Alışveriş temasının فِي الْمَكْتَبَةِ (Kırtasiyede) başlıklı ikinci dersinin bu uygulama ve okuma-yazma aşamasında, kırtasiye diyaloglarını çözümlemeyi, satıcı (الْبَائِعُ) ile müşteri (الْمُشْتَرِي) arasındaki soru-cevap kalıplarını yazılı olarak kullanmayı ve kırtasiye araçlarının tekil (مُفْرَد), ikil (مُثَنَّى) ve çoğul (جَمْع) şekillerini 1-19 arası sayılarla birlikte ifade etmeyi pekiştireceğiz.
Kırtasiye Malzemelerinde Tekil (Müfred), İkil (Müsenna) ve Çoğul (Cemi)
Arapçada kırtasiye malzemelerini isterken ürünün sayısına göre ismin tekil (مُفْرَد), ikil (مُثَنَّى) veya çoğul (جَمْع) biçimi kullanılır. Tek bir eşyadan bahsederken قَلَمٌ (bir kalem), دَفْتَرٌ (bir defter), مِسْطَرَةٌ (bir cetvel), حَقِيبَةٌ (bir çanta) ve مِمْحَاةٌ (bir silgi) gibi müfred isimler tercih edilir.
İki adet kırtasiye malzemesi ifade edilirken tekil ismin sonuna ـَانِ (-âni) veya nesne konumunda ـَيْنِ (-eyni) eki getirilerek مُثَنَّى (ikil) yapılır: قَلَمَانِ (kalemâni: iki kalem), دَفْتَرَانِ (defterâni: iki defter), حَقِيبَتَانِ (hakîbetâni: iki çanta), مِسْطَرَتَانِ (mistaratâni: iki cetvel). Örneğin عِنْدِي قَلَمَانِ وَدَفْتَرَانِ cümlesi 'Bende iki kalem ve iki defter var' demektir.
Üç ve daha fazla sayıdaki kırtasiye araçları için جَمْع (çoğul) kalıpları kullanılır: أَقْلَامٌ (eklâmun: kalemler), دَفَاتِرُ (defâtiru: defterler), حَقَائِبُ (hakâibu: çantalar), مَسَاطِرُ (mesâtiru: cetveller), كُتُبٌ (kütübün: kitaplar). Alışverişte كَمْ قَلَمًا تُرِيدُ؟ (Kaç kalem istiyorsun?) sorusuna أُرِيدُ ثَلَاثَةَ أَقْلَامٍ (Üç kalem istiyorum) şeklinde cevap verilir.
Kırtasiye Diyaloglarını Okuma, Soru-Cevap ve Bağlaçlar
Okuduğumuz bir kırtasiye diyaloğunu çözümlerken mekanı, kişileri, istenen ürünleri ve toplam tutarı belirlemek için temel soru edatları kullanılır: أَيْنَ يَدُورُ الْحِوَارُ؟ (Diyalog nerede geçiyor? → فِي الْمَكْتَبَةِ), مَاذَا يُرِيدُ الْمُشْتَرِي؟ (Müşteri ne istiyor?), هَلْ عِنْدَ الْبَائِعِ مِقَصٌّ؟ (Satıcıda makas var mı?) ve بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟ (Toplam tutar ne kadar?).
Kırtasiyede birden fazla ürünü veya seçeneği birbirine bağlamak için dört temel bağlaç kullanılır: وَ (ve: birlikte isteme — أُرِيدُ قَلَمًا وَمِمْحَاةً), أَوْ (ev: düz cümlede 'veya' seçeneği — أُرِيدُ قَلَمًا أَزْرَقَ أَوْ أَسْوَدَ), أَمْ (em: soru cümlesinde 'yoksa' — أَتُفَضِّلُ الْحَقِيبَةَ الْكَبِيرَةَ أَمِ الصَّغِيرَةَ؟) ve ثُمَّ (sümme: 'sonra' sıralama bağlacı).
Müşteri ihtiyacını yazılı olarak ifade ederken أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى كُرَّاسَةِ رَسْمٍ وَأَلْوَانٍ (Resim defterine ve boya kalemlerine ihtiyacım var) cümlesini kurar. Satıcı ürünlerin fiyatını الْمَجْمُوعُ عِشْرُونَ لِيرَةً تَفَضَّلْ (Toplam yirmi lira, buyur) diyerek bildirir.
1-19 Arası Sayılarla Alışveriş ve Ticaret Ahlakı İfadeleri
Kırtasiye alışverişinde ve sınıf ortamında 10 ile 19 arasındaki sayma sayıları sıkça kullanılır: عَشَرَةُ طُلَّابٍ (on öğrenci), أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا (on bir erkek öğrenci), اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً (on iki kız öğrenci), ثَلَاثَةَ عَشَرَ طَالِبًا (on üç erkek öğrenci), ثَلَاثَ عَشْرَةَ طَالِبَةً (on üç kız öğrenci) ve fiyatlarda خَمْسَ عَشْرَةَ لِيرَةً (15 lira), تِسْعَ عَشْرَةَ لِيرَةً (19 lira).
İslam kültüründe ve Arapça alışveriş diyaloglarında dürüst ticaret, ölçü ve tartıya özen gösterme ve helal kazanç ilkeleri büyük önem taşır. Satıcı ve müşterinin uyması gereken ilkelerin başında اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ (İntebih li'l-keyli ve'l-mîzân: Ölçüye ve tartıya dikkat et!) uyarısı gelir.
Ayrıca alışverişte hileden sakınmayı öğütleyen اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ (Allâhu lâ yuhibbu'l-mutaffifîn: Allah ölçü ve tartıda hile yapanları sevmez) ilkesi ile helal emeği teşvik eden الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ (el-Kâsibu habîbullâh: Helalinden çalışan/kazanan Allah'ın dostudur) özdeyişi ticaret ahlakının temelini oluşturur.
Örnekler
Örnek 1Kırtasiyeye giden bir öğrencinin 'Bana iki defter ve bir kalemtıraş lazım (ihtiyacım var)' cümlesini Arapça olarak nasıl yazacağını açıklayınız.
Cevabı göster
İhtiyaç bildirmek için 'أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى...' kalıbı, iki defter için ikil (müsenna) yapı ve kalemtıraş için 'مِبْرَاةٍ' kelimesi kullanılır: 'أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى دَفْتَرَيْنِ وَمِبْرَاةٍ.' (Enâ bi-hâcetin ilâ deftereyni ve mibrâtin).
Örnek 2Satıcının müşteriye yönelttiği 'أَتُفَضِّلُ الْحَقِيبَةَ الزَّرْقَاءَ أَمِ السَّوْدَاءَ؟' sorusunun Türkçe anlamını ve bu soruda kullanılan bağlacın işlevini belirtiniz.
Cevabı göster
Cümlenin anlamı: 'Mavi çantayı mı yoksa siyah çantayı mı tercih edersin?' şeklindedir. Cümledeki 'أَمْ' (em) bağlacı soru cümlelerinde iki seçenek arasında tercih sorarken 'yoksa' anlamında kullanılır.
Örnek 3Aşağıdaki tekil kırtasiye kelimelerinin karşısına ikil (müsenna) ve çoğul (cemi) şekillerini yazınız: قَلَمٌ (kalem), دَفْتَرٌ (defter), حَقِيبَةٌ (çanta).
Cevabı göster
1) قَلَمٌ (tekil) → قَلَمَانِ (iki kalem) → أَقْلَامٌ (kalemler). 2) دَفْتَرٌ (tekil) → دَفْتَرَانِ (iki defter) → دَفَاتِرُ (defterler). 3) حَقِيبَةٌ (tekil) → حَقِيبَتَانِ (iki çanta) → حَقَائِبُ (çantalar).
Örnek 4Kırtasiye diyaloğunda geçen 'بِكَمْ هٰذِهِ الْمِسْطَرَةُ؟ — هٰذِهِ الْمِسْطَرَةُ بِأَرْبَعَ عَشْرَةَ لِيرَةً' konuşmasını Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
'Bu cetvel kaç lira? — Bu cetvel on dört (14) liradır.' Cetvel (الْمِسْطَرَةُ) müennes olduğu için 'هٰذِهِ' işaret zamiri kullanılmış, fiyat ise 'أَرْبَعَ عَشْرَةَ لِيرَةً' (14 lira) olarak belirtilmiştir.
Örnek 5Arapçada 'أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا', 'اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً' ve 'ثَلَاثَةَ عَشَرَ دَفْتَرًا' ifadelerinin sayısal karşılıklarını ve Türkçe anlamlarını yazınız.
Cevabı göster
1) أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا = 11 erkek öğrenci. 2) اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً = 12 kız öğrenci. 3) ثَلَاثَةَ عَشَرَ دَفْتَرًا = 13 defter.
Örnek 6Ticaret ahlakıyla ilgili 'اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ' ve 'الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ' ilkelerinin alışveriş hayatındaki mesajını açıklayınız.
Cevabı göster
'اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ' (Ölçüye ve tartıya dikkat et!) ifadesi alışverişte kul hakkına girmemeyi ve dürüst ölçüm yapmayı emreder. 'الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ' (Helalinden kazanan Allah'ın dostudur) ifadesi ise alın teriyle helal rızık kazanmanın değerini vurgular.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Kırtasiyeden iki adet defter ve bir adet cetvel almak isteyen bir öğrencinin kurduğu 'أُرِيدُ دَفْتَرَانِ وَمِسْطَرَةً' ifadelerinde geçen 'دَفْتَرَانِ' kelimesinin sayı bakımından türü aşağıdakilerden hangisidir?
Arapçada tekil ismin sonuna ـَانِ (-âni) eki getirilerek yapılan دَفْتَرَانِ (defterâni) kelimesi müsenna (ikil) olup 'iki defter' anlamına gelir.
2Satıcının müşteriye yönelttiği 'أَتُفَضِّلُ الْقَلَمَ الْأَسْوَدَ ... الْقَلَمَ الْأَزْرَقَ؟' (Siyah kalemi mi ... mavi kalemi mi tercih edersin?) soru cümlesindeki boşluğa hangi bağlaç gelmelidir?
Başında soru hemzesi (أَ) bulunan tercih ve seçim sorularında 'yoksa' anlamını vermek için أَمْ (em) bağlacı kullanılır.
3Arapça 'أَقْلَامٌ - دَفَاتِرُ - حَقَائِبُ' kelimelerinin Türkçe karşılıkları hangi seçenekte sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?
أَقْلَامٌ (eklâmun: kalemler), دَفَاتِرُ (defâtiru: defterler) ve حَقَائِبُ (hakâibu: çantalar) çoğul kırtasiye isimleridir.
4Ticaret ahlakıyla ilgili 'اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ' cümlesinin verdiği temel mesaj aşağıdakilerden hangisidir?
اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ ifadesi 'Allah ölçü ve tartıda hile yapanları (eksik ölçüp tartanları) sevmez' anlamına gelir.
5
- Arapçada 'حَقِيبَةٌ' (çanta) kelimesinin ikil (müsenna) biçimi 'حَقِيبَتَانِ' (iki çanta), çoğul (cemi) biçimi ise 'حَقَائِبُ' (çantalar) şeklindedir.
- Müşterinin kırtasiyeciden kaç adet kalem istediğini sormak için 'بِكَمْ' (Bikem), kalemin fiyatını sormak için ise 'كَمْ' (Kem) soru edatı kullanılır.
- Alışveriş diyaloglarında geçen 'أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى مِقَصٍّ وَمِمْحَاةٍ' cümlesi 'Bir makasa ve bir silgiye ihtiyacım var' anlamına gelir.
- 'ثَلَاثَةَ عَشَرَ طَالِبًا' ifadesi 'on üç erkek öğrenci', 'ثَلَاثَ عَشْرَةَ طَالِبَةً' ifadesi ise 'on üç kız öğrenci' demektir.
- Cümleleri birbirine bağlayan 'ثُمَّ' (sümme) bağlacı soru cümlelerinde 'veya / yoksa' anlamında kullanılan bir tercih edatıdır.
- Arapçada 'حَقِيبَةٌ' (çanta) kelimesinin ikil (müsenna) biçimi 'حَقِيبَتَانِ' (iki çanta), çoğul (cemi) biçimi ise 'حَقَائِبُ' (çantalar) şeklindedir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Kırtasiyede bir ürünün fiyatını öğrenmek için müzekker isimlerde بِكَمْ هٰذَا ve müennes isimlerde soru kalıbı kullanılır.
- Arapçada دَفْتَرٌ (defter) kelimesinin çoğul (cemi) biçimi kelimesidir.
- Önce bir defter, daha sonra bir cetvel aldığını anlatan öğrenci iki cümleyi 'sonra' anlamındaki bağlacıyla birleştirir.
- Sınıfta veya kırtasiyede 'on bir erkek öğrenci' demek için sayı öbeği kullanılır.
- Alışverişin sonunda tüm ürünlerin genel tutarını ifade etmek için (toplam) kavramı kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Kırtasiyeye giden bir öğrencinin satıcıyla yaptığı alışveriş diyaloğunu; 1) İhtiyaç bildirme, 2) Tercih ve bağlaç kullanma, 3) Fiyat sorma ve ödeme aşamalarıyla Arapça-Türkçe örnek cümlelerle açıklayınız.
1. ipucu: 1. Adım: أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى... veya أُرِيدُ... kalıbıyla kırtasiye malzemesi istemek.
2. ipucu: 2. Adım: أَتُفَضِّلُ ... أَمْ ...؟ sorusuna أُفَضِّلُ... ile cevap vermek.
3. ipucu: 3. Adım: بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟ ile toplam fiyatı sorup شُكْرًا ile tamamlamak.
Cevap: 1. Adım (İhtiyaç Bildirme): Öğrenci kırtasiyeye girip selam verdikten sonra 'أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى حَقِيبَةٍ وَدَفْتَرَيْنِ' (Bir çantaya ve iki deftere ihtiyacım var) diyerek istediğini belirtir. 2. Adım (Tercih ve Bağlaç): Satıcı 'أَتُفَضِّلُ الْحَقِيبَةَ الْكَبِيرَةَ أَمِ الصَّغِيرَةَ؟' (Büyük çantayı mı yoksa küçüğü mü tercih edersin?) diye sorar; öğrenci 'أُفَضِّلُ الْحَقِيبَةَ الْكَبِيرَةَ' (Büyük çantayı tercih ederim) cevabını verir. 3. Adım (Fiyat ve Ödeme): Öğrenci 'بِكَمِ الْمَجْمُوعُ؟' (Toplam kaç lira?) diye sorar; satıcı 'الْمَجْمُوعُ تِسْعَ عَشْرَةَ لِيرَةً، تَفَضَّلْ' (Toplam 19 lira, buyur) der ve alışveriş 'شُكْرًا جَزِيلًا — عَفْوًا' nezaket ifadeleriyle tamamlanır.
Kısaca
- Tekil, İkil ve Çoğul Kırtasiye İsimleri: Kırtasiye araçları sayılarına göre müfred (قَلَمٌ، دَفْتَرٌ، حَقِيبَةٌ), müsenna (قَلَمَانِ، دَفْتَرَانِ، حَقِيبَتَانِ) ve cemi (أَقْلَامٌ، دَفَاتِرُ، حَقَائِبُ) olarak kullanılır.
- İhtiyaç ve Soru Kalıpları: İstek bildirmede أَنَا بِحَاجَةٍ إِلَى... ve أُرِيدُ...; varlık sormada هَلْ عِنْدَكَ...؟; adet sormada كَمْ...؟ ve fiyat sormada بِكَمْ...؟ kalıpları esastır.
- Bağlaçlar ve Tercih: İfadeleri bağlarken وَ (ve), أَوْ (veya), soru cümlesinde أَمْ (yoksa — أَتُفَضِّلُ ... أَمْ ...؟) ve sıralamada ثُمَّ (sonra) bağlaçları kullanılır.
- 10-19 Arası Sayılar: عَشَرَةُ طُلَّابٍ (10), أَحَدَ عَشَرَ طَالِبًا (11), اِثْنَتَا عَشْرَةَ طَالِبَةً (12), ثَلَاثَةَ عَشَرَ طَالِبًا (13) gibi sayı öbekleriyle ürün adedi ve fiyatlar ifade edilir.
- Ticaret Ahlakı: Alışverişte اِنْتَبِهْ لِلْكَيْلِ وَالْمِيزَانِ (Ölçü ve tartıya dikkat et), اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُطَفِّفِينَ ve الْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ ilkelerine uyulur.