Miladi 610 yılında Hira Mağarası'nda ilk vahyin gelişiyle başlayan Mekke dönemi, 13 yıl süren sabır, fedakârlık ve tevhit mücadelesine sahne olmuştur. Bu haftaki dersimizde İslam'a davetin ilk üç yılındaki gizli davet sürecini, Safâ Tepesi'nden yapılan açık daveti, Hüzün Yılı ve Taif Yolculuğu'ndaki eşsiz peygamber sabrını, İsrâ ve Miraç mucizesini ve Medine'ye hicretin kapısını açan Akabe Biatları'nı birlikte inceleyeceğiz.
1. İslam'a Davetin Başlangıcı: Gizli (Bireysel) Davet Dönemi (610-613)
İlk vahiy olan Alak suresi 1-5. ayetlerin ardından kısa bir süre vahiy kesintisi (fetretü'l-vahy) yaşandı. Ardından inen Müddessir suresi 1-5. ayetlerle ('Ey bürünüp sarınan! Kalk ve uyar! Sadece Rabbini yücelt!...') Peygamberimizin tebliğ görevi başladı. Ancak Mekke'de putperestlik çok köklü olduğu için İslam'a davet ilk üç yıl (610-613) boyunca gizli ve bireysel olarak yürütüldü.
Gizli davetin ortaya çıkış sebebi; henüz sayıca çok az olan ilk Müslümanları Kureyşli müşriklerin ani ve yıkıcı saldırılarından korumak ve İslam'ı önce kalbi temiz, güvenilir insanlara anlatarak sağlam bir çekirdek kadro oluşturmaktı. Peygamberimize ilk iman edenler eşi Hz. Hatice, evinde büyüyen 10 yaşındaki amcasının oğlu Hz. Ali, azatlısı ve evlatlığı Hz. Zeyd b. Hârise ve yakın dostu Hz. Ebû Bekir oldu. Bu dönemde genç sahabi Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın Safâ Tepesi eteklerindeki evi (Dârü'l-Erkam), Müslümanların gizlice toplanıp Kur'an öğrendiği ve namaz kıldığı ilk eğitim merkezi oldu.
2. Açık (Umumi) Davetin Başlaması ve Özellikleri (613-622)
Üç yıllık gizli davetin sonunda Müslümanların sayısı kırka yaklaşınca Yüce Allah önce Şuarâ suresi 214. ayeti ('Önce en yakın akrabanı uyar!') ve hemen ardından Hicr suresi 94. ayeti ('Sana emrolunanı açıkça ortaya koy ve müşriklere aldırış etme!') indirdi. Böylece 613 yılında Açık Davet Dönemi başladı.
Peygamberimiz önce yakın akrabalarını (Haşimoğullarını) yemeğe davet ederek İslam'ı tebliğ etti; ardından Safâ Tepesi'ne çıkarak bütün Mekke halkına seslendi: 'Ey Kureyş topluluğu! Size şu dağın arkasında düşman ordusu var desem bana inanır mısınız?' Herkes 'Evet, senin hiç yalan söylediğini görmedik!' deyince Peygamberimiz onları Allah'ın birliğine ve ahiret gününe imana çağırdı. Ancak öz amcası Ebû Leheb'in düşmanlığıyla birlikte müşriklerin alay, baskı, işkence ve 3 yıl süren acımasız boykot (616-619) dönemi başladı; bu süreçte bir grup Müslüman Habeşistan'a hicret etti.
3. Hüzün Yılı (619) ve Taif Yolculuğu (620)
Üç yıl süren ağır boykotun kaldırılmasından hemen sonra, peygamberliğin 10. yılında (619) Peygamberimizi müşriklere karşı koruyan amcası Ebû Tâlib ve üç gün sonra da en büyük destekçisi olan vefakâr eşi Hz. Hatice (ra) vefat etti. Üst üste gelen bu iki büyük acıdan dolayı bu yıla Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzn) adı verildi.
Ebû Tâlib'in vefatıyla Mekke'de baskılar dayanılmaz boyuta ulaşınca Peygamberimiz, yeni bir davet kapısı açmak ümidiyle 620 yılında evlatlığı Zeyd b. Hârise ile birlikte Taif şehrine gitti. Ancak Taif ileri gelenleri daveti reddettikleri gibi ayak takımını kışkırtarak Peygamberimizi ve Hz. Zeyd'i taşlattılar. Mübarek ayakları kanlar içinde kalan Peygamberimiz bir üzüm bağına sığındı; Cebrâil (as) ve dağlar meleği gelip 'İstersen bu iki dağı onların üzerine kapatalım' dediğinde Rahmet Peygamberi (sav) beddua etmeyerek: 'Hayır! Ben Allah'ın onların soyundan yalnız Allah'a ibadet eden ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayan bir nesil çıkarmasını ümit ederim!' buyurdu. Üzüm bağında kendisine üzüm ikram eden Hristiyan köle Addâs, Peygamberimizin 'Bismillâhirrahmânirrahîm' demesinden etkilenerek iman etti.
4. İlahi Teselli: İsrâ ve Miraç Mucizesi (621) ve Akabe Biatları
Hüzün Yılı ve Taif'te yaşanan sıkıntıların ardından Yüce Allah, kulunu ve elçisini onurlandırmak ve teselli etmek üzere İsrâ ve Miraç mucizesini gerçekleştirdi. Peygamberimiz bir gece Cebrâil (as) eşliğinde Mekke'deki Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürüldü (İsrâ - gece yürüyüşü); oradan da göklere ve ilahi huzura yükseltildi (Miraç). Miraç gecesinde ümmete üç büyük hediye verildi: 1) Beş vakit namaz farz kılındı, 2) Bakara suresinin son iki ayeti (Âmener-resûlü) indirildi, 3) Allah'a şirk koşmadan ölen müminlerin günahlarının bağışlanarak cennete gireceği müjdelendi. Bu mucizeyi hiç tereddüt etmeden hemen tasdik eden Hz. Ebû Bekir'e Peygamberimiz 'es-Sıddîk' (Çok doğru ve sadık) unvanını verdi.
Aynı dönemde Mekke'ye hac ve panayır için gelen Yesribli (Medineli) gruplarla Mekke yakınlarındaki Akabe mevkiinde görüşmeler yapıldı. 621 yılında 12 kişiyle Birinci Akabe Biatı (sözleşmesi) yapıldı ve Peygamberimiz genç sahabi Mus'ab b. Umeyr'i Medine'ye ilk İslam öğretmeni olarak gönderdi. Mus'ab'ın çalışmalarıyla Medine'de İslam hızla yayıldı; 622 yılında 75 Medineli Müslümanla yapılan İkinci Akabe Biatı'nda Medineliler Peygamberimizi şehirlerine davet ederek onu canları gibi koruyacaklarına söz verdiler ve böylece Hicret süreci başladı.
5. İsrâ Suresi 1. Ayet ve Mescid-i Aksâ'nın Önemi
İsrâ mucizesi Kur'an-ı Kerim'de İsrâ suresi 1. ayette şöyle anlatılır: 'Kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu (Muhammed'i) bir gece Mescid-i Haram'dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ'ya götüren Allah, her türlü noksanlıktan münezzehtir. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.'
Kudüs'te bulunan Mescid-i Aksâ, Müslümanların ilk kıblesi ve Mescid-i Haram ile Mescid-i Nebevî'den sonra yeryüzündeki üçüncü kutsal mescididir.
6. Mekke Dönemi Davet Yönteminin Temel İlkeleri
Peygamberimizin 13 yıllık Mekke davetinde izlediği yöntem Nahl suresi 125. ayette özetlenmiştir: 'Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et!'
Peygamberimiz ne gizli ne de açık davet döneminde şiddete başvurmamış; en ağır baskılar karşısında bile sabır, merhamet, tatlı dil ve güvenilir ahlakıyla kalpleri fethetmiştir.
Örnekler
Örnek 1İslam'a davet niçin ilk üç yıl (610-613) gizli olarak yürütülmüştür? Bu dönemde Müslümanların toplandığı merkezin adı nedir?
Cevabı göster
Mekke'de putperestliğin çok güçlü olması sebebiyle ilk Müslümanları müşriklerin ani saldırılarından korumak ve İslam'ı sağlam bir çekirdek kadroya öğreterek güçlenmek amacıyla davet ilk 3 yıl gizli yürütülmüştür. Bu dönemde eğitim ve buluşma merkezi olarak 'Dârü'l-Erkam' (Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın evi) kullanılmıştır.
Örnek 2Açık davet hangi ayetlerin inmesiyle ve nerede başlamıştır?
Cevabı göster
Açık davet, 613 yılında Şuarâ suresi 214. ('Önce en yakın akrabanı uyar') ve Hicr suresi 94. ('Sana emrolunanı açıkça ortaya koy ve müşriklere aldırış etme') ayetlerinin inmesiyle başlamıştır. Peygamberimiz Safâ Tepesi'ne çıkarak tüm Mekke halkını açıkça tevhit inancına davet etmiştir.
Örnek 3Miladi 619 yılına niçin 'Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzn)' denilmiştir ve bu olaydan sonra Peygamberimiz nereye gitmiştir?
Cevabı göster
Üç yıllık boykotun ardından 619 yılında Peygamberimizi müşriklere karşı koruyan amcası Ebû Tâlib ve en büyük destekçisi olan eşi Hz. Hatice (ra) peş peşe vefat ettiği için bu yıla 'Hüzün Yılı' denilmiştir. Mekke'de baskılar artınca Peygamberimiz 620 yılında Zeyd b. Hârise ile birlikte İslam'ı anlatmak için Taif'e gitmiştir.
Örnek 4'İsrâ' ve 'Miraç' kavramlarını tanımlayarak Miraç gecesinde Müslümanlara verilen üç büyük hediyeyi yazınız.
Cevabı göster
- İsrâ: Peygamberimizin bir gece Mekke'deki Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesidir. - Miraç: Mescid-i Aksâ'dan göklere ve ilahi huzura yükseltilmesidir. Miraç hediyeleri: 1. Beş vakit namaz farz kılınmıştır. 2. Bakara suresinin son iki ayeti (Âmener-resûlü) indirilmiştir. 3. Allah'a şirk koşmadan ölen müminlerin cennete gireceği müjdelenmiştir.
Örnek 5Birinci ve İkinci Akabe Biatları kimlerle yapılmıştır ve Medine'ye gönderilen ilk İslam öğretmeni kimdir?
Cevabı göster
Akabe Biatları (621 ve 622), hac mevsiminde Yesrib'den (Medine) Mekke'ye gelen Medineli Müslümanlarla Akabe Tepesi'nde yapılmıştır. Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Peygamberimiz Medine'ye ilk İslam öğretmeni olarak genç sahabi Mus'ab b. Umeyr'i (ra) göndermiştir; bu biatlar 622'deki Medine'ye hicretin zeminini hazırlamıştır.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Mekke döneminde üç yıl süren gizli davet sürecinde Müslümanların gizlice bir araya gelip Kur'an öğrendikleri ve ibadet ettikleri ilk eğitim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Genç sahabi Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın Safâ Tepesi yakınındaki evi (Dârü'l-Erkam), gizli davet döneminin ilk eğitim ve buluşma merkezi olmuştur.
2İsrâ ve Miraç mucizesini duyduğunda hiçbir tereddüt göstermeden 'O söylediyse mutlaka doğrudur!' diyerek tasdik eden ve bu yüzden 'es-Sıddîk' unvanını alan sahabi kimdir?
Müşriklerin alay etmeye çalıştığı Miraç haberini hiç tereddütsüz doğrulayan Hz. Ebû Bekir'e (ra) Peygamberimiz 'es-Sıddîk' (özü sözü doğru, sadık dost) unvanını vermiştir.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Hicr suresi 94. ('Sana emrolunanı açıkça ortaya koy!') ve Şuarâ suresi 214. ayetlerin inmesiyle 613 yılında açık davet dönemi başlamıştır.
Üç yıllık gizli davetin ardından bu ayetlerle açık tebliğe geçilmiştir.
- Peygamberimiz Taif yolculuğuna evlatlığı ve azatlısı Hz. Zeyd b. Hârise (ra) ile birlikte çıkmıştır.
Hz. Zeyd, Taif'te atılan taşlara karşı kendi bedenini Peygamberimize siper etmiştir.
- Taif halkı Peygamberimizi büyük bir coşkuyla karşılamış ve ilk gün tamamı Müslüman olmuştur.
Taif ileri gelenleri daveti reddedip Peygamberimizi taşlatmışlar; ancak Peygamberimiz onlara beddua etmeyip soylarından mümin bir nesil çıkması için dua etmiştir.
- Hicr suresi 94. ('Sana emrolunanı açıkça ortaya koy!') ve Şuarâ suresi 214. ayetlerin inmesiyle 613 yılında açık davet dönemi başlamıştır.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Peygamberimizin bir gece Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesine 'İsrâ', oradan göklere yükseltilmesine ise 'Miraç' denir.
İsrâ gece yürüyüşü, Miraç ise göklere yükseliş demektir.
- Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medine'ye ilk İslam öğretmeni olarak gönderilen sahabi Mus'ab b. Umeyr'dir (ra).
Mus'ab b. Umeyr'in başarılı tebliği sayesinde Medine'de İslam girmedik ev bırakmamıştır.
- Beş vakit namaz, Medine'ye hicretten 5 yıl sonra Hendek Savaşı sırasında farz kılınmıştır.
Beş vakit namaz hicretten önce Mekke döneminde Miraç gecesinde farz kılınmıştır.
- Peygamberimizin bir gece Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesine 'İsrâ', oradan göklere yükseltilmesine ise 'Miraç' denir.
5Aşağıdaki tarihi olay ve kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Peygamberimiz açık davet emrini aldıktan sonra Tepesi'ne çıkarak bütün Mekke halkını İslam'a çağırmıştır.
- Taif'te sığındığı üzüm bağında Peygamberimize üzüm ikram eden ve Besmele'yi duyunca Müslüman olan Hristiyan gencin adı idi.
- İnançlarını korumak amacıyla Mekke'deki evlerini ve mallarını bırakarak Medine'ye göç eden Müslümanlara denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- İsrâ mucizesinde Peygamberimiz Mekke'deki Mescid-i Haram'dan Kudüs'teki 'ya götürülmüştür.
- Medineli Müslümanların Akabe Tepesi'nde Peygamberimizin elini tutarak bağlılık ve itaat sözü vermelerine denir.
- Miraç gecesinde Müslümanlara beş vakit namazla birlikte suresinin son iki ayeti (Âmener-resûlü) hediye edilmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hüzün Yılı ve Taif Yolculuğu'nda yaşanan ağır sıkıntılardan hemen sonra 'İsrâ ve Miraç' mucizesinin gerçekleşmesini ve ardından 'Akabe Biatları' ile Medine kapısının açılmasını İnşirâh suresindeki 'Şüphesiz her zorlukla beraber bir kolaylık vardır' ayeti ışığında nasıl değerlendirirsiniz?
1. ipucu: 1. İpucu: Peygamberimizin boykot, Hüzün Yılı ve Taif taşlaması gibi en ağır imtihanlarda bile ümitsizliğe kapılmayıp sabrettiğini düşününüz.
2. ipucu: 2. İpucu: Kulun sabrının zirveye ulaştığı anda Allah'ın önce Miraç ile manevi teselli, ardından Akabe Biatları ile Medine gibi güvenli bir yurt lütfettiğine dikkat ediniz.
3. ipucu: 3. İpucu: Müminin zorluklar karşısında asla ümidini kaybetmemesi gerektiğini vurgulayınız.
Cevap: Bu tarihi akış, İnşirâh suresindeki 'Şüphesiz her zorlukla beraber bir kolaylık vardır' ilahi yasasının en canlı örneğidir. Peygamberimiz 3 yıllık boykot, Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin vefatı (Hüzün Yılı) ve Taif'teki taşlı saldırı gibi en ağır zorluklarla karşılaşmış; fakat bir an bile ümitsizliğe veya öfkeye kapılmamıştır. Onun bu eşsiz sabrı ve teslimiyeti üzerine Yüce Allah önce İsrâ ve Miraç mucizesiyle onu katına yükselterek teselli etmiş, hemen ardından Akabe Biatları ile Medinelilerin kalbini İslam'a açarak Hicret ve İslam devleti gibi büyük bir kolaylık ve zafer kapısı lütfetmiştir.
Kısaca
- İslam'a davet, Müddessir suresi 1-5. ayetlerle başlamış ve ilk 3 yıl (610-613) müşriklerin ani tepkisini önlemek ve sağlam bir çekirdek kadro yetiştirmek için 'gizli (bireysel)' yürütülmüştür.
- İlk Müslümanlar Hz. Hatice, Hz. Ali, Hz. Zeyd b. Hârise ve Hz. Ebû Bekir olmuş; gizli davet döneminde eğitim ve buluşma merkezi olarak 'Dârü'l-Erkam' (Erkam'ın evi) kullanılmıştır.
- 613 yılında Şuarâ suresi 214 ve Hicr suresi 94. ayetlerin inmesiyle Peygamberimiz Safâ Tepesi'ne çıkarak 'açık daveti' başlatmıştır.
- 619 yılında Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin vefat ettiği 'Hüzün Yılı'nın ardından Peygamberimiz 620'de Zeyd b. Hârise ile Taif'e gitmiş; taşlanmasına rağmen Taif halkının hidayeti için dua etmiştir.
- Taif dönüşü yaşanan ağır üzüntünün ardından Yüce Allah Peygamberimizi 'İsrâ ve Miraç' mucizesiyle (Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya ve göklere yükseliş) teselli etmiş, Miraç'ta beş vakit namaz farz kılınmıştır.
- 621 ve 622 yıllarında Medineli Müslümanlarla yapılan I. ve II. Akabe Biatları ile Medine'ye hicretin zemini hazırlanmıştır.