Hava Karlı: Kar Yağışı İfadeleri, Kış Etkinlikleri, Betimleme Kalıpları, Okuma ve Yazma Uygulamaları

Arapçada ثَلْجٌ (selcun) kelimesi kar demektir; çoğulu ثُلُوجٌ (sulûcun) şeklindedir. Bu isimden türeyen مُثْلِجٌ (muslicun) sıfatı ise karlı anlamına gelir. Havanın karlı olduğunu söylemek için isim cümlesi olarak الْجَوُّ مُثْلِجٌ (Hava karlıdır), fiil cümlesi olarak ise يَنْزِلُ الثَّلْجُ veya يَتَسَاقَطُ الثَّلْجُ (Kar yağıyor) denir. يَتَسَاقَطُ fiili karın tane tane, art arda düşmesini anlattığı için kar yağışını betimlemede çok sık tercih edilir.

Kar yağışının şiddeti de sıfatlarla anlatılır: الثَّلْجُ كَثِيفٌ (Kar yoğundur), الثَّلْجُ خَفِيفٌ (Kar hafiftir). Gökyüzünden süzülen her bir kar tanesine نُدْفَةُ الثَّلْجِ (nudfetu es-selci) denir. Kar yağışının ardından yollarda جَلِيدٌ (buz) oluşur ve الطَّرِيقُ زَلِقٌ (Yol kaygandır) uyarısı yapılır. Rüzgârla birlikte şiddetli kar yağdığında ise bu durum عَاصِفَةٌ ثَلْجِيَّةٌ (kar fırtınası / tipi) olarak adlandırılır.

Aşağıdaki kısa diyalog, karlı bir sabah iki arkadaş arasında geçen konuşmayı gösterir. Selma: كَيْفَ الْجَوُّ الْيَوْمَ يَا عَلِيُّ؟ (Bugün hava nasıl Ali?) Ali: الْجَوُّ مُثْلِجٌ، يَنْزِلُ الثَّلْجُ مُنْذُ الصَّبَاحِ. (Hava karlı, sabahtan beri kar yağıyor.) Selma: كَمْ دَرَجَةُ الْحَرَارَةِ الْآنَ؟ (Şu an sıcaklık kaç derece?) Ali: دَرَجَتَانِ تَحْتَ الصِّفْرِ. (Sıfırın altında iki derece.) Selma: مَا أَجْمَلَ الثَّلْجَ! هَيَّا نَلْعَبْ فِي الْحَدِيقَةِ. (Kar ne güzel! Haydi bahçede oynayalım.)

Kar yağdığında çocukların en sevdiği etkinlik رَجُلُ الثَّلْجِ (kardan adam) yapmaktır. Bunu anlatmak için نَصْنَعُ رَجُلَ الثَّلْجِ (Kardan adam yapıyoruz) cümlesi kurulur. Kartopu oynamak نَلْعَبُ بِكُرَاتِ الثَّلْجِ (Kartopu oynuyoruz) şeklinde ifade edilir; burada كُرَةٌ 'top', كُرَاتُ الثَّلْجِ ise 'kar topları' anlamındadır. Kayak sporu التَّزَلُّجُ kelimesiyle, kayak yapmak ise أَتَزَلَّجُ (kayak yapıyorum) fiiliyle anlatılır. Kızak زَلَّاجَةٌ kelimesiyle karşılanır: نَرْكَبُ الزَّلَّاجَةَ (Kızağa biniyoruz).

Karlı ve soğuk günlerde ev içi etkinlikler de önemlidir. Soba veya ısıtıcı مِدْفَأَةٌ (midfeetun) kelimesiyle ifade edilir: نَجْلِسُ بِجَانِبِ الْمِدْفَأَةِ (Sobanın yanında oturuyoruz). Sıcak içecekler soğukta içimizi ısıtır: نَشْرَبُ الشَّايَ السَّاخِنَ (Sıcak çay içiyoruz), نَأْكُلُ الْحَسَاءَ السَّاخِنَ (Sıcak çorba yiyoruz). Bazı günler yoğun kar nedeniyle okullar tatil edilir; bu durum تُعَطَّلُ الْمَدَارِسُ بِسَبَبِ الثَّلْجِ (Okullar kar nedeniyle tatil ediliyor) cümlesiyle anlatılır.

Bu cümlelerde بِسَبَبِ (...nedeniyle, ...yüzünden) ifadesi, لِأَنَّ bağlacına benzer şekilde sebep bildirir; ancak لِأَنَّ bir cümleyi, بِسَبَبِ ise tek bir ismi bağlar. Karşılaştırınız: لَا نَذْهَبُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ لِأَنَّ الثَّلْجَ كَثِيفٌ (Okula gitmiyoruz çünkü kar yoğun) ve لَا نَذْهَبُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ بِسَبَبِ الثَّلْجِ (Kar nedeniyle okula gitmiyoruz).

Bir manzaraya duyduğumuz hayranlığı anlatmak için Arapçada taaccüp (şaşırma, hayranlık) kalıbı kullanılır. Bu kalıp مَا + أَفْعَلَ + üstün (mansub) isim şeklindedir: مَا أَجْمَلَ الثَّلْجَ! (Kar ne güzel!), مَا أَجْمَلَ مَنْظَرَ الْجِبَالِ! (Dağların manzarası ne güzel!), مَا أَبْرَدَ الْجَوَّ! (Hava ne kadar soğuk!). Kalıptan sonra gelen ismin sonunun üstün (fetha) okunduğuna dikkat ediniz: الثَّلْجَ, الْجَوَّ.

Duygu ve bedensel hisler أُحِسُّ بِـ (...hissediyorum) ve أَشْعُرُ بِـ (...hissediyorum) kalıplarıyla anlatılır. Karlı bir günde أُحِسُّ بِالْبَرْدِ (Üşüyorum) diyebiliriz; sobanın yanına geçince أُحِسُّ بِالدِّفْءِ (Sıcaklık / ılıklık hissediyorum) deriz. Kar yağışını görmek bizi sevindiriyorsa أَشْعُرُ بِالسَّعَادَةِ (Mutluluk hissediyorum) cümlesini kurarız. Bu iki fiilin her ikisi de daima بِـ harfiyle kullanılır.

Betimleme yaparken sıfatların ismine uyması gerekir. Erkek tekil isimler أَبْيَضُ (beyaz) alır: الْجَبَلُ أَبْيَضُ (Dağ beyazdır). Dişil tekil isimler بَيْضَاءُ alır: الشَّجَرَةُ بَيْضَاءُ (Ağaç beyazdır). İnsan dışındaki varlıkların çoğulları da dişil tekil gibi davranır: الْجِبَالُ بَيْضَاءُ (Dağlar beyazdır), الْأَشْجَارُ مُغَطَّاةٌ بِالثَّلْجِ (Ağaçlar karla kaplıdır), الْبُحَيْرَةُ مُتَجَمِّدَةٌ (Göl donmuştur).

Bir metni okumadan önce başlığına ve varsa görseline bakmak, metnin konusunu tahmin etmemizi sağlar. Başlığı يَوْمٌ ثَلْجِيٌّ (Karlı Bir Gün) olan ve bembeyaz bir bahçede kardan adam yapan iki çocuğun resmiyle verilen bir metnin kar ve kış oyunlarını anlatacağını önceden kestirebiliriz. Şimdi metni okuyalım: اِسْتَيْقَظَ يُوسُفُ صَبَاحًا وَنَظَرَ مِنَ النَّافِذَةِ. كَانَ الثَّلْجُ يَنْزِلُ بِكَثْرَةٍ، وَكَانَتِ الشَّوَارِعُ وَالْأَشْجَارُ بَيْضَاءَ. قَالَ يُوسُفُ: مَا أَجْمَلَ الثَّلْجَ! سَأَلَ أُمَّهُ: كَمْ دَرَجَةُ الْحَرَارَةِ الْآنَ؟ قَالَتِ الْأُمُّ: خَمْسُ دَرَجَاتٍ تَحْتَ الصِّفْرِ، لِذٰلِكَ اِلْبَسْ مِعْطَفَكَ وَقُفَّازَكَ.

خَرَجَ يُوسُفُ مَعَ أُخْتِهِ زَيْنَبَ إِلَى الْحَدِيقَةِ. لَعِبَا بِكُرَاتِ الثَّلْجِ، ثُمَّ صَنَعَا رَجُلَ ثَلْجٍ كَبِيرًا. كَانَ الْجَوُّ بَارِدًا جِدًّا، وَلٰكِنَّهُمَا أَحَسَّا بِالسَّعَادَةِ. فِي الْمَسَاءِ عَادَا إِلَى الْبَيْتِ وَجَلَسَا بِجَانِبِ الْمِدْفَأَةِ، وَشَرِبَا الشَّايَ السَّاخِنَ لِأَنَّهُمَا أَحَسَّا بِالْبَرْدِ. قَالَ يُوسُفُ: مَا أَجْمَلَ الشِّتَاءَ! Türkçesi: Yusuf sabah uyandı ve pencereden baktı. Kar çok yağıyordu; sokaklar ve ağaçlar bembeyazdı. Yusuf 'Kar ne güzel!' dedi. Annesine 'Şu an sıcaklık kaç derece?' diye sordu. Annesi 'Sıfırın altında beş derece, bu yüzden paltonu ve eldivenini giy.' dedi. Yusuf kız kardeşi Zeynep ile bahçeye çıktı. Kartopu oynadılar, sonra büyük bir kardan adam yaptılar. Hava çok soğuktu fakat mutluluk hissettiler. Akşam eve döndüler, sobanın yanına oturdular ve üşüdükleri için sıcak çay içtiler. Yusuf 'Kış ne güzel!' dedi.

Metni anladığımızı göstermek için önce bilmediğimiz kelimeleri belirleyip anlamlarını buluruz: اِسْتَيْقَظَ (uyandı), النَّافِذَةِ (pencere), بِكَثْرَةٍ (çokça), قُفَّازَكَ (eldivenini), الْمِدْفَأَةِ (soba). Ardından metne ilişkin soruları cevaplarız ve son olarak ana fikri tek cümleyle ifade ederiz: Kar yağışı soğuk olsa da güzeldir; uygun giyinirsek kış günlerinin tadını sevinçle çıkarabiliriz. Metinde لِذٰلِكَ (sonuç), وَلٰكِنَّ (karşıtlık) ve لِأَنَّ (sebep) bağlaçlarının cümleleri nasıl birbirine bağladığına da dikkat ediniz.

Kısa bir hava durumu metni yazarken belirli bir sıra izlemek, anlatımı düzenli ve anlaşılır kılar. Birinci adımda hitap ve selam yazılır: عَزِيزِي أَحْمَدُ، السَّلَامُ عَلَيْكُمْ. İkinci adımda bulunulan yer ve hava durumu bildirilir: أَنَا الْآنَ فِي أَرْضُرُومَ. الْجَوُّ مُثْلِجٌ الْيَوْمَ. Üçüncü adımda sıcaklık derecesi eklenir: دَرَجَةُ الْحَرَارَةِ عَشْرُ دَرَجَاتٍ تَحْتَ الصِّفْرِ.

Dördüncü adımda betimleme ve duygu yazılır: مَا أَجْمَلَ الْجِبَالَ الْبَيْضَاءَ! (Beyaz dağlar ne güzel!) أُحِسُّ بِالْبَرْدِ، لِذٰلِكَ أَلْبَسُ مِعْطَفًا وَقُفَّازًا. (Üşüyorum, bu yüzden palto ve eldiven giyiyorum.) Beşinci adımda bir plan ve veda cümlesiyle metin bitirilir: غَدًا سَأَتَزَلَّجُ مَعَ أَبِي. مَعَ السَّلَامَةِ. (Yarın babamla kayak yapacağım. Hoşça kal.) Böylece hava, sıcaklık, duygu, bağlaç ve gelecek planı içeren beş cümlelik bir mesaj ortaya çıkar.

Duyduğumuz ifadeleri doğru yazabilmek için benzer sesli harflere dikkat etmeliyiz. ثَلْجٌ kelimesindeki se harfi dil ucunun dişler arasına konmasıyla çıkar; sin harfiyle karıştırılırsa kelime yanlış yazılır. Ayrıca الثَّلْجُ, الشِّتَاءُ, الصِّفْرِ kelimelerinde 'el' takısının okunmayıp sonraki harfin şeddeli okunduğunu (şemsî harfler) unutmamak gerekir. Dikte çalışmasında önce kelimeyi heceleyerek dinlemek, sonra yazıp harekelerini kontrol etmek en güvenli yoldur.

Kar, yağmur ve dolu gibi yağışlar gelişigüzel değil, belirli bir ölçü ve düzen içinde gerçekleşir. Nur suresi 43. ayette bulutların bir araya getirilip üst üste yığıldığı anlatıldıktan sonra وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ buyrulur. Meali: 'Gökten, içinde dolu bulunan dağlardan (dağ gibi bulutlardan) dolu indirir.' Ayette geçen بَرَدٍ kelimesinin bu haftanın kelimesi olan dolu anlamına geldiğine dikkat ediniz.

Zuhruf suresi 11. ayette ise وَالَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا buyrulur. Meali: 'O, gökten belli bir ölçüyle su indirendir. Biz onunla ölü bir memleketi dirilttik.' Burada بِقَدَرٍ (belli bir ölçüyle) ifadesi, yağışın canlılara zarar verecek kadar çok ya da onları susuz bırakacak kadar az olmadığını, tam ihtiyaç kadar indirildiğini anlatır. Kışın yağan kar da toprağı korur, eriyince yeraltı sularını ve kaynakları besler.

Rahman suresi 7-8. ayetlerde وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ buyrulur. Meali: 'Göğü yükseltti ve dengeyi (mizanı) koydu; ölçüde haddi aşmayasınız diye.' Bu ayetler, kâinatta kurulan dengenin insana da bir görev yüklediğini hatırlatır: suyu israf etmemek, doğayı kirletmemek ve her işte ölçülü olmak. Geçen hafta tanıdığımız Ra'd suresi 12. ayetteki ağır bulutlar (السَّحَابَ الثِّقَالَ) da bu ilahi düzenin bir parçasıdır.