First-Term Grammar Review and Theme 6 Preparation: Places and Landmarks in the City, Getting Around by Public Transport, Superlatives and As ... As, Predictions and Plans with Will and Be Going To, Writing a Short City Guide (ENG.9.5 - ENG.9.6)

Dönemin sonunda öğrendiklerimizi bir harita gibi düşünmek, hangi yapıyı ne zaman kullanacağımızı hızlıca hatırlamamızı sağlar. İlk temalarda okul ve günlük yaşamı anlatırken Present Simple zamanını kullandık: 'I usually walk to school.' / 'My sister doesn't like coffee.' Bu zaman alışkanlıkları, rutinleri ve genel gerçekleri anlatır; 'always, usually, often, sometimes, never, every day' gibi sözcüklerle sık kullanılır ve üçüncü tekil şahısta fiil -s alır. Şu anda ya da bu günlerde süren eylemler için ise Present Continuous (am / is / are + V-ing) kullanılır: 'Look! The children are playing in the garden.' / 'I'm studying for my exams this week.' 'now, at the moment, today, Look!, Listen!' bu zamanın işaret sözcükleridir.

Aile ve ev temalarında geçmişi anlatmak için Past Simple kullandık: 'We moved to a new flat last month.' / 'Did you meet your neighbours?' Olumsuz ve soru cümlelerinde 'did' kullanıldığında fiilin yalın hâle döndüğünü unutmayalım. Kuralları ve zorunlulukları must / mustn't / have to / don't have to, tavsiyeleri should / shouldn't, yetenekleri ve izinleri can / can't ile anlattık: 'You mustn't make noise after 11 p.m.' / 'You don't have to take off your shoes.' / 'You should talk to your neighbour politely.' Burada 'mustn't' yasak, 'don't have to' ise gereklilik olmadığını anlatır; ikisini karıştırmamak gerekir.

Betimleme ve karşılaştırma için de birçok araç öğrendik: comparatives (bigger than, more modern than), too ve enough (too small, big enough), possessives (mine, yours, Ali's), relative clauses (the man who runs the shop, the park where we play) ve genel gerçekler için zero conditional (If you save water, your bill goes down.). Bu hafta şehir temasına geçerken bu yapıların hepsini yeniden kullanacağız: 'The city is bigger than our village.' / 'The bus which goes to the stadium stops here.' Tekrarın amacı ezber değil, doğru yapıyı doğru durumda seçebilmektir; bu yüzden her yapıyı kendi cümlelerinizle en az bir kez yazmayı deneyin.

Yeni temamız 'Life in the City' ile mahallemizin sınırlarını aşıp şehrin tamamına bakıyoruz. Bir şehri tanıtırken kullandığımız temel kelimeler şunlardır: city centre (şehir merkezi), square (meydan), town hall (belediye binası), museum (müze), art gallery (sanat galerisi), stadium (stadyum), shopping mall (alışveriş merkezi), skyscraper (gökdelen), bridge (köprü), tower (kule), castle (kale), mosque (cami), old town (tarihî şehir merkezi) ve industrial area (sanayi bölgesi). Şehirde güvenli dolaşmak için de pedestrian crossing (yaya geçidi), traffic lights (trafik ışıkları), roundabout (göbek, döner kavşak) ve pavement (kaldırım) kelimelerini bilmek gerekir.

Bir şehri öne çıkaran yapılara landmark (simge yapı) denir: bir köprü, bir saat kulesi ya da tarihî bir kale şehrin kimliği hâline gelebilir. Simge yapıları tanıtırken şu kalıplar çok işe yarar: It is famous for... (... ile ünlüdür), It is located in / near... (... içinde / yakınında yer alır), It was built in... (... yılında inşa edildi) ve You can... (... yapabilirsiniz). Örneğin: 'Our city is famous for its old castle. It is located on a hill near the city centre. You can see the whole city from the top.' Burada 'was built' yapısını yalnızca kalıp olarak öğrenmek yeterlidir.

Şehri betimlerken sıfatlar da önemlidir: crowded (kalabalık), lively (canlı, hareketli), historic (tarihî), modern (modern), polluted (kirli), clean (temiz), busy (yoğun, işlek) ve peaceful (huzurlu). Önceki haftalarda öğrendiğimiz relative clauses burada da işe yarar: 'The square where people meet on Fridays is always lively.' / 'The museum which opened last year has a great science section.' Mahalle ile şehir arasındaki farkı da hissedelim: mahallede 'bakery, chemist's, park' gibi günlük yerler varken, şehir ölçeğinde 'stadium, museum, airport, university' gibi daha büyük ve çok kişiye hizmet eden yerler öne çıkar.

Büyük şehirlerde günlük hayatın önemli bir parçası public transport (toplu taşıma) kullanmaktır. Ulaşım araçlarını anlatırken by edatı kullanılır: by bus (otobüsle), by metro / by underground (metroyla), by tram (tramvayla), by ferry (vapurla), by train (trenle), by taxi (taksiyle), by bike (bisikletle), by car (arabayla). Yürüyerek gitmek ise istisnadır: on foot denir. Aynı anlamı fiillerle de verebiliriz: 'I take the bus.' / 'She rides her bike.' / 'We walk to school.' / 'My dad drives to work.' Araca binmek için 'get on the bus / get in the taxi', inmek için 'get off the bus / get out of the taxi' kullanılır.

Ulaşım hakkında soru sorarken üç temel kalıp vardır. Yöntemi sormak için How do you get to...?: 'How do you get to school?' – 'I go by tram.' Süreyi sormak için How long does it take (to get to...)?: 'How long does it take to get to the airport?' – 'It takes about forty minutes by metro.' Mesafeyi sormak için How far is it (from... to...)?: 'How far is it from your house to the stadium?' – 'It's about three kilometres.' Kişiyi de eklemek istersek 'It takes me twenty minutes to walk to school.' diyebiliriz.

Toplu taşımayla ilgili diğer faydalı kelimeler: bus stop (otobüs durağı), metro station (metro istasyonu), ticket / travel card (bilet / ulaşım kartı), timetable (sefer saatleri çizelgesi), rush hour (iş çıkış ve giriş saatlerindeki yoğunluk), traffic jam (trafik sıkışıklığı), change (aktarma yapmak) ve miss the bus (otobüsü kaçırmak). 'Take the M1 line and change at the Central Station.' / 'Don't travel in rush hour; the buses are too crowded.' Bu cümlelerde önceki haftalardan öğrendiğimiz emir kipi ve too yapısının şehir hayatında nasıl kullanıldığını görüyoruz.

Önceki haftalarda iki şeyi karşılaştırırken comparatives kullanmıştık: 'The city is noisier than the village.' Bir grup içinde (üç ya da daha fazla şey arasında) en üstün olanı anlatmak için ise superlatives (üstünlük sıfatları) kullanılır. Kısa sıfatlarda the + sıfat + -est: small → the smallest, cheap → the cheapest. Sessiz harfle biten kısa sıfatlarda son harf ikizlenir: big → the biggest, hot → the hottest. -y ile bitenlerde y, i'ye döner: busy → the busiest, noisy → the noisiest. İki ve daha çok heceli uzun sıfatlarda the most + sıfat: crowded → the most crowded, expensive → the most expensive, beautiful → the most beautiful. Düzensiz biçimleri ezberlemek gerekir: good → better → the best, bad → worse → the worst, far → farther / further → the farthest / the furthest.

Superlative cümlelerinde çoğunlukla bir grup ya da yer belirtilir; yer için in, grup için of kullanılır: 'Istanbul is the most crowded city in Türkiye.' / 'This is the tallest building in our city.' / 'The metro is the fastest of all.' Kendi deneyimimizi anlatmak için 'the ... I have ever seen' gibi kalıplar da duyulabilir, ama bu düzeyde temel yapı yeterlidir. 'the' sözcüğünü unutmamak çok önemlidir: 'Ankara is the capital and one of the biggest cities in Türkiye.' Burada 'one of the + superlative + çoğul isim' kalıbını da görüyoruz.

İki şeyin eşit olduğunu anlatmak için as + sıfat + as kullanılır: 'The bus is as fast as the tram on this road.' (Bu yolda otobüs tramvay kadar hızlıdır.) Eşit olmadığını anlatmak için not as + sıfat + as kullanılır ve bu yapı comparative ile aynı anlamı daha yumuşak biçimde verir: 'The village isn't as noisy as the city.' = 'The village is quieter than the city.' Şehir ve köy hayatını karşılaştırırken bu yapılarla dengeli görüşler kurabiliriz: 'Life in the city is more exciting, but it isn't as peaceful as life in the countryside. The countryside has the cleanest air, but the city has the best hospitals and universities.' Dikkat: as ... as yapısında sıfat yalın kalır; 'as bigger as' yanlıştır.

Şehirler sürekli değişir: yeni metro hatları açılır, parklar yapılır, eski binalar yenilenir. Şehirlerin geleceği hakkında konuşurken iki farklı gelecek yapısı kullanırız. Will + V1 fikre, düşünceye ve tahmine dayalı geleceği anlatır; genellikle 'I think, I believe, probably, maybe, in the future, in 2050' gibi ifadelerle kullanılır: 'I think there will be more electric buses in the future.' / 'People probably won't use petrol cars in 2050.' Olumsuzu won't (will not), sorusu Will + özne + V1? biçimindedir: 'Will cities have flying taxis?' 'will' ayrıca konuşma anında verilen kararlar ve teklifler için de kullanılır: 'The bag is heavy. – Don't worry, I'll carry it.'

Be going to + V1 (am / is / are going to) ise önceden düşünülmüş planları ve niyetleri anlatır: 'The municipality is going to open a new bike lane next year.' / 'We are going to visit the science museum on Saturday; we've already bought the tickets.' Bir de şu anda gördüğümüz bir kanıta dayanan tahminler için kullanılır: 'Look at all those cars on the bridge! We're going to be late.' / 'The sky is very dark. It's going to rain.' Kısacası: plan ve kanıt varsa going to, fikir ya da anlık karar varsa will seçilir.

Geleceğin şehirlerini anlatırken şu kelimeler çok kullanılır: smart city (akıllı şehir), electric bus / car (elektrikli otobüs / araba), bike lane (bisiklet yolu), green space (yeşil alan), air pollution (hava kirliliği), traffic jam (trafik sıkışıklığı), public transport network (toplu taşıma ağı), renewable energy (yenilenebilir enerji) ve recycling bin (geri dönüşüm kutusu). Bu kelimelerle hem tahmin hem plan cümleleri kurabiliriz: 'I believe smart traffic lights will reduce traffic jams.' / 'Our school is going to put recycling bins in every classroom.' Geçen hafta öğrendiğimiz zero conditional ile de bağ kurabiliriz: 'If more people use public transport, there is less air pollution.'

Haftanın ve dönemin son adımında öğrendiklerimizi bir city guide (şehir rehberi) içinde birleştiriyoruz. Şehir rehberi, şehri ilk kez ziyaret edecek kişilere bilgi ve öneri veren kısa bir tanıtım metnidir. Düzenli bir rehber şu bölümlerden oluşur: başlık (title): 'Welcome to Eskişehir!'; giriş (introduction): şehrin nerede olduğu, büyüklüğü ve genel özelliği; gezilecek yerler (places to visit): simge yapılar, müzeler, parklar; ulaşım (getting around): hangi araçlarla dolaşılabileceği; yeme-içme (food): şehre özgü lezzetler ve ipuçları (tips): ziyaretçilere kısa öneriler.

Her bölümde farklı bir dil yapısı öne çıkar. Girişte Present Simple ve 'famous for' kullanılır: 'Our city is in the centre of Türkiye. It is famous for its historic houses.' Gezilecek yerlerde superlatives ve relative clauses anlatımı zenginleştirir: 'The most beautiful place is the old town, where you can see colourful wooden houses.' Ulaşım bölümünde 'by tram', 'on foot' ve 'It takes...' kalıpları gelir: 'It takes only ten minutes by tram to get to the city centre.' İpuçları bölümünde emir kipi, should ve 'Don't miss...' (... kaçırmayın) kalıbı kullanılır: 'Don't miss the boat tour on the river.' / 'You should visit in spring because the weather is the best.' Şehrin geleceğine dair bir cümle de will ya da going to ile eklenebilir.

İyi bir metinde cümleler birbirine bağlaçlarla (linking words) bağlanır. Ek bilgi için and, also, in addition: 'The city has a great science museum. In addition, there is a big zoo.' Zıtlık için but, however: 'The city centre is lively. However, it can be crowded at weekends.' Neden için because, sonuç için so: 'The trams are cheap and fast, so most visitors use them.' 'However' ve 'In addition' genellikle cümle başında gelir ve arkasından virgül alır; 'also' ise genellikle fiilden önce ya da 'be' fiilinden sonra yer alır: 'You can also take a boat tour.' Yazdıktan sonra büyük harfleri (şehir ve yer adları büyük harfle başlar), noktalamayı ve zaman uyumunu kontrol etmeyi unutmayın.