anlatınız.
Cevabı göster
Suheyb-i Rûmî (ra), Medine'ye hicret ederken önünü kesen müşriklere Mekke'de kazandığı bütün malını ve altınlarını vererek imanını ve hicretini kurtarmıştır. Medine'ye vardığında Hz. Peygamber (sav) onu 'Alışverişin kârlı oldu ey Ebû Yahya!' diyerek müjdelemiştir.
Örnek 4Sevr Mağarası'nda Hz. Ebu Bekir'in (ra) duyduğu endişenin sebebi neydi ve Peygamberimiz (sav) onu hangi sözle teselli etti?
Cevabı göster
Hz. Ebu Bekir (ra) kendi canı için değil, Hz. Peygamber'e (sav) bir zarar gelip İslam davasının sahipsiz kalmasından endişe etmiştir. Peygamberimiz onu 'Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir' (Tevbe 40) sözüyle teselli etmiştir.
Örnek 5Hubeyb bin Adî'nin (ra) şehit edilmeden önce müşriklere verdiği cevap sahabilerin Peygamberimize olan sevgisi hakkında ne göstermektedir?
Cevabı göster
Hubeyb bin Adî'nin 'Ben kurtulayım diye Resulullah'ın ayağına bir diken batmasına bile razı olmam!' sözü, sahabilerin Hz. Peygamber'i (sav) kendi canlarından ve ailelerinden daha çok sevdiklerini göstermektedir.
Örnek 6Hz. Hatice (ra) ve Hz. Ali'nin (ra) dilinden Peygamberimizin (sav) öne çıkan beş ahlaki özelliğini sıralayınız.
Cevabı göster
Birincisi akrabalık bağlarını gözetmesi (sıla-i rahim), ikincisi daima doğru söylemesi ve güvenilir olması, üçüncüsü zayıflara ve mazlumlara yardım etmesi, dördüncüsü insanların en cömerdi olması, beşincisi en yumuşak huylu ve en cesur insan olmasıdır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Mekke'den Medine'ye hicret ederken önünü kesen müşriklere bütün servetini bırakıp imanını ve hicretini tercih eden, Peygamberimizin 'Alışverişin kârlı oldu!' müjdesine mazhar olan sahabi kimdir?
Bütün malını müşriklere bırakarak hicret eden ve hakkında Bakara suresi 207. ayet inen sahabi Suheyb-i Rûmî'dir (ra).
2Hicret gecesi suikast tehlikesine rağmen Hz. Peygamber'in (sav) yatağında yatan ve Mekke'deki emanetleri sahiplerine teslim ettikten sonra Medine'ye hicret eden sahabi kimdir?
Hicret gecesi Peygamberimizin yatağında yatarak büyük bir cesaret ve sadakat örneği gösteren sahabi Hz. Ali'dir (ra).
3Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medinelilere Kur'an-ı Kerim'i ve İslam'ı öğretmek üzere Hz. Peygamber (sav) tarafından gönderilen 'İslam'ın ilk öğretmeni (muallimi)' kimdir?
Medine'ye hicret zeminini hazırlayan ve İslam'ın ilk öğretmeni unvanını alan genç sahabi Mus'ab bin Umeyr'dir (ra).
4Müşriklerin elinde şehit edilmeden önce 'Ben ailemin yanında güvende olayım diye Resulullah'ın ayağına bir diken batmasına bile razı olmam!' diyerek bağlılığını ilan eden sahabi kimdir?
Recî Vakası sonrası şehit edilirken bu tarihî sadakat sözünü söyleyen sahabi Hubeyb bin Adî'dir (ra).
5
- Allah (cc) ve Resulü'nün rızası için Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlara 'Muhacir', onlara yardım eden Medineli Müslümanlara 'Ensar' denir.
Muhacir göç eden, Ensar ise yardım eden ve ev sahipliği yapan demektir.
- Sevr Mağarası'nda Peygamberimize (sav) yol arkadaşlığı yapan sahabi Hz. Ömer'dir (ra).
Hicret yolculuğunda ve Sevr Mağarası'nda Peygamberimizin yol arkadaşı Hz. Ebu Bekir es-Sıddık'tır (ra).
- Haşr suresi 8. ayette yurtlarından ve mallarından uzaklaştırılan muhacirlerin 'sadıkların ta kendileri' olduğu bildirilmiştir.
Ayet-i kerimede muhacirler Allah ve Resulü'ne olan bağlılıkları sebebiyle 'es-sâdikûn' olarak övülmüştür.
- Hz. Peygamber (sav) Mekke'den hicret ederken kendisine düşmanlık yapan müşriklerin emanetlerini yanında Medine'ye götürmüştür.
Peygamberimiz el-Emîn sıfatının gereği olarak tüm emanetleri sahiplerine geri vermesi için Hz. Ali'yi (ra) görevlendirmiştir.
- Medine'ye hicretten sonra Peygamberimiz Mekkeli muhacirler ile Medineli ensar arasında 'muâhât' (kardeşlik) ilan etmiştir.
Muâhât (kardeşleştirme) ile muhacirlerin barınma ve geçim sorunları çözülmüş, örnek bir İslam kardeşliği kurulmuştur.
- Allah (cc) ve Resulü'nün rızası için Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlara 'Muhacir', onlara yardım eden Medineli Müslümanlara 'Ensar' denir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Mekke'den Medine'ye hicret yolculuğu sırasında Hz. Peygamber (sav) ve Hz. Ebu Bekir (ra) üç gün boyunca Mağarası'nda gizlenmişlerdir.
- Tevbe suresi 40. ayette geçtiği üzere Peygamberimiz yol arkadaşına 'Üzülme! Şüphesiz bizimle beraberdir' buyurmuştur.
- Bir kişiye içten, samimi ve sarsılmaz bir sevgiyle bağlı olmaya adı verilir.
- İlk vahiy sonrasında Peygamberimizi 'Sen akrabanı gözetir, doğru söylersin, güçsüzlerin yükünü taşırsın' sözleriyle teselli eden eşi Hz. validemizdir.
- Medineli Müslümanlarla 620-622 yıllarında yapılan Biatları sonucunda Medine'ye hicret zemini hazırlanmıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Mekkeli muhacirlerin Hz. Peygamber'e (sav) olan bağlılığını ve fedakârlığını; Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali ve Suheyb-i Rûmî (ra) örnekleri üzerinden açıklayarak bu bağlılığın günümüz Müslümanlarına verdiği mesajı yazınız.
1. ipucu: Birinci adım: Hz. Ebu Bekir'in (ra) Sevr Mağarası'ndaki yol arkadaşlığını ve malıyla-canıyla yaptığı fedakârlığı belirtiniz.
2. ipucu: İkinci adım: Hz. Ali'nin (ra) hicret gecesi yatağa yatma cesaretini ve Suheyb-i Rûmî'nin (ra) servetini bırakıp hicreti seçmesini açıklayınız.
3. ipucu: Üçüncü adım: Bu örneklerin bize Sünnet-i Seniyye'ye bağlılık, doğruluk ve vefa konusunda ne öğrettiğini özetleyiniz.
Cevap: 1. Hz. Ebu Bekir (ra) Örneği: Hicret yolculuğunda Sevr Mağarası'nda Peygamberimize (sav) yoldaşlık etmiş, kendi canından önce Resulullah'ın güvenliğini düşünmüş ve tüm malını İslam yolunda harcamıştır. 2. Hz. Ali ve Suheyb-i Rûmî (ra) Örnekleri: Hz. Ali (ra) suikast gecesi hayatını tehlikeye atarak Peygamberimizin yatağında yatmış ve emanetleri sahiplerine ulaştırmıştır. Suheyb-i Rûmî (ra) ise dünyalık bütün servetini müşriklere bırakarak Allah ve Resulü'nü tercih etmiştir. 3. Günümüze Mesajı: Muhacirlerin bu eşsiz sadakati, bizlere de Peygamberimizin (sav) sünnetini, güzel ahlakını ve doğruluk ilkelerini hayatımızın merkezine koymamız gerektiğini öğretmektedir.
Kısaca
- Muhacir Kavramı: Allah (cc) ve Resulü'nün rızası için Mekke'deki yurdunu ve malını bırakarak Medine'ye hicret eden ve Haşr suresi 8. ayette 'sadıklar' olarak övülen sahabilerdir.
- Hz. Ebu Bekir'in (ra) Sadakati: Medine hicretinde ve Sevr Mağarası'nda Peygamberimizin yol arkadaşı olmuş, Tevbe suresi 40. ayette ('Üzülme, Allah bizimle beraberdir') anılmıştır.
- Hz. Ali'nin (ra) Cesaret ve Vefası: Hicret gecesi suikast tehlikesine rağmen Peygamberimizin yatağında yatmış ve Mekke'deki emanetleri sahiplerine teslim etmiştir.
- Mus'ab bin Umeyr ve Suheyb-i Rûmî (ra): Mus'ab bin Umeyr zenginliği bırakıp Medine'de İslam'ın ilk öğretmeni olmuş; Suheyb-i Rûmî ise tüm servetini verip hicreti seçmiştir.
- Muhacirlerin Dilinden Peygamberimiz: Hz. Hatice, Hz. Ali ve Hubeyb bin Adî (ra) gibi sahabiler Peygamberimizin doğruluğunu, cömertliğini ve ona duydukları eşsiz sevgiyi dile getirmişlerdir.