1. ünitemiz olan 'Meslekler' (الْمِهَنُ) ünitesini tamamladığımız bu haftada, aile bireylerimizin mesleklerini tanıtmayı, gelecekte hangi mesleği seçmek istediğimizi 'olacağım' (سَأَكونُ / سَأُصْبِحُ) kalıplarıyla anlatmayı, cümleleri birbirine bağlayan dört önemli bağlacı (وَ، أَوْ، أَمْ، ثُمَّ) ve başarıya ulaşmada azim, saygı ve tevekkül ilkelerini ifade eden Arapça cümleleri öğreneceğiz.
1. Aile Bireylerinin Mesleklerini Sorma ve Tanıtma
Arapçada bir kişinin mesleğini sormak için ما مِهْنَتُكَ؟ (erkeğe: Mesleğin nedir?) veya ما مِهْنَتُكِ؟ (kıza: Mesleğin nedir?) sorusu sorulur. Anne, baba veya kardeşin mesleğini sorarken ise ما مِهْنَةُ والِدِكَ؟ (Babanın mesleği nedir?) ve ما مِهْنَةُ والِدَتِكَ؟ (Annenin mesleği nedir?) kalıpları kullanılır.
Aile bireylerimizi tanıtırken işaret zamirleri ve kişi zamirlerini birlikte kullanabiliriz: • هٰذا أَبي، هُوَ شُرْطِيٌّ. (Bu babamdır, o bir polistir.) • هٰذِهِ أُمّي، هِيَ مُمَرِّضَةٌ. (Bu annemdir, o bir hemşiredir.) • هٰذا أَخي، هُوَ مُهَنْدِسٌ. (Bu erkek kardeşimdir, o bir mühendistir.) • هٰذِهِ أُخْتي، هِيَ مُدَرِّسَةٌ. (Bu kız kardeşimdir, o bir öğretmendir.)
2. Gelecek Zaman ve Meslek Hedefi: سَأَكُونُ / سَأُصْبِحُ
Şimdiki/geniş zaman bildiren muzâri fiilin başına bitişik olarak سَـ (se-) harfi getirildiğinde fiil yakın gelecek zaman (-ecek / -acak) anlamı kazanır. Gelecekte hangi mesleği seçeceğimizi anlatırken في الْمُسْتَقْبَلِ (fi'l-müstakbel - gelecekte) zarfıyla birlikte iki fiil çok sık kullanılır: 1) أَكونُ (oluyorum) -> سَأَكونُ (se-ekûnü - olacağım), 2) أُصْبِحُ (oluyorum) -> سَأُصْبِحُ (se-usbıhu - olacağım).
Örnek Diyalog: • Soru: ماذا سَتُصْبِحُ في الْمُسْتَقْبَلِ يا عُمَرُ؟ (Gelecekte ne olacaksın ey Ömer?) -> Cevap: سَأُصْبِحُ مُدَرِّسًا في الْمُسْتَقْبَلِ. (Gelecekte öğretmen olacağım.) • Soru: ماذا سَتُصْبِحينَ في الْمُسْتَقْبَلِ يا مَرْيَمُ؟ (Gelecekte ne olacaksın ey Meryem?) -> Cevap: سَأُصْبِحُ طَبيبَةً في الْمُسْتَقْبَلِ. (Gelecekte doktor olacağım.)
3. Cümleleri Birleştiren Temel Bağlaçlar (وَ - أَوْ - أَمْ - ثُمَّ)
Arapçada kelimeleri ve kısa cümleleri birbirine bağlamak için dört temel bağlaç (atıf harfi) kullanılır: 1) وَ (Ve): 'Ve, ile' anlamına gelir; iki unsuru birlikte ortak kılar: أُحِبُّ مُدَرِّسَ اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ وَمُدَرِّسَ الرِّياضِيّاتِ. (Arapça öğretmenini ve matematik öğretmenini seviyorum.) 2) أَوْ (Ev): 'Veya, ya da' anlamına gelir; düz cümlelerde seçenek bildirir: سَأَكونُ طَيّارًا أَوْ مُهَنْدِسًا. (Pilot veya mühendis olacağım.)
3) أَمْ (Em): 'Yoksa' anlamına gelir; yalnızca soru cümlelerinde iki seçenekten birini sormak için kullanılır: هَلْ والِدُكَ مُعَلِّمٌ أَمْ طَبيبٌ؟ (Baban öğretmen mi yoksa doktor mu?) 4) ثُمَّ (Sümme): 'Sonra, daha sonra' anlamına gelir; olaylar arasında zaman aralığı ve sıra bildirir: أَتَخَرَّجُ في الْجامِعَةِ ثُمَّ أُصْبِحُ مُحامِيًا. (Üniversiteden mezun olurum, sonra avukat olurum.)
4. Günlük Konuşma İfadeleri ve Değerlerimiz (Azim, Saygı, Tevekkül)
Günlük diyaloglarda duygularımızı ve tepkilerimizi yansıtmak için şu ifadeleri kullanırız: • يا سَلام! (Yâ selâm!): 'Ne güzel! / Harika! / Bravo!' (beğeni ve sevinç bildirir). • حَقًّا؟ (Hakkan?): 'Gerçekten mi? / Ciddi misin?' (ilgi ve şaşkınlık bildirir). • آسِفٌ (erkek) / آسِفَةٌ (kız): 'Üzgünüm / Özür dilerim'. • آه! (Âh!): Hatırlama veya üzüntü ünlemi.
İyi bir meslek sahibi olmak için sahip olmamız gereken ahlaki değerler ise şu cümlelerle ifade edilir: 1) Öğretmene Saygı: اَلطّالِبُ يَحْتَرِمُ الْمُدَرِّسَ. (Öğrenci öğretmene saygı duyar.) 2) Çalışkanlık ve Azim: اَلطّالِبُ عازِمٌ عَلى النَّجاحِ. (Öğrenci başarmaya azimlidir/kararlıdır.) 3) Tevekkül: اَلْمُسْلِمُ يَتَوَكَّلُ عَلى اللّٰهِ. (Müslüman üzerine düşeni yapıp Allah'a güvenir.)
5. Düz Cümle ile Soru Cümlesini Ayırt Etme
Dinlediğimiz veya okuduğumuz bir Arapça metinde soru cümlelerini hem yükselen soru tonlamasından hem de başındaki soru edatlarından (ما، ماذا، مَنْ، أَيْنَ، مَتى، كَيْفَ، هَلْ) tanırız.
Örneğin أَنْتَ تُحِبُّ مِهْنَةَ التَّدْريسِ. (Sen öğretmenlik mesleğini seviyorsun) bir düz (haber) cümlesi iken; هَلْ تُحِبُّ مِهْنَةَ التَّدْريسِ؟ (Öğretmenlik mesleğini seviyor musun?) bir soru cümlesidir.
6. Kendimizi ve Ailemizin Mesleklerini Tanıtan Yazma Çalışması
Ünite sonunda kendimizi ve ailemizi tanıtan kısa bir vlog metni veya paragraf yazabiliriz: مَرْحَبًا، اِسْمي أَحْمَدُ وَأَنا طالِبٌ في الصَّفِّ السّابِعِ. أَبي شُرْطِيٌّ وَأُمّي مُمَرِّضَةٌ. (Merhaba, adım Ahmet ve ben 7. sınıfta öğrenciyim. Babam polistir ve annem hemşiredir.)
هٰذا أَخي الْكَبيرُ، هُوَ مُهَنْدِسٌ، وَهٰذِهِ أُخْتي، هِيَ مُدَرِّسَةٌ. أَنا أَدْرُسُ كَثيرًا ثُمَّ أَتَوَكَّلُ عَلى اللّٰهِ. سَأُصْبِحُ طَبيبًا في الْمُسْتَقْبَلِ. (Bu ağabeyimdir, o mühendistir; bu da ablamdır, o öğretmendir. Ben çok çalışırım, sonra Allah'a tevekkül ederim. Gelecekte doktor olacağım.)
Örnekler
Örnek 1'ماذا سَتُصْبِحُ في الْمُسْتَقْبَلِ؟' sorusunun Türkçe anlamını yazınız ve bu soruya hem 'سَأُصْبِحُ' hem de 'سَأَكونُ' kullanarak iki farklı Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
Anlamı: 'Gelecekte ne olacaksın?' 1. Cevap: سَأُصْبِحُ طَبيبًا في الْمُسْتَقْبَلِ. (Gelecekte doktor olacağım.) 2. Cevap: سَأَكونُ مُدَرِّسًا في الْمُسْتَقْبَلِ. (Gelecekte öğretmen olacağım.)
Örnek 2Arapçadaki 'وَ', 'أَوْ', 'أَمْ' ve 'ثُمَّ' bağlaçlarının anlamlarını ve kullanım farklarını açıklayınız.
Cevabı göster
- وَ (ve): İki kelime veya cümleyi 've' anlamıyla birleştirir. - أَوْ (ev): Düz cümlelerde 'veya / ya da' anlamında seçenek bildirir. - أَمْ (em): Soru cümlelerinde 'yoksa' anlamında iki şeyden birini sormak için kullanılır. - ثُمَّ (sümme): 'Sonra / daha sonra' anlamında zaman aralıklı sıralama bildirir.
Örnek 3Aşağıdaki Arapça cümleleri Türkçeye çeviriniz: 1. أَبي شُرْطِيٌّ وَأُمّي مُمَرِّضَةٌ. 2. هٰذا أَخي هُوَ مُهَنْدِسٌ، وَهٰذِهِ أُخْتي هِيَ مُدَرِّسَةٌ. 3. اَلطّالِبُ يَحْتَرِمُ الْمُدَرِّسَ.
Cevabı göster
1. Babam polistir ve annem hemşiredir. 2. Bu erkek kardeşimdir, o mühendistir; bu da kız kardeşimdir, o öğretmendir. 3. Öğrenci öğretmene saygı duyar.
Örnek 4Günlük konuşmada kullanılan 'يا سَلام!', 'حَقًّا؟' ve 'آسِف / آسِفَة' ifadeleri hangi durumlarda söylenir?
Cevabı göster
- يا سَلام! (Yâ selâm!): Güzel bir haber duyulduğunda beğeni ve hayranlık bildirmek için ('Harika! / Ne güzel!') söylenir. - حَقًّا؟ (Hakkan?): Duyulan bir şeye şaşırıldığında veya doğrulamak istendiğinde ('Gerçekten mi?') söylenir. - آسِف / آسِفَة (Âsif / Âsife): Bir hata yapıldığında özür dilemek veya üzüntü bildirmek için ('Üzgünüm / Özür dilerim') söylenir.
Örnek 5'اَلْمُسْلِمُ يَتَوَكَّلُ عَلى اللّٰهِ' ve 'اَلطّالِبُ عازِمٌ عَلى النَّجاحِ' cümlelerinin anlamlarını yazarak meslek hedefiyle ilişkisini açıklayınız.
Cevabı göster
Birinci cümle 'Müslüman Allah'a tevekkül eder (güvenir)', ikinci cümle ise 'Öğrenci başarmaya azimlidir (kararlıdır)' demektir. İyi bir meslek sahibi olmak isteyen öğrenci önce azimle derslerine çalışır, ardından sonucunu Allah'a tevekkül ederek O'ndan hayırlısını diler.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1'هَلْ أَخوكَ طَبيبٌ ___ مُهَنْدِسٌ؟' (Kardeşin doktor mu yoksa mühendis mi?) soru cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdaki bağlaçlardan hangisi gelmelidir?
Soru cümlelerinde iki seçenek arasında 'yoksa' anlamında tercih sorulurken 'أَمْ' (em) bağlacı kullanılır.
2'سَأُصْبِحُ طَبيبَةً في الْمُسْتَقْبَلِ' cümlesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
'سَأُصْبِحُ' (olacağım), 'طَبيبَةً' (bayan doktor), 'في الْمُسْتَقْبَلِ' (gelecekte) anlamına gelir.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Muzâri fiilin başına gelen 'سَـ' (se-) eki fiile gelecek zaman (-ecek / -acak) anlamı katar.
أَكونُ (oluyorum) -> سَأَكونُ (olacağım).
- 'ثُمَّ' (sümme) bağlacı 'sonra, daha sonra' anlamına gelir ve işlerin sırasını bildirir.
Araya zaman giren iki eylemi sıralamak için ثُمَّ kullanılır.
- 'اَلطّالِبُ يَحْتَرِمُ الْمُدَرِّسَ' cümlesi 'Öğretmen öğrenciye soru soruyor' anlamına gelir.
'يَحْتَرِمُ' saygı duyar demektir; cümlenin anlamı 'Öğrenci öğretmene saygı duyar' şeklindedir.
- Muzâri fiilin başına gelen 'سَـ' (se-) eki fiile gelecek zaman (-ecek / -acak) anlamı katar.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Günlük konuşmada bir kız öğrenci 'Üzgünüm / Özür dilerim' demek istediğinde 'آسِفَة' (âsife) ifadesini kullanır.
Erkekler için 'آسِف', kızlar için ise 'آسِفَة' kullanılır.
- 'حَقًّا؟' ifadesi konuşma dilinde 'Gerçekten mi?' anlamında kullanılır.
Duyulan bir habere ilgi veya şaşkınlık göstermek için 'حَقًّا؟' denir.
- 'أَبي شُرْطِيٌّ' cümlesi 'Babam çiftçidir' anlamına gelir.
'شُرْطِيٌّ' polis demektir; cümlenin anlamı 'Babam polistir' şeklindedir.
- Günlük konuşmada bir kız öğrenci 'Üzgünüm / Özür dilerim' demek istediğinde 'آسِفَة' (âsife) ifadesini kullanır.
5Aşağıdaki Arapça ifade ve cümleleri Türkçe anlamlarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- 'هٰذِهِ أُخْتي، مُدَرِّسَةٌ' (Bu kız kardeşimdir, o öğretmendir) cümlesinde boşluğa dişil kişi zamiri gelmelidir.
- 'سَأَكونُ مُعَلِّمًا مُهَنْدِسًا' (Öğretmen veya mühendis olacağım) düz cümlesinde seçenek bildiren bağlaç kullanılır.
- Gelecekte anlamındaki 'في ' ifadesi 'سَأُصْبِحُ' fiiliyle birlikte sıkça kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- 'ما والِدِكَ؟' sorusu 'Babanın mesleği nedir?' anlamına gelir.
- 'أَدْرُسُ دُروسي أَلْعَبُ مَعَ أَصْدِقائي' (Derslerimi çalışırım, sonra arkadaşlarımla oynarım) cümlesinde sıralama bağlacı kullanılır.
- 'أُمّي في الْمُسْتَشْفى' (Annem hastanede hemşiredir) cümlesinde boşluğa uygun meslek ismi gelmelidir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Arapçada 'وَ', 'أَوْ', 'أَمْ' ve 'ثُمَّ' bağlaçlarını bir cümlede seçerken hangi ipuçlarına dikkat edersiniz?
1. ipucu: 1. İpucu: İki şeyin aynı anda geçerli olduğu durumlarda 'وَ' (ve) kullanıldığını hatırlayınız.
2. ipucu: 2. İpucu: Cümlenin sonunda soru işareti (?) ve başında 'هَلْ / أَ' varsa iki seçenek arasına 'أَمْ' (yoksa), düz cümledeki seçenek arasına ise 'أَوْ' (veya) geldiğine dikkat ediniz.
3. ipucu: 3. İpucu: Biri bittikten bir süre sonra yapılan ikinci bir iş varsa 'ثُمَّ' (sonra) seçildiğini belirtiniz.
Cevap: 1. İki kişi veya nesneyi birlikte anlatıyorsak 'وَ' (ve) seçeriz (أَبي وَأُمّي). 2. Düz bir cümlede iki alternatiften bahsediyorsak 'أَوْ' (veya) seçeriz (طَبيبًا أَوْ صَيْدَلِيًّا). 3. 'هَلْ' veya 'أَ' ile başlayan bir soru cümlesinde 'o mu yoksa bu mu?' diye soruyorsak kesinlikle 'أَمْ' (yoksa) seçeriz. 4. İki eylem sırayla ve aralarında zaman geçerek yapılıyorsa 'ثُمَّ' (sonra) bağlacını seçeriz.
Kısaca
- Meslek sorma kalıpları: ما مِهْنَتُكَ؟ (Mesleğin nedir?), ما مِهْنَةُ والِدِكَ؟ (Babanın mesleği nedir?), ماذا سَتُصْبِحُ في الْمُسْتَقْبَلِ؟ (Gelecekte ne olacaksın?).
- Muzâri fiilin başına gelen سَـ (se-) eki fiile gelecek zaman (-ecek/-acak) anlamı katar: سَأَكونُ مُدَرِّسًا / سَأُصْبِحُ طَبيبَةً (Öğretmen / doktor olacağım).
- Temel bağlaçlar: وَ (ve), أَوْ (veya - düz cümlede), أَمْ (yoksa - soru cümlesinde), ثُمَّ (sonra / daha sonra).
- Günlük tepki ifadeleri: يا سَلام! (Ne güzel / Harika!), حَقًّا؟ (Gerçekten mi?), آسِف (Üzgünüm - erkek), آسِفَة (Üzgünüm - kız).
- Aile tanıtımı: أَبي شُرْطِيٌّ وَأُمّي مُمَرِّضَةٌ (Babam polistir, annem ise hemşiredir); هٰذا أَخي هُوَ مُهَنْدِسٌ (Bu kardeşimdir, o mühendistir).
- Değer cümleleri: اَلطّالِبُ يَحْتَرِمُ الْمُدَرِّسَ (Öğrenci öğretmene saygı duyar), اَلْمُسْلِمُ يَتَوَكَّلُ عَلى اللّٰهِ (Müslüman Allah'a tevekkül eder).