Yeni bir eğitim dönemine hazırlanırken veya ders araç gereçlerimizi tamamlarken uğradığımız en önemli yerlerden biri kırtasiyedir (الْمَكْتَبَةُ). Arapçada فِي الْمَكْتَبَةِ (Kırtasiyede) başlıklı bu konumuzda defter, kalem, silgi, cetvel ve çanta gibi kırtasiye malzemelerinin isimlerini, satıcı (الْبَائِعُ) ile müşteri (الْمُشْتَرِي) arasında geçen ihtiyaç bildirme, tercih sorma ve fiyat öğrenme diyaloglarını öğreneceğiz.
Kırtasiye Malzemeleri (الْأَدَوَاتُ الْمَدْرَسِيَّةُ) ve İhtiyaç Bildirme
Arapçada الْمَكْتَبَةُ (el-mektebetü) kelimesi hem kütüphane hem de kırtasiye anlamına gelir. Kırtasiyeden alınan başlıca okul gereçleri şunlardır: دَفْتَرٌ (defterun: defter), قَلَمٌ (kalemun: kalem), قَلَمُ الرَّصَاصِ (kalemu'r-rasâs: kurşun kalem), مِمْحَاةٌ (mimhâtun: silgi), مِسْطَرَةٌ (mistaratun: cetvel), مِبْرَاةٌ (mibrâtun: kalemtıraş), مِقَصٌّ (mikassun: makas), حَقِيبَةٌ (hakîbetun: çanta) ve أَلْوَانٌ (elvânun: boya kalemleri).
Müşteri kırtasiyeye girdiğinde satıcı مَرْحَبًا، أَيَّ خِدْمَةٍ؟ (Merhaben, eyye hidmetin? - Merhaba, nasıl yardımcı olabilirim?) diyerek karşılar. Müşteri neye ihtiyacı olduğunu أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى دَفْتَرٍ وَقَلَمٍ (Enâ bi-hâcetin ilâ defterin ve kalemin - Bir defter ve kaleme ihtiyacım var) veya أُرِيدُ حَقِيبَةً جَدِيدَةً (Ürîdü hakîbeten cedîdeten - Yeni bir çanta istiyorum) kalıplarıyla ifade eder.
Aradığı ürünün kırtasiyede bulunup bulunmadığını sormak isteyen müşteri هَلْ عِنْدَكَ مِسْطَرَةٌ؟ (Hel indeke mistaratun? - Sizde cetvel var mı?) sorusunu yöneltir. Satıcı ürün mevcutsa نَعَمْ، عِنْدِي مِسْطَرَةٌ، تَفَضَّلْ (Neam, indî mistaratun, tefaddal - Evet, bende cetvel var, buyur) diyerek ürünü uzatır; müşteri de شُكْرًا جَزِيلًا (Şükran cezîlen) diyerek teşekkür eder.
Fiyat Sorma (بِكَمْ؟), Tercih Cümleleri ve Bağlaçlar
Kırtasiyede bir ürünün fiyatını sormak için بِكَمْ...؟ (Bikem...? - Kaça / Kaç lira?) soru edatı kullanılır. Sorulan eşya müzekker (eril) ise بِكَمْ هٰذَا الْقَلَمُ؟ (Bikem hâze'l-kalemu? - Bu kalem kaç lira?), müennes (sonunda ة bulunan dişil) ise بِكَمْ هٰذِهِ الْمِمْحَاةُ؟ (Bikem hâzihi'l-mimhâtü? - Bu silgi kaç lira?) şeklinde işaret zamiri ismin cinsiyetine uydurulur.
Satıcı müşteriye iki seçenek sunarken soru cümlelerinde أَمْ (em: yoksa) bağlacını kullanır: أَتُفَضِّلُ الدَّفْتَرَ الْكَبِيرَ أَمِ الصَّغِيرَ؟ (E-tufaddilu'd-deftera'l-kebîra emi's-sagîra? - Büyük defteri mi yoksa küçük defteri mi tercih edersin?). Müşteri ise أُفَضِّلُ الدَّفْتَرَ الْكَبِيرَ (Üfaddilu'd-deftera'l-kebîra - Büyük defteri tercih ederim) diyerek düz cümleyle cevap verir.
Alışveriş diyaloglarında kelimeleri ve kısa cümleleri birbirine bağlamak için dört temel bağlaç kullanılır: وَ (ve: birlikte alınan ürünleri bağlar), أَوْ (ev: düz cümlede 'veya' anlamında alternatif bildirir), أَمْ (em: soru cümlesinde iki seçenekten birini sorar) ve ثُمَّ (sümme: 'sonra' anlamında yapılan işlerin sırasını gösterir).
Sayılarla (1-19) Alışveriş ve Ticaret Ahlakı İfadeleri
Kırtasiyede ürün adedini veya toplam fiyatı söylerken 1 ile 19 arasındaki sayma sayıları sıkça kullanılır: عَشَرَةٌ (aşaratun: 10), أَحَدَ عَشَرَ (ehade aşara: 11), اِثْنَا عَشَرَ (isnâ aşara: 12), ثَلَاثَةَ عَشَرَ (selâsete aşara: 13), أَرْبَعَةَ عَشَرَ (erbaate aşara: 14), خَمْسَةَ عَشَرَ (hamsete aşara: 15) ve عِشْرُونَ (işrûne: 20).
Fiyat söylerken para biriminin önüne بِـ (bi: ile / karşılığında) harf-i cerri getirilir: الْمَجْمُوعُ بِخَمْسَ عَشْرَةَ لِيرَةً تُرْكِيَّةً (el-Mecmûu bi-hamse aşrate lîraten türkiyyeten - Toplam 15 Türk lirasıdır). Öğrenci sınıf mevcudunu veya eşya sayısını belirtirken de ثَلَاثَةَ عَشَرَ طَالِبًا (13 erkek öğrenci) ve ثَلَاثَ عَشْرَةَ طَالِبَةً (13 kız öğrenci) kalıplarını kullanır.
İslam kültüründe alışveriş ve ticaretin temelini dürüstlük ve helal kazanç oluşturur. Bu kapsamda اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ (İntebih li'l-keyli ve'l-mîzân - Ölçü ve tartıya dikkat et!), اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ (Allâhu lâ yuhibbu'l-mutaffifîn - Allah ölçü ve tartıda hile yapanları sevmez) ve الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ (el-Kâsibu habîbullâh - Helal kazanç sağlayan Allah'ın dostudur) ilkeleri alışverişin ahlaki boyutunu özetler.
Örnekler
Örnek 1Kırtasiyeye giren bir öğrencinin "Bir cetvele ve bir silgiye ihtiyacım var." cümlesini Arapça olarak nasıl ifade edeceğini yazınız.
Cevabı göster
"İhtiyacım var" kalıbı أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى (Enâ bi-hâcetin ilâ) şeklindedir. Cetvel مِسْطَرَةٌ (mistaratun), silgi ise مِمْحَاةٌ (mimhâtun) olduğundan cümle: "أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى مِسْطَرَةٍ وَمِمْحَاةٍ" (Enâ bi-hâcetin ilâ mistaratin ve mimhâtin) şeklinde kurulur.
Örnek 2"بِكَمْ هٰذِهِ الْحَقِيبَةُ؟" sorusunun Türkçe anlamını yazarak neden "هٰذَا" yerine "هٰذِهِ" kullanıldığını açıklayınız.
Cevabı göster
Cümlenin Türkçe anlamı "Bu çanta kaç lira (ne kadar)?" demektir. الْحَقِيبَةُ (çanta) kelimesinin sonunda müenneslik (dişillik) alameti olan yuvarlak te (ة) bulunduğu için müennes işaret zamiri olan هٰذِهِ (hâzihî) kullanılmıştır.
Örnek 3Satıcının müşteriye yönelttiği "أَتُفَضِّلُ الْقَلَمَ الْأَسْوَدَ أَمِ الْأَزْرَقَ؟" sorusunu Türkçeye çeviriniz ve bu soruya "Mavi kalemi tercih ederim." şeklinde Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
Sorunun Türkçesi: "Siyah kalemi mi yoksa mavi kalemi mi tercih edersin?" şeklindedir. Cevap olarak: "أُفَضِّلُ الْقَلَمَ الْأَزْرَقَ" (Üfaddilu'l-kaleme'l-ezraka - Mavi kalemi tercih ederim) denir.
Örnek 4Aşağıdaki kırtasiye malzemelerinin Türkçe karşılıklarını yazınız: دَفْتَرٌ — مِبْرَاةٌ — مِقَصٌّ — قَلَمُ الرَّصَاصِ
Cevabı göster
دَفْتَرٌ (defterun): Defter, مِبْرَاةٌ (mibrâtun): Kalemtıraş, مِقَصٌّ (mikassun): Makas, قَلَمُ الرَّصَاصِ (kalemu'r-rasâs): Kurşun kalem demektir.
Örnek 5"أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا" ve "اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً" ifadelerinin Türkçe anlamlarını karşılaştırarak yazınız.
Cevabı göster
"أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا" (Ehade aşara tâliben) "11 erkek öğrenci" anlamına gelirken; "اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً" (İsnetâ aşrate tâlibeten) "12 kız öğrenci" anlamına gelmektedir.
Örnek 6Alışveriş temasında geçen "اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ" ve "اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ" ilkelerinin ticaret hayatındaki mesajını açıklayınız.
Cevabı göster
"اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ" ifadesi "Ölçüye ve tartıya dikkat et!", "اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ" ifadesi ise "Allah ölçü ve tartıda hile yapanları sevmez." demektir. Her iki ilke de alışverişte dürüst olmayı ve müşterinin hakkını korumayı öğütler.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Kırtasiyeden okul çantası ve kalemtıraş almak isteyen bir öğrenci aşağıdaki Arapça kelime çiftlerinden hangisini kullanmalıdır?
Arapçada حَقِيبَةٌ (hakîbetun) çanta, مِبْرَاةٌ (mibrâtun) ise kalemtıraş demektir.
2Satıcıya elindeki cetvelin fiyatını sormak isteyen müşteri aşağıdaki soru cümlelerinden hangisini kurmalıdır?
Fiyat sormak için بِكَمْ (bikem) soru edatı kullanılır; الْمِسْطَرَةُ müennes olduğu için هٰذِهِ ile birlikte "بِكَمْ هٰذِهِ الْمِسْطَرَةُ؟" (Bu cetvel kaç lira?) denir.
3"أَتُفَضِّلُ الْحَقِيبَةَ السَّوْدَاءَ ___ الزَّرْقَاءَ؟" (Siyah çantayı mı yoksa mavi çantayı mı tercih edersin?) soru cümlesindeki boşluğa hangi bağlaç gelmelidir?
Başında soru edatı (أَ) bulunan ve iki seçenek arasında tercih soran cümlelerde "yoksa" anlamındaki أَمْ (geçişte أَمِ) bağlacı kullanılır.
4Kırtasiyeci "الْمَجْمُوعُ بِثَلَاثَ عَشْرَةَ لِيرَةً." dediğinde müşteriden toplam kaç lira istemektedir?
ثَلَاثَ عَشْرَةَ (selâse aşrate) sayısı 13 demektir; الْمَجْمُوعُ ise toplam tutar anlamına gelir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Arapçada "فِي الْمَكْتَبَةِ" ifadesi alışveriş bağlamında "Kırtasiyede" anlamına gelir.
الْمَكْتَبَةُ kelimesi hem kütüphane hem de kırtasiye anlamında kullanılır.
- "مِمْحَاةٌ" (mimhâtun) kelimesinin Türkçe karşılığı makas, "مِقَصٌّ" (mikassun) kelimesinin karşılığı ise silgidir.
مِمْحَاةٌ silgi, مِقَصٌّ ise makas demektir; kavramların anlamları ters verilmiştir.
- Bir şeye ihtiyaç duyulduğunu belirtmek için "أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى..." veya "أُرِيدُ..." kalıpları kullanılır.
Her iki kalıp da alışverişte ihtiyaç ve istek bildirmek için kullanılır.
- Soru cümlesi ile düz cümleyi ayırt etmede soru edatları (هَلْ، أَ، بِكَمْ، مَاذَا) ve vurgu/tonlama temel ölçüttür.
Soru edatları ve ses tonlaması soru cümlelerini düz cümlelerden ayırır.
- "اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ" ifadesi "Allah çok alışveriş yapanları sevmez." anlamına gelir.
الْمُطَفِّفِينَ kelimesi ölçü ve tartıda hile yapanlar demektir; ifade "Allah ölçü ve tartıda hile yapanları sevmez." anlamındadır.
- Arapçada "فِي الْمَكْتَبَةِ" ifadesi alışveriş bağlamında "Kırtasiyede" anlamına gelir.
6Aşağıdaki Arapça kırtasiye ifadelerini Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun Arapça kavramlarla tamamlayınız.
- Kırtasiyede bir ürünün fiyatını öğrenmek için cümlenin başında soru edatı kullanılır.
- Kurşun kalemle yazılan yanlış bir ifadeyi silmek için adlı kırtasiye malzemesine ihtiyaç duyarız.
- Satıcı müşteriye ürünü uzatırken nezaketle "Buyur" anlamında ifadesini kullanır.
- Alışverişte alınan tüm ürünlerin genel toplam tutarını ifade etmek için kelimesi söylenir.
- Arapçada "11 öğrenci" derken طَالِبًا ifadesi kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Kırtasiyeye giden bir müşteri ile satıcı arasında geçen; selamlaşma, ihtiyaç bildirme (defter ve kalem isteme), fiyat sorma ve teşekkür etme aşamalarını içeren 4 satırlık kısa bir Arapça-Türkçe diyalog yazınız.
1. ipucu: Satıcının 'أَيَّ خِدْمَةٍ؟' (Nasıl yardımcı olabilirim?) sorusuyla başlaması.
2. ipucu: Müşterinin 'أُرِيدُ...' veya 'أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى...' ile defter ve kalem istemesi.
3. ipucu: Müşterinin 'بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟' diyerek toplam fiyatı sorması ve satıcının fiyat söylemesi.
Cevap: 1. Satıcı (الْبَائِعُ): مَرْحَبًا، أَيَّ خِدْمَةٍ؟ (Merhaba, nasıl yardımcı olabilirim?) 2. Müşteri (الْمُشْتَرِي): مَرْحَبًا، أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى دَفْتَرٍ وَقَلَمٍ لَوْ سَمَحْتَ. (Merhaba, lütfen bir deftere ve bir kaleme ihtiyacım var.) 3. Müşteri (الْمُشْتَرِي): بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟ (Toplam ne kadar / kaç lira?) 4. Satıcı (الْبَائِعُ): تَفَضَّلْ، الْمَجْمُوعُ بِخَمْسَ عَشْرَةَ لِيرَةً. — Müşteri: شُكْرًا جَزِيلًا. (Buyur, toplam 15 liradır. — Çok teşekkür ederim.)
Kısaca
- Kırtasiye Malzemeleri: دَفْتَرٌ (defter), قَلَمٌ (kalem), مِسْطَرَةٌ (cetvel), مِمْحَاةٌ (silgi), مِبْرَاةٌ (kalemtıraş), مِقَصٌّ (makas) ve حَقِيبَةٌ (çanta) temel okul gereçleridir.
- İhtiyaç ve İstek Kalıpları: Kırtasiyede ne istendiğini belirtmek için أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى... (...ihtiyacım var), أُرِيدُ... (...istiyorum) ve هَلْ عِنْدَكَ...؟ (Sizde ... var mı?) ifadeleri kullanılır.
- Fiyat Sorma (بِكَمْ؟): Müzekker eşyalar için بِكَمْ هٰذَا...؟, müennes eşyalar için بِكَمْ هٰذِهِ...؟, toplam tutar için بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟ sorusu yöneltilir.
- Bağlaçlar ve Sayılar: وَ (ve), أَوْ (veya), أَمْ (yoksa - soru cümlesinde) ve ثُمَّ (sonra) bağlaçları ile 11-19 arası sayılar (أَحَدَ عَشَرَ، اِثْنَا عَشَرَ...) diyaloglarda yer alır.
- Ticaret Ahlakı: اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ (Ölçü ve tartıya dikkat et), اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ (Allah hile yapanları sevmez) ve الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ ilkeleri dürüst alışverişi vurgular.