Günlük yaşamda en sık iletişim kurulan mekânların başında bakkal (الْبَقَّالَةُ) gelir. Geçtiğimiz hafta temel gıda maddelerinin Arapça isimlerini tanımıştık; bu hafta ise bakkalda ihtiyaçlarımızı nazikçe dile getirmeyi, düz cümle ile soru cümlesini ayırt etmeyi, miktar ve fiyat sorma kalıplarını ve cümleleri birbirine bağlayan temel bağlaçları (و، أَوْ، أَمْ، ثُمَّ) uygulamalı diyaloglarla pekiştiriyoruz.
Bakkalda İhtiyaç Bildirme ve Nezaket İfadeleri
Bakkalda (فِي الْبَقَّالَةِ - fi’l-bakkâleti) alışveriş yaparken müşteri (الْمُشْتَرِي - el-müşterî) istediği ürünü belirtmek için iki temel kalıp kullanır: «أُرِيدُ ...» (Ürîdü ... - ... istiyorum) ve «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى ...» (Enâ bi-hâcetin ilâ ... - ... ihtiyacım var). Örneğin «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى دَقِيقٍ وَزَيْتٍ» cümlesi 'Un ve yağa ihtiyacım var' anlamına gelir.
Bir ürünün bakkalda bulunup bulunmadığını sormak için «هَلْ عِنْدَكَ ...؟» (Hel indeke ...? - Sende ... var mı?) veya «هَلْ يُوجَدُ ...؟» (Hel yûcedü ...? - ... bulunur mu / var mı?) soru kalıpları kullanılır. Bakkal (الْبَقَّالُ - el-bakkâl) ürün mevcutsa «نَعَمْ، يُوجَدُ / نَعَمْ، عِنْدِي» (Evet, var) diyerek olumlu yanıt verir.
Alışveriş iletişiminin en önemli parçası nezaket ifadeleridir. İstek cümlelerinin sonunda «لَوْ سَمَحْتَ» (Lev semahte - İzin verirsen / Lütfen) veya «مِنْ فَضْلِكَ» (Min fadlike - Lütfen) denir. Ürün uzatılırken «تَفَضَّلْ» (Tefaddal - Buyur), teşekkür ederken «شُكْرًا» (Şükran - Teşekkürler) ve karşılığında «عَفْوًا» (Afven - Rica ederim) ifadeleri kullanılır.
Düz Cümle, Soru Cümlesi ve Bağlaçlar (و، أَوْ، أَمْ، ثُمَّ)
Arapçada bilgi veya istek bildiren cümlelere düz (haber) cümlesi, bir bilgiyi öğrenmek amacıyla soru edatlarıyla kurulan ve yükselen tonlamayla okunan cümlelere ise soru cümlesi (جُمْلَةُ الِاسْتِفْهَامِ) denir. Örneğin «عِنْدِي عَسَلٌ طَازَجٌ» (Taze balım var) düz cümle iken, «هَلْ عِنْدَكَ عَسَلٌ طَازَجٌ؟» (Taze balın var mı?) soru cümlesidir.
Alışveriş diyaloglarında sıkça kullanılan soru edatları şunlardır: «هَلْ / أَ» (-mı/-mi?), «مَاذَا» (Mâzâ - Ne?), «كَمْ» (Kem - Kaç?) ve «بِكَمْ» (Bikem - Kaça / Kaç lira?). Bakkalın müşteriye yönelttiği «مَاذَا تُرِيدُ؟» (Ne istiyorsun?) ve «هَلْ تُرِيدُ شَيْئًا آخَرَ؟» (Başka bir şey istiyor musun?) soruları diyaloğu sürdürür.
Kelimeleri ve kısa cümleleri birbirine bağlamak için dört temel bağlaç (حُرُوفُ الْعَطْفِ) kullanılır: «وَ» (ve) iki şeyi birlikte istemeyi bildirir; «أَوْ» (ev) düz cümlelerde 'veya' anlamı katar; «أَمْ» (em) başında «أَ» bulunan soru cümlelerinde 'yoksa' anlamıyla iki seçenek sunar (أَتُرِيدُ جُبْنًا أَمْ زُبْدَةً؟); «ثُمَّ» (sümme) ise 'sonra' anlamıyla eylemler arasında sıralama yapar.
Miktar, Ambalaj ve Fiyat Sorma Diyalogları
Bakkalda gıda maddeleri istenirken ürünün miktarı veya ambalaj türü belirtilir: «كِيلُو مِنْ ...» (bir kilo ...), «نِصْفُ كِيلُو» (nısfu kîlû - yarım kilo), «عُلْبَةُ حَلِيبٍ» (ulbetü halîbin - bir kutu süt), «زُجَاجَةُ زَيْتٍ» (zücâcetü zeytin - bir şişe yağ), «كِيسُ سُكَّرٍ» (kîsü sükkerin - bir paket şeker) ve «طَبَقُ بَيْضٍ» (tabaku beydin - bir koli yumurta).
Tek bir ürünün fiyatını öğrenmek için işaret zamiriyle «بِكَمْ هٰذَا؟» (Bikem hâzâ? - Bu kaç lira?) veya «بِكَمْ هٰذِهِ؟» (Bikem hâzihî?) sorulur. Alışverişin sonunda tüm ürünlerin toplam tutarını sormak için ise «بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟» (Bikemi’l-mecmûu? - Toplamı ne kadar?) ya da «كَمِ الْحِسَابُ؟» (Kemi’l-hisâb? - Hesap ne kadar?) kalıbı kullanılır.
Bakkal fiyatı söylerken «بِـ ... لِيرَاتٍ تُرْكِيَّةٍ» (... Türk lirası) kalıbını kullanır. Örneğin «الْمَجْمُوعُ خَمْسُونَ لِيرَةً تُرْكِيَّةً» (Toplam elli Türk lirası) cevabından sonra müşteri «تَفَضَّلِ النُّقُودَ» (Buyur parayı) diyerek ödemeyi yapar ve «مَعَ السَّلَامَةِ» (Selametle / Hoşça kal) diyerek dükkândan ayrılır.
Örnekler
Örnek 1Bakkalda satıcıya 'Rica etsem bana bir kutu süt ve yarım kilo beyaz peynir verir misin, bunların toplamı kaç lira?' anlamına gelen Arapça ifadeyi nasıl kurarız?
Cevabı göster
İhtiyaç ve miktar kalıplarını «وَ» bağlacıyla birleştirerek şöyle söyleriz: «أُرِيدُ عُلْبَةَ حَلِيبٍ وَنِصْفَ كِيلُو مِنَ الْجُبْنِ الْأَبْيَضِ لَوْ سَمَحْتَ. بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟» (Ürîdü ulbete halîbin ve nısfe kîlû mine’l-cübni’l-ebyadi lev semahte. Bikemi’l-mecmûu?).
Örnek 2Aşağıdaki iki cümleden hangisi düz cümle, hangisi soru cümlesidir ve aralarındaki anlam farkı nedir: (a) «عِنْدَ الْبَقَّالِ زَيْتُونٌ أَسْوَدُ» — (b) «هَلْ عِنْدَ الْبَقَّالِ زَيْتُونٌ أَسْوَدُ؟»
Cevabı göster
(a) cümlesi düz (haber) cümlesidir ve 'Bakkalda siyah zeytin vardır' bilgisini verir. (b) cümlesi ise başında «هَلْ» soru edatı bulunan bir soru cümlesidir ve 'Bakkalda siyah zeytin var mı?' sorusunu yöneltir.
Örnek 3Bakkal müşteriye «أَتُرِيدُ شَايًا أَمْ قَهْوَةً؟» diye sorduğunda hangi bağlacı kullanmıştır ve müşteri çay istiyorsa nasıl cevap verir?
Cevabı göster
Bakkal, soru cümlesinde iki seçenek sunmak için «أَمْ» (yoksa) bağlacını kullanmıştır ('Çay mı yoksa kahve mi istersin?'). Müşteri çay istiyorsa «أُرِيدُ شَايًا مِنْ فَضْلِكَ» (Lütfen çay istiyorum) diyerek cevap verir.
Örnek 4Müşteri «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى زُجَاجَةِ زَيْتٍ وَكِيسِ سُكَّرٍ» dediğinde bakkaldan hangi ambalajlarda ne istemektedir?
Cevabı göster
«أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى» (... ihtiyacım var) kalıbını kullanan müşteri; «زُجَاجَةِ زَيْتٍ» (bir şişe yağ) ve «كِيسِ سُكَّرٍ» (bir paket şeker) istemektedir.
Örnek 5«أَشْتَرِي الْخُبْزَ وَالْبَيْضَ ثُمَّ أَدْفَعُ النُّقُودَ» cümlesinde geçen bağlaçları ve cümlenin Türkçe anlamını açıklayınız.
Cevabı göster
Cümlede «وَ» (ve) ile «ثُمَّ» (sonra) bağlaçları kullanılmıştır. Cümlenin anlamı: 'Ekmek ve yumurta satın alıyorum, sonra parayı ödüyorum.' şeklindedir.
Örnek 6Bakkal «تَفَضَّلْ، الْمَجْمُوعُ ثَلَاثُونَ لِيرَةً» dediğinde müşteriye ne söylemektedir ve müşteri nasıl karşılık vermelidir?
Cevabı göster
Bakkal 'Buyur, toplamı otuz lira' demektedir. Müşteri parayı uzatırken «تَفَضَّلِ النُّقُودَ، شُكْرًا جَزِيلًا» (Buyur parayı, çok teşekkür ederim) diyerek nazikçe karşılık vermelidir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bakkalda satıcıya 'Benim un ve şekere ihtiyacım var' demek isteyen bir müşteri aşağıdaki Arapça kalıplardan hangisini kullanmalıdır?
«أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى ...» kalıbı '... ihtiyacım var' demektir; «دَقِيقٍ وَسُكَّرٍ» ise 'un ve şeker' anlamına gelir.
2«أَتُرِيدُ عَسَلًا ___ مُرَبًّى فِى الْفَطُورِ؟» (Kahvaltıda bal mı yoksa reçel mi istersin?) soru cümlesindeki boşluğa aşağıdaki bağlaçlardan hangisi getirilmelidir?
Başında «أَ» soru hemzesi bulunan seçim sorularında iki seçenek arasına 'yoksa' anlamındaki «أَمْ» bağlacı getirilir.
3Alışveriş sonunda aldığı tüm ürünlerin toplam fiyatını öğrenmek isteyen müşteri bakkala hangi soruyu yöneltir?
«بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟» (Bikemi’l-mecmûu?) ifadesi 'Toplamı kaç lira / ne kadar?' anlamında kullanılır.
4Aşağıdaki miktar ve ürün eşleştirmelerinden hangisi 'bir şişe yağ ve bir kutu süt' anlamını doğru karşılar?
«زُجَاجَةُ زَيْتٍ» bir şişe yağ, «عُلْبَةُ حَلِيبٍ» ise bir kutu süt demektir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Bakkalda satıcıya bir ürünün bulunup bulunmadığını sormak için «هَلْ عِنْدَكَ ...؟» veya «هَلْ يُوجَدُ ...؟» soru kalıbı kullanılır.
Her iki kalıp da 'Sende ... var mı? / ... bulunur mu?' anlamındadır.
- «بِكَمْ هٰذَا؟» sorusu müşterinin yaşını ve mesleğini öğrenmek için kullanılır.
Yanlıştır; «بِكَمْ هٰذَا؟» (Bu kaç lira?) ürünün fiyatını sormak için kullanılır.
- İstek cümlelerinin sonunda nezaket bildirmek amacıyla «لَوْ سَمَحْتَ» veya «مِنْ فَضْلِكَ» (Lütfen) ifadeleri söylenir.
Bu iki ifade Arapçada günlük alışveriş iletişiminde 'lütfen / rica etsem' anlamında kullanılır.
- «ثُمَّ» bağlacı cümle içinde yapılan işlerin sırasıyla ('sonra') gerçekleştiğini ifade eder.
«ثُمَّ» (sümme) bağlacı 'sonra, ardından' anlamıyla sıralama bildirir.
- «نِصْفُ كِيلُو» ifadesi Türkçe'de 'iki kilo' anlamına gelmektedir.
Yanlıştır; «نِصْفُ كِيلُو» (nısfu kîlû) 'yarım kilo' demektir.
- Bakkalda satıcıya bir ürünün bulunup bulunmadığını sormak için «هَلْ عِنْدَكَ ...؟» veya «هَلْ يُوجَدُ ...؟» soru kalıbı kullanılır.
6Aşağıdaki Arapça alışveriş ifadelerini Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bakkalda bir ürünün fiyatını öğrenmek için soru kalıbı kullanılır.
- Bir ürün veya parayı karşımızdaki kişiye uzatırken 'Buyur' anlamında denir.
- «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى ...» kalıbı Türkçe'de 'Benim ... var' anlamına gelir.
- İki ürünü birlikte istemek için kelimeler arasına 've' anlamındaki bağlacı getirilir.
- «عُلْبَةُ حَلِيبٍ» tamlaması Türkçe'de 'bir süt' demektir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Bakkalda (فِي الْبَقَّالَةِ) geçen bir alışveriş diyaloğunda müşterinin (الْمُشْتَرِي) selam verme, ürün isteme, fiyat sorma ve teşekkür etme aşamalarında kullandığı dört temel Arapça cümleyi Türkçe anlamlarıyla yazınız.
1. ipucu: Selamlaşma ve «أُرِيدُ ...» veya «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى ...» ile ihtiyaç bildirme cümlesini yazınız.
2. ipucu: Ambalaj veya miktar belirterek (كِيلُو، عُلْبَة، نِصْف كِيلُو) nezaket ifadesi («لَوْ سَمَحْتَ») ekleyiniz.
3. ipucu: Toplam fiyatı sorma («بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟») ve ödeme/teşekkür («تَفَضَّلْ، شُكْرًا») cümlelerini belirtiniz.
Cevap: 1. Selam ve İhtiyaç Bildirme: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ، أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى جُبْنٍ وَزَيْتُونٍ لَوْ سَمَحْتَ» (Selamün aleyküm, lütfen peynir ve zeytine ihtiyacım var). 2. Ek Ürün ve Miktar İsteme: «وَأُرِيدُ عُلْبَةَ حَلِيبٍ ثُمَّ خُبْزًا» (Ve bir kutu süt, sonra da ekmek istiyorum). 3. Fiyat Sorma: «بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟» (Toplamı kaç lira?). 4. Ödeme ve Teşekkür: «تَفَضَّلِ النُّقُودَ، شُكْرًا جَزِيلًا، مَعَ السَّلَامَةِ» (Buyur parayı, çok teşekkür ederim, hoşça kal).
Kısaca
- İhtiyaç ve İstek Kalıpları: Bakkalda ürün isterken «أُرِيدُ ...» (... istiyorum) veya «أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى ...» (... ihtiyacım var) kalıpları kullanılır.
- Varlık ve Fiyat Sorma: Ürünün bulunup bulunmadığı «هَلْ عِنْدَكَ / هَلْ يُوجَدُ ...؟» ile, fiyatı ise «بِكَمْ هٰذَا؟» (Bu kaç lira?) ve «بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟» (Toplamı ne kadar?) ile sorulur.
- Düz Cümle ve Soru Cümlesi: Haber bildiren düz cümlelerin başına «هَلْ / أَ / مَاذَا / بِكَمْ» gibi soru edatları getirilerek soru cümlesi oluşturulur.
- Bağlaçlar (حُرُوفُ الْعَطْفِ): «وَ» (ve) birliktelik, «أَوْ» (veya) düz cümlede seçenek, «أَمْ» (yoksa) soru cümlesinde seçenek, «ثُمَّ» (sonra) ise sıralama bildirir.
- Miktar ve Nezaket: «كِيلُو» (kilo), «نِصْفُ كِيلُو» (yarım kilo), «عُلْبَة» (kutu), «زُجَاجَة» (şişe) ve «كِيس» (paket) birimleri «لَوْ سَمَحْتَ / تَفَضَّلْ / شُكْرًا / عَفْوًا» nezaket sözleriyle birlikte kullanılır.