Mekke'den başlayan zorlu Hicret yolculuğu, Sevr Mağarası'ndaki üç günlük bekleyiş ve Kızıldeniz sahil yolunun aşılmasının ardından Kubâ ve Medine'ye (Yesrib'e) ulaşılmasıyla tamamlanmıştır. Bu dersimizde Medine'ye varışı, Ensar'ın sevgi dolu karşılamasını ve birinci temamızın genel değerlendirmesini ele alacağız.
Kubâ'dan Ayrılış, İlk Cuma Namazı ve Medine'ye Varış
Hz. Peygamber (s.a.v.) ve yol arkadaşı Hz. Ebû Bekir (r.a.), Hicret yolculuğunun sonunda Medine'ye yaklaşık 5 km mesafedeki Kubâ köyüne ulaştılar. Peygamberimiz burada misafir kaldığı günlerde İslam tarihinin ilk mescidi olan Kubâ Mescidi'ni inşa etti. Bu sırada Mekke'de kalarak emanetleri sahiplerine teslim eden Hz. Ali (r.a.) de yürüyerek Kubâ'ya ulaştı ve kafileye katıldı.
Kubâ'dan bir Cuma günü Medine'ye doğru hareket eden Peygamberimiz, Sâlim bin Avf oğullarının yurdu olan Ranuna Vadisi'ne geldiğinde öğle vakti girdi. Resûlullah burada ilk Cuma hutbesini okudu ve İslam tarihinin ilk Cuma namazını kıldırdı.
Cuma namazının ardından Medine'ye giren Hz. Peygamber'i, Mekkeli muhacirlere ve İslam'a kucak açan Medineli Müslümanlar (Ensar) büyük bir coşku, sevinç ve ilahilerle karşıladılar. Bu kutlu gelişten sonra şehrin eski adı olan Yesrib bırakılarak 'Peygamber Şehri' anlamında Medînetü'n-Nebî (kısaca Medine) adı kullanılmaya başlandı.
Devenin (Kusvâ) Çöktüğü Arsa ve Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin Evi
Hz. Peygamber Medine'ye girdiğinde Ensar'dan her aile ve kabile, O'nu kendi evinde misafir etmek için devesi Kusvâ'nın yularından tutmak istedi. Peygamberimiz hiçbir sahabiyi kırmamak ve aralarında kırgınlık oluşmasını önlemek için 'Deveyi kendi hâline bırakınız; çünkü o memurdur (Allah tarafından emir almıştır)' buyurdu.
Deve Kusvâ ilerleyerek Neccâroğulları mahallesinde Sehl ve Süheyl adındaki iki yetim kardeşe ait olan hurma kurutma arsasına çöktü. Hz. Peygamber yetimlerin hakkını titizlikle koruyarak arsanın bedelini ödeyip satın aldı ve bu arsa üzerine Mescid-i Nebevî'yi (Peygamber Mescidi) inşa ettirdi.
Mescid-i Nebevî ve yanındaki odalar (Hücre-i Saadet) tamamlanıncaya kadar Hz. Peygamber, devenin çöktüğü yere en yakın evin sahibi olan Halid bin Zeyd (Ebû Eyyûb el-Ensârî) hazretlerinin evinde yaklaşık yedi ay misafir kaldı. Bu sebeple Ebû Eyyûb el-Ensârî, Mihmandâr-ı Nebî (Peygamber'in ev sahibi / misafir edeni) unvanıyla anılır.
Hicret'in Sonuçları ve 1. Ünite Genel Değerlendirmesi
Hicret'in Sonuçları: 622 yılında gerçekleşen Hicret ile Müslümanlar Mekkeli müşriklerin baskı ve işkencelerinden kurtularak inançlarını özgürce yaşama ortamına kavuştular. Medine'de Muhacirler (Mekke'den göç edenler) ile Ensar (Medineli yardımcılar) arasında Muâhât (kardeşlik antlaşması) yapıldı, Mescid-i Nebevî ve Suffe okulu kuruldu, Medine İslam Devleti'nin temelleri atıldı. Hicret olayı daha sonra Hz. Ömer döneminde Hicrî takvimin başlangıcı kabul edildi.
1. Ünite Genel Özeti (Sebep-Sonuç Zinciri): Mekkeli müşriklerin üç yıl süren acımasız boykotunun ardından peygamberliğin 10. yılında hem Ebû Tâlib'in hem de Hz. Hatice'nin vefat etmesiyle Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün) yaşandı. Yeni bir tebliğ merkezi arayan Peygamberimiz Hz. Zeyd bin Hârise ile Taif'e gitti; taşlanmasına rağmen beddua etmeyip onların hidayeti için dua etti ve Ninovalı Addâs Müslüman oldu.
Hüzün Yılı ve Taif sıkıntılarının ardından Yüce Allah Peygamberimizi İsrâ (Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya gece yürüyüşü) ve Miraç (göklere yükseliş) mucizesiyle teselli etti; Miraç'ta beş vakit namaz, Bakara suresinin son iki ayeti ve şirk koşmayanların bağışlanacağı müjdesi verildi. Ardından 621 ve 622 yıllarında Medinelilerle yapılan I. ve II. Akabe Biatları ve ilk öğretmen Mus'ab bin Umeyr'in çalışmalarıyla Medine İslam'a hazırlandı ve Hicret gerçekleşti.
Örnekler
Örnek 1Hz. Peygamber'in Kubâ'dan Medine'ye giderken Ranuna Vadisi'nde gerçekleştirdiği tarihî olayı ve önemini açıklayınız.
Cevabı göster
Hz. Peygamber Kubâ'dan Cuma günü ayrılıp Medine yakınlarındaki Ranuna Vadisi'ne ulaştığında öğle vakti girmiş; burada Sâlim bin Avf oğulları yurdunda ilk Cuma hutbesini okuyarak İslam tarihinin ilk Cuma namazını kıldırmıştır.
Örnek 2Medine'ye varıldığında her kabilenin Hz. Peygamber'i misafir etmek istemesi üzerine Peygamberimizin nasıl bir çözüm uyguladığını ve nerede misafir kaldığını yazınız.
Cevabı göster
Hz. Peygamber kimseyi kırmamak için devesi Kusvâ'yı serbest bırakmış ve 'Onu bırakınız, o memurdur' buyurmuştur. Deve Sehl ve Süheyl adlı iki yetime ait arsaya çökmüştür. Arsa Mescid-i Nebevî için satın alınmış, mescit yapılana kadar Peygamberimiz 7 ay Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir kalmıştır.
Örnek 3'Muhacir', 'Ensar' ve 'Muâhât' kavramlarını tanımlayarak Medine'deki toplumsal dayanışma açısından önemini belirtiniz.
Cevabı göster
Muhacir: Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlardır. Ensar: Muhacirlere yardım eden Medineli Müslümanlardır. Muâhât: Hz. Peygamber'in her bir Muhaciri bir Ensar ile din kardeşi ilan etmesidir. Bu kardeşlik sayesinde göç edenlerin barınma ve geçim sorunları çözülmüş, güçlü bir İslam toplumu kurulmuştur.
Örnek 4Hicret olayının İslam tarihi açısından en önemli dört sonucunu maddeler hâlinde yazınız.
Cevabı göster
1) Müslümanlar müşriklerin baskısından kurtulup dinlerini özgürce yaşama imkânına kavuştu. 2) Medine İslam Devleti'nin temelleri atıldı. 3) Mescid-i Nebevî ve Suffe inşa edilerek eğitim ve yönetim merkezi oluşturuldu. 4) Hz. Ömer döneminde Hicret olayı Hicrî takvimin başlangıcı kabul edildi.
Örnek 5Birinci temada öğrendiğimiz İsrâ ve Miraç olaylarının ne anlama geldiğini ve Miraç gecesinde ümmete verilen üç ilahi hediyeyi açıklayınız.
Cevabı göster
İsrâ, Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya götürülmesidir; Miraç ise oradan ilahi huzura yükseltilmesidir. Miraç'ta verilen 3 hediye: 1) Beş vakit namaz, 2) Bakara suresinin son iki ayeti (Âmenerrasûlü), 3) Allah'a şirk koşmayanların bağışlanacağı müjdesi.
Örnek 6Aşağıdaki olayları gerçekleşme sırasına göre kronolojik olarak (1'den 5'e kadar) sıralayınız: I. Hicret, II. Hüzün Yılı, III. Akabe Biatları, IV. Taif Yolculuğu, V. İsrâ ve Miraç.
Cevabı göster
Doğru kronolojik sıralama: 1) II - Hüzün Yılı (Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin vefatı) → 2) IV - Taif Yolculuğu → 3) V - İsrâ ve Miraç Mucizesi → 4) III - I. ve II. Akabe Biatları → 5) I - Mekke'den Medine'ye Hicret (622).
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Hicret yolculuğu sırasında Kubâ'dan Medine'ye giderken ilk Cuma hutbesini okuyup ilk Cuma namazını kıldırdığı yer aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Peygamber Kubâ'dan ayrıldıktan sonra Medine yakınlarındaki Ranuna Vadisi'nde ilk Cuma namazını kıldırmıştır.
2Medine'ye varıldığında Mescid-i Nebevî inşa edilinceye kadar Hz. Peygamber'i yedi ay boyunca evinde misafir eden ve 'Mihmandâr-ı Nebî' unvanıyla anılan sahabi kimdir?
Hz. Peygamber'in devesi Kusvâ'nın çöktüğü arsaya en yakın evin sahibi olan Ebû Eyyûb el-Ensârî (Halid bin Zeyd), Peygamberimizi 7 ay misafir etmiştir.
3İnançları uğruna Mekke'den göç eden Müslümanlara ve onlara Medine'de kucak açıp yardım eden Medineli Müslümanlara verilen isimler hangi seçenekte sırasıyla doğru verilmiştir?
Mekke'den göç edenlere Muhacir, Medine'de onlara yardım eden müminlere ise Ensar adı verilir.
4Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medinelilere Kur'an-ı Kerim'i ve İslam'ı öğretmek üzere Hz. Peygamber tarafından Medine'ye 'ilk öğretmen' olarak gönderilen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Birinci Akabe Biatı sonrasında Medine'ye İslam'ın ilk öğretmeni olarak gönderilen genç sahabi Hz. Mus'ab bin Umeyr'dir.
5
- Hz. Peygamber Hicret esnasında konakladığı Kubâ'da İslam tarihinin ilk mescidi olan Kubâ Mescidi'ni inşa etmiştir.
- Mescid-i Nebevî'nin inşa edildiği arsa, Sehl ve Süheyl adındaki iki yetim kardeşten bedeli ödenerek satın alınmıştır.
- Hicret'ten önce Medine şehrinin eski adı Taif iken Hicret sonrasında Mekke-i Mükerreme olarak değiştirilmiştir.
- Hicret olayı, Hz. Ömer'in halifeliği döneminde Hicrî takvimin başlangıcı olarak kabul edilmiştir.
- Beş vakit namaz, Hicret'ten üç yıl sonra Medine'de gerçekleşen İkinci Akabe Biatı gecesinde farz kılınmıştır.
- Hz. Peygamber Hicret esnasında konakladığı Kubâ'da İslam tarihinin ilk mescidi olan Kubâ Mescidi'ni inşa etmiştir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Hz. Peygamber'in Hicret'iyle birlikte eski adı olan şehir 'Peygamber Şehri' anlamında Medine adını almıştır.
- Mekke'de kalarak Hz. Peygamber'deki emanetleri sahiplerine teslim eden Hz. yürüyerek Kubâ'da kafileye yetişmiştir.
- Mekkeli muhacirlere evlerini ve imkânlarını açan Medineli Müslümanlara 'yardım edenler' anlamında denilmiştir.
- Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin peş peşe vefat ettiği peygamberliğin onuncu yılına Yılı (Senetü'l-Hüzün) adı verilmiştir.
- Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesi mucizesine denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hicret yolculuğunun Kubâ'ya varıştan Medine'ye yerleşmeye kadar olan son aşamasını; 1) Kubâ ve Ranuna Vadisi, 2) Devenin çöktüğü arsa ve misafirlik, 3) Muhacir-Ensar kardeşliği başlıklarıyla 3 adımda özetleyiniz.
1. ipucu: 1. Adım: Kubâ Mescidi'nin inşasını ve Ranuna Vadisi'nde kılınan ilk Cuma namazını açıklamak.
2. ipucu: 2. Adım: Kusvâ'nın iki yetimin arsasına çökmesini, Mescid-i Nebevî'yi ve Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evini belirtmek.
3. ipucu: 3. Adım: Muâhât (Ensar-Muhacir kardeşliği) ve Hicret'in İslam tarihindeki sonuçlarını yazmak.
Cevap: 1. Adım (Kubâ ve İlk Cuma): Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir Kubâ'ya ulaştığında İslam'ın ilk mescidi olan Kubâ Mescidi inşa edildi; Hz. Ali de emanetleri teslim edip Kubâ'ya geldi. Cuma günü yola çıkılarak Ranuna Vadisi'nde ilk Cuma namazı kılındı. 2. Adım (Medine'ye Giriş ve Misafirlik): Medine'de Ensar'ın coşkulu karşılaması sonrası deve Kusvâ serbest bırakıldı ve Sehl ile Süheyl adlı iki yetimin arsasına çöktü. Arsa satın alınarak Mescid-i Nebevî inşa edildi; bu sürede Peygamberimiz 7 ay Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir kaldı. 3. Adım (Kardeşlik ve Sonuçlar): Mekke'den göç eden Muhacirler ile Medineli Ensar arasında Muâhât (kardeşlik) kuruldu; Müslümanlar baskıdan kurtularak Medine İslam Devleti'nin temellerini attılar.
Kısaca
- Kubâ Mescidi ve İlk Cuma: Hicret'in sonunda Kubâ'da İslam'ın ilk mescidi inşa edilmiş, Cuma günü Medine'ye giderken Ranuna Vadisi'nde ilk Cuma namazı kılınmıştır.
- Medînetü'n-Nebî ve Kusvâ: Peygamberimizin gelişiyle Yesrib şehri Medine adını almış; devesi Kusvâ'nın çöktüğü Sehl ve Süheyl adlı iki yetimin arsası satın alınarak Mescid-i Nebevî yapılmıştır.
- Ebû Eyyûb el-Ensârî: Mescid-i Nebevî tamamlanana kadar Hz. Peygamber yedi ay Halid bin Zeyd (Ebû Eyyûb el-Ensârî) hazretlerinin evinde misafir kalmıştır.
- Muhacir-Ensar Kardeşliği ve Sonuçlar: Göç eden Muhacirler ile yardım eden Ensar kardeş ilan edilmiş (Muâhât), Medine İslam Devleti kurulmuş ve Hicret Hicrî takvimin başlangıcı olmuştur.
- 1. Ünite Bütünü: Hüzün Yılı → Taif Yolculuğu → İsrâ ve Miraç → I. ve II. Akabe Biatları (Mus'ab bin Umeyr) → Mekke'den Medine'ye Hicret (622) kronolojik zinciri tamamlanmıştır.