12. Sınıf Mesleki Arapça 6. Hafta: Akaid Kavramları, İnanç Bakımından İnsanlar ve Aksâm-ı Seb’a (أَقْسَامُ السَّبْعَةِ)

Bu hafta

12. sınıf Mesleki Arapça dersimizin ilk ünitesi olan Tevhid ve Şirk (التَّوْحِيدُ وَالشِّرْكُ) kapsamında bu hafta; İslam akaidinin temel kavramlarını, inanç bakımından insanların ayrıldığı dört grubu (أَقْسَامُ النَّاسِ مِنْ حَيْثُ الْعَقِيدَةِ) ve Arapça dil bilgisinin (sarf ilminin) en temel konularından biri olan Aksâm-ı Seb’a (أَقْسَامُ السَّبْعَةِ — Fiillerin Yapı Bakımından Yedi Kısmı) konusunu inceleyeceğiz.

1. Tevhid, Şirk ve İnanç Bakımından İnsanlar (أَقْسَامُ النَّاسِ مِنْ حَيْثُ الْإِيمَانِ)

İslam akaid metinlerinde geçen temel kavramlar ve inanç bakımından insan sınıfları şunlardır: • et-Tevhîd (التَّوْحِيدُ): هُوَ إِفْرَادُ اللّٰهِ تَعَالَى بِالْعِبَادَةِ وَالْأُلُوهِيَّةِ وَالرُّبُوبِيَّةِ. (Yüce Allah’ı ibadette, ilahlıkta ve rablikte bir ve tek kabul etmektir.) • eş-Şirk (الشِّرْكُ): هُوَ جَعْلُ شَرِيكٍ لِلّٰهِ فِي رُبُوبِيَّتِهِ أَوْ أُلُوهِيَّتِهِ. (Allah’a rabliğinde veya ilahlığında ortak koşmaktır.) Lokman suresi 13. ayette: إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ (“Şüphesiz şirk çok büyük bir zulümdür!”) buyrulmuştur.

İnanç bakımından insanlar dört gruba ayrılır (يَنْقَسِمُ النَّاسُ مِنْ حَيْثُ الْعَقِيدَةِ إِلَى أَرْبَعَةِ أَقْسَامٍ): 1. el-Mü’minu (الْمُؤْمِنُ): هُوَ مَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ بِقَلْبِهِ وَأَقَرَّ بِلِسَانِهِ. (Allah’a ve Resulü’ne kalbiyle inanıp diliyle ikrar eden kimsedir.) 2. el-Müşriku (الْمُشْرِكُ): هُوَ مَنْ يَعْبُدُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهًا آخَرَ. (Allah ile birlikte başka bir ilaha ibadet eden / ortak koşan kimsedir.) 3. el-Kâfiru (الْكَافِرُ): هُوَ مَنْ أَنْكَرَ وَجَحَدَ أَسَاسًا مِنْ أُسُسِ الْإِيمَانِ. (İman esaslarından birini bilerek inkâr eden ve gerçeğin üstünü örten kimsedir.) 4. el-Münâfıku (الْمُنَافِقُ): هُوَ مَنْ يُظْهِرُ الْإِيمَانَ بِلِسَانِهِ وَيُخْفِي الْكُفْرَ فِي قَلْبِهِ. (Diliyle iman ettiğini açıkça söyleyip kalbinde küfrü gizleyen ikiyüzlü kimsedir.)

2. Kâide: Aksâm-ı Seb’a (أَقْسَامُ السَّبْعَةِ — Fiillerin Yapıca Yedi Kısmı)

Arapçada bir fiilin üç harfli kökünde (sülâsî mücerred mazi) illet harfleri (ا ، و ، ي), hemze (أ) veya şedde bulunup bulunmamasına göre yapılan sınıflandırmaya Aksâm-ı Seb’a (Yedi Kısım) denir: A) Sahîh Fiiller (الْفِعْلُ الصَّحِيحُ): Kök harflerinde illet harfi (ا ، و ، ي) bulunmayan fiillerdir. 3 kısımdır: 1. Sâlim (السَّالِمُ): Kökünde illet harfi, hemze ve şedde bulunmayan fiildir: كَتَبَ (yazdı), عَبَدَ (kulluk etti), شَكَرَ (şükretti), حَفِظَ (korudu). 2. Mehmûz (الْمَهْمُوزُ): Kök harflerinden biri hemze (أ) olan fiildir: İlk harfi hemzeli (أَمَرَ ، أَكَلَ ، أَمِنَ), orta harfi hemzeli (سَأَلَ) veya son harfi hemzeli (قَرَأَ ، بَدَأَ). 3. Muda’af (الْمُضَعَّفُ): İkinci ve üçüncü kök harfi aynı cins olup şeddelenen fiildir: فَرَّ (kaçtı), مَدَّ (uzattı), ظَنَّ (zannetti), رَدَّ (geri çevirdi).

B) Mu’tell (İlletli) Fiiller (الْفِعْلُ الْمُعْتَلُّ): Kök harflerinde en az bir illet harfi (ا ، و ، ي) bulunan fiillerdir. 4 kısımdır: 4. Misâl (الْمِثَالُ): İlk (1.) kök harfi illet harfi olan fiildir: وَجَدَ (buldu), وَعَدَ (söz verdi), وَصَلَ (ulaştı), يَئِسَ (ümit kesti). 5. Ecvef (الْأَجْوَفُ): Orta (2.) kök harfi illet harfi olan fiildir: قَالَ (dedi), كَانَ (oldu), صَامَ (oruç tuttu), بَاعَ (sattı). 6. Nâkıs (النَّاقِصُ): Son (3.) kök harfi illet harfi olan fiildir: دَعَا (dua etti/çağırdı), هَدَى (hidayet verdi), رَضِيَ (razı oldu), نَسِيَ (unuttu). 7. Lefîf (اللَّفِيفُ): Kökünde iki tane illet harfi bulunan fiildir: İllet harfleri ayrıysa (1. ve 3. harf) Lefîf-i Mefrûk (وَقَى korudu, وَفَى vefa gösterdi); yan yanaysa (2. ve 3. harf) Lefîf-i Makrûn (طَوَى dürdü, رَوَى rivayet etti).

Örnekler

Örnek 1“اَلْمُنَافِقُ هُوَ مَنْ يُظْهِرُ الْإِيمَانَ بِلِسَانِهِ وَيُخْفِي الْكُفْرَ فِي قَلْبِهِ” cümlesini Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
“Münafık; diliyle imanı açığa vuran (inanmış görünen) ve kalbinde küfrü (inkârı) gizleyen kimsedir.”
Örnek 2Aşağıdaki fiillerin Aksâm-ı Seb’a’daki türlerini (Sâlim, Mehmûz, Muda’af, Misâl, Ecvef, Nâkıs, Lefîf) belirleyiniz: 1. شَكَرَ 2. سَأَلَ 3. قَالَ 4. دَعَا 5. وَعَدَ 6. مَدَّ
Cevabı göster
1. شَكَرَ -> İllet harfi, hemze ve şedde yok: Sâlim (سَالِم) 2. سَأَلَ -> Orta harfi hemzeli: Mehmûz (مَهْمُوز) 3. قَالَ -> Orta harfi illetli: Ecvef (أَجْوَف) 4. دَعَا -> Son harfi illetli: Nâkıs (نَاقِص) 5. وَعَدَ -> İlk harfi illetli (vav): Misâl (مِثَال) 6. مَدَّ -> Son iki harfi aynı (şeddeli): Muda’af (مُضَعَّف).
Örnek 3Muzari formda verilen “يَسْجُدُ”, “يَقُولُ” ve “يَهْدِي” fiillerinin mazi köklerini bularak Aksâm-ı Seb’a türlerini yazınız.
Cevabı göster
• يَسْجُدُ -> Mazi kökü سَجَدَ -> Sâlim • يَقُولُ -> Mazi kökü قَالَ -> Orta harfi illetli olduğu için Ecvef • يَهْدِي -> Mazi kökü هَدَى -> Son harfi illetli olduğu için Nâkıs.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1“هُوَ مَنْ يُظْهِرُ الْإِيمَانَ بِلِسَانِهِ وَيُخْفِي الْكُفْرَ فِي قَلْبِهِ” Arapça tanım cümlesi aşağıdaki kavramlardan hangisini açıklamaktadır?
2Aksâm-ı Seb’a sınıflandırmasına göre; kök harflerinde illet harfi, hemze ve şedde bulunmayan 'عَبَدَ' (kulluk etti) ve 'شَكَرَ' (şükretti) fiilleri hangi gruba girer?
3Aşağıdaki Arapça fiillerden hangisi orta (ikinci) kök harfi illet harfi olan 'Ecvef (الْأَجْوَفُ)' fiile örnektir?
4Lokman suresi 13. ayette geçen “إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ ___” (Şüphesiz şirk çok büyük bir zulümdür!) ayetindeki boşluğa aşağıdaki sıfatlardan hangisi gelmelidir?
5Son (üçüncü) kök harfi illet harfi olan 'دَعَا' (çağırdı/dua etti) ve 'هَدَى' (hidayete erdirdi) fiilleri Aksâm-ı Seb’a’nın hangi kısmına aittir?
6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Arapçada 'التَّوْحِيدُ' kelimesi Yüce Allah’ı zatında, sıfatlarında ve ibadette birlemek anlamına gelir.
- Kök harflerinden biri hemze (أ) olan 'أَمَرَ' (emretti) ve 'سَأَلَ' (sordu) fiillerine 'Mehmûz fiil' denir ve bu fiiller sahîh fiil grubundadır.
- İlk kök harfi illet harfi olan 'وَجَدَ' (buldu) fiiline 'Nâkıs fiil' denir.
- Bir fiilin Aksâm-ı Seb’a’daki türü belirlenirken muzari veya emir eklerine değil, üç harfli mazi köküne (sülâsî mücerred) bakılır.
- İkinci ve üçüncü kök harfi aynı cins olup şeddelenen 'مَدَّ' ve 'فَرَّ' gibi fiillere 'Muda’af fiil' adı verilir.
7Aşağıdaki Arapça fiilleri Aksâm-ı Seb’a’daki doğru türleriyle eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
1. Allah’a ve Resulü’ne kalbiyle tasdik edip diliyle ikrar eden kimseye Arapçada (الْمُؤْمِنُ) denir.
2. Allah’a ibadette ve ilahlıkta ortak koşan kimseye (الْمُشْرِكُ) adı verilir.
3. Arapçada fiillerin kök harflerinin yapısına göre ayrıldığı yedi kısma (أَقْسَامُ السَّبْعَةِ) denir.
4. Son (üçüncü) kök harfi illet harfi olan دَعَا ve هَدَى gibi fiillere (النَّاقِصُ) fiil denir.
5. Kök harflerinde iki tane illet harfi bulunan وَقَى ve رَوَى gibi fiillere (اللَّفِيفُ) fiil adı verilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
9Arapçada 'Sahîh Fiil (الْفِعْلُ الصَّحِيحُ)' ile 'Mu’tell Fiil (الْفِعْلُ الْمُعْتَلُّ)' arasındaki temel farkı açıklayınız ve her birinin alt kısımlarını birer Arapça fiil örneğiyle yazınız.

Kısaca

Temel Akaid Kavramları: التَّوْحِيدُ (Allah’ı birlemek), الشِّرْكُ (Allah’a ortak koşmak), الْإِيمَانُ (İman: التَّصْدِيقُ بِالْقَلْبِ وَالْإِقْرَارُ بِاللِّسَانِ), الْكُفْرُ (İnkâr etmek), النِّفَاقُ (Münafıklık / İkiyüzlülük).
İnanç Bakımından İnsanlar: 1. الْمُؤْمِنُ (Mümin), 2. الْمُشْرِكُ (Müşrik), 3. الْكَافِرُ (Kâfir), 4. الْمُنَافِقُ (Münafık).
Aksâm-ı Seb’a (أَقْسَامُ السَّبْعَةِ): Arapçada fiiller asli (kök) harflerinde illet harfi (ا ، و ، ي) bulunup bulunmamasına göre iki ana gruba (Sahîh ve Mu’tell) ve toplam 7 kısma ayrılır.
Sahîh Fiiller (3 Kısım): Asli harflerinde illet harfi olmayan fiillerdir: 1. Sâlim (السَّالِمُ), 2. Mehmûz (الْمَهْمُوزُ), 3. Muda’af (الْمُضَعَّفُ).
Mu’tell Fiiller (4 Kısım): Asli harflerinde en az bir illet harfi (و ، ي ، ا) bulunan fiillerdir: 4. Misâl (الْمِثَالُ), 5. Ecvef (الْأَجْوَفُ), 6. Nâkıs (النَّاقِصُ), 7. Lefîf (اللَّفِيفُ).