Ünitemizin ilk dersinde çeşitli meslekleri ve çalışma yerlerini tanımıştık. Bu hafta 1. Ünite'nin ikinci dersi olan 'Öğretmenim' (الدَّرْس الثّاني: مُدَرِّسي) konusuna geçiyoruz. Okulumuzdaki branş öğretmenlerini (أَساتِذَتُنا), onların çalıştıkları okul mekânlarını (الصَّفّ، المُخْتَبَر، صالَة الرِّياضَة), 'Onun sayesinde ... öğreniyorum' (بِفَضْلِه / بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ ...) kalıbını, işlenen dersleri sorma yapısını (أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟) ve ilim öğrenmenin önemini vurgulayan özdeyişleri öğreneceğiz.
Branş Öğretmenleri (مُدَرِّسي — أَساتِذَتُنا)
Ders kitabımızın 21 ve 22. sayfalarında okuldaki farklı derslere giren branş öğretmenleri tanıtılır. Arapçada erkek öğretmen için مُدَرِّس, kadın öğretmen için sonuna yuvarlak tâ (ة) eklenerek مُدَرِّسَة denir; ardından dersin adı getirilerek isim tamlaması kurulur.
Temel kültür ve bilim derslerinin öğretmenleri şunlardır: مُدَرِّس اللُّغَة العَرَبِيَّة (Arapça öğretmeni), مُدَرِّس اللُّغَة التُّرْكِيَّة (Türkçe öğretmeni), مُدَرِّس الرِّياضِيّات (Matematik öğretmeni), مُدَرِّس العُلوم (Fen bilimleri öğretmeni) ve مُدَرِّس التّاريخ (Tarih öğretmeni).
Sanat ve spor derslerinin öğretmenleri ise مُدَرِّس الرَّسْم (Resim/Görsel sanatlar öğretmeni), مُدَرِّسَة الموسيقى (Müzik öğretmeni) ve مُدَرِّسَة الرِّياضَة (Beden eğitimi öğretmeni) şeklinde ifade edilir.
| Arapça İfadesi | Okunuşu | Türkçe Anlamı | Dersin Adı (المادَّة) |
|---|---|---|---|
| مُدَرِّس اللُّغَة العَرَبِيَّة | Müderrisü'l-lugati'l-Arabiyye | Arapça öğretmeni | اللُّغَة العَرَبِيَّة (Arapça) |
| مُدَرِّس اللُّغَة التُّرْكِيَّة | Müderrisü'l-lugati't-Türkiyye | Türkçe öğretmeni | اللُّغَة التُّرْكِيَّة (Türkçe) |
| مُدَرِّس الرِّياضِيّات | Müderrisü'r-riyâdiyyât | Matematik öğretmeni | الرِّياضِيّات (Matematik) |
| مُدَرِّس العُلوم | Müderrisü'l-ulûm | Fen bilimleri öğretmeni | العُلوم (Fen Bilimleri) |
| مُدَرِّس التّاريخ | Müderrisü't-târîh | Tarih öğretmeni | التّاريخ (Tarih) |
| مُدَرِّس الرَّسْم | Müderrisü'r-resm | Resim öğretmeni | الرَّسْم (Resim) |
| مُدَرِّسَة الموسيقى | Müderribetü'l-mûsîkâ | Müzik öğretmeni (kadın) | الموسيقى (Müzik) |
| مُدَرِّسَة الرِّياضَة | Müderrisetü'r-riyâda | Beden eğitimi öğretmeni (kadın) | الرِّياضَة (Beden Eğitimi/Spor) |
Öğretmenlerin Okul İçindeki Çalışma Mekânları
Kitabımızın 23 ve 30. sayfalarında her branş öğretmeninin okul içinde ders işlediği veya görev yaptığı özel mekânlar (في...) harf-i cerri kullanılarak anlatılır.
Sınıf ve laboratuvar ortamları için şu cümleler kurulur: مُدَرِّس اللُّغَة التُّرْكِيَّة في الصَّفّ (Türkçe öğretmeni sınıftadır), مُدَرِّس اللُّغَة العَرَبِيَّة في مُخْتَبَر اللُّغَة (Arapça öğretmeni dil laboratuvarındadır) ve مُدَرِّس العُلوم في المُخْتَبَر (Fen bilimleri öğretmeni laboratuvardadır).
Spor ve yönetim birimleri için ise مُدَرِّسَة الرِّياضَة في صالَة الرِّياضَة (Beden eğitimi öğretmeni spor salonundadır) ve المُدير في غُرْفَة المُدير (Müdür, müdür odasındadır) ifadeleri kullanılır.
'Onun Sayesinde Öğreniyorum' Kalıbı (بِفَضْلِه / بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ)
Kitabımızın 24. sayfasında öğretmenlerimize duyduğumuz sevgiyi ve onlardan neler öğrendiğimizi anlatan çok önemli bir cümle kalıbı yer alır: Erkek öğretmen için بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ ... (Onun sayesinde ... öğreniyorum), kadın öğretmen için ise بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ ... kullanılır.
Sayısal ve bilimsel derslerde: أُحِبُّ مُدَرِّس الرِّياضِيّات، بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ الحِساب (Matematik öğretmenini seviyorum, onun sayesinde hesap öğreniyorum) ve أُحِبُّ مُدَرِّس العُلوم، بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ كَيْف أَقومُ بِتَجارِب عِلْمِيَّة (Fen öğretmenini seviyorum, onun sayesinde nasıl bilimsel deneyler yapacağımı öğreniyorum).
Dil, tarih, sanat ve spor derslerinde: بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ قَواعِد اللُّغَة التُّرْكِيَّة (Türkçe dil bilgisi kurallarını öğreniyorum), بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ المُحادَثَة (Arapça konuşmayı/diyaloğu öğreniyorum), بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ تاريخَنا الجَميل (güzel tarihimizi öğreniyorum), بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ كَيْف أَرْسُمُ (nasıl resim çizeceğimi öğreniyorum), بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ الأَغاني المُخْتَلِفَة (farklı şarkılar öğreniyorum) ve بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ أَلْعابًا مُخْتَلِفَة (farklı oyunlar öğreniyorum).
Hangi Dersi İşliyorsunuz? (أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟)
Kitabımızın 25. sayfasında öğrencilere hangi dersi işlediklerini sormak için أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟ (Hangi dersi işliyorsunuz / okuyorsunuz?) soru kalıbı öğretilir. Buradaki مادَّة kelimesi 'ders' demektir; çoğulu ise مَوادّ الدِّراسِيَّة (dersler) şeklindedir.
Soruya 'Biz ... dersini işliyoruz' anlamında نَدْرُسُ مادَّة ... kalıbıyla cevap verilir: نَدْرُسُ مادَّة اللُّغَة التُّرْكِيَّة (Türkçe dersini işliyoruz), نَدْرُسُ مادَّة العُلوم (Fen bilimleri dersini işliyoruz).
Diğer branşlar için de aynı yapı kullanılır: نَدْرُسُ مادَّة الرِّياضِيّات (Matematik dersini işliyoruz), نَدْرُسُ مادَّة التّاريخ (Tarih dersini işliyoruz), نَدْرُسُ مادَّة الموسيقى (Müzik dersini işliyoruz) ve نَدْرُسُ مادَّة الرَّسْم (Resim dersini işliyoruz).
Okuma Diyaloğu: أَساتِذَتُنا (Hocalarımız)
Kitabımızın 26 ve 27. sayfalarındaki أَساتِذَتُنا (Hocalarımız) başlıklı okuma metninde yedi öğrenci öğretmenlerini ve derslerini tanıtır: **Selma**, Arapça öğretmeninin çalışkan bir kadın öğretmen (مُدَرِّسَة نَشيطَة) olduğunu, dersinin çok eğlenceli geçtiğini (دَرْسُها مُمْتِع جِدًّا) ve derste yalnızca Arapça konuştuklarını (نَتَكَلَّمُ العَرَبِيَّة في الدَّرْس فَقَط) söyler.
**Murad**, Türkçe öğretmeninin nazik/hoş bir öğretmen (مُدَرِّس ظَريف) olduğunu ve derste okuma-yazma öğrendiklerini (نَتَعَلَّمُ القِراءَة والكِتابَة); **Leyla**, matematik öğretmeninin iyi kalpli (مُدَرِّس طَيِّب) olduğunu, dersinin zor olmasına rağmen onu sevdiklerini (دَرْسُه صَعْب ولَكِن نُحِبُّ); **Ahmed** ise fen öğretmeninin samimi/özverili (مُدَرِّس مُخْلِص) olduğunu ve laboratuvarda bilimsel deneyler yaptıklarını anlatır.
**Latife** tarih öğretmeninden tarihi (التّاريخ), **Enis** resim öğretmeninden güzel resimler çizmeyi (نَرْسُمُ الصُّوَر الجَميلَة), **Meral** ise müzik öğretmeninden güzel şarkılar söylemeyi (نُغَنِّي الأَغاني الجَميلَة) öğrendiklerini ifade eder.
İlim Özdeyişleri ve Sınıf İçi Günlük İfadeler
Dersimizin sonunda (s. 27–28) kültürümüzde de çok iyi bilinen iki hikmetli Arapça söz yer alır: Birincisi Hz. Ali'ye (ra) nispet edilen مَن عَلَّمَني حَرْفًا صِرْتُ لَه عَبْدًا ('Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum'), ikincisi ise اُطْلُبوا العِلْم مِن المَهْد إلى اللَّحْد ('Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz') özdeyişidir.
Ayrıca öğrencinin öğretmene saygısını ve sınıf içindeki sorumluluklarını anlatan cümleler öğretilir: الطّالِب يَحْتَرِمُ المُدَرِّس (Öğrenci öğretmene saygı duyar), أَسْتَمِعُ إلى المُدَرِّس في الصَّفّ (Sınıfta öğretmeni dinlerim) ve أَكْتُبُ واجِباتي كُلَّ يَوْم (Her gün ödevlerimi yazarım/yaparım).
Sınıfta yaşanan gecikme veya unutkanlık durumlarında ise şu özür kalıpları kullanılır: أنا آسِف جِدًّا لِأَنَّني تَأَخَّرْتُ عَن الدَّرْس (Derse geç kaldığım için çok üzgünüm) ve نَسيتُ كِتابي في المَنْزِل (Kitabımı evde unuttum).
Örnekler
Örnek 1Arapçada 'Matematik öğretmeni' ve 'Beden eğitimi öğretmeni (kadın)' ifadeleri nasıl yazılır? Aralarındaki kelime farkını açıklayınız.
Cevabı göster
Matematik öğretmeni مُدَرِّس الرِّياضِيّات, kadın beden eğitimi öğretmeni ise مُدَرِّسَة الرِّياضَة şeklinde yazılır. الرِّياضِيّات matematik, الرِّياضَة ise spor/beden eğitimi demektir.
Örnek 2Arapça öğretmeni ve fen bilimleri öğretmeninin okul içinde çalıştıkları laboratuvarları Arapça cümlelerle ifade ediniz.
Cevabı göster
Arapça öğretmeni dil laboratuvarındadır: مُدَرِّس اللُّغَة العَرَبِيَّة في مُخْتَبَر اللُّغَة. Fen bilimleri öğretmeni laboratuvardadır: مُدَرِّس العُلوم في المُخْتَبَر.
Örnek 3بِفَضْلِه ve بِفَضْلِها ifadeleri arasındaki fark nedir? Birer örnek cümleyle açıklayınız.
Cevabı göster
Her ikisi de 'onun sayesinde' demektir; بِفَضْلِه erkek öğretmen için (أُحِبُّ مُدَرِّس الرِّياضِيّات، بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ الحِساب), بِفَضْلِها ise kadın öğretmen için (أُحِبُّ مُدَرِّسَة التّاريخ، بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ تاريخَنا الجَميل) kullanılır.
Örnek 4أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟ sorusunun anlamı nedir? 'Biz fen bilimleri dersini işliyoruz' diye nasıl cevap verilir?
Cevabı göster
Soru 'Hangi dersi işliyorsunuz?' anlamına gelir. Cevap olarak نَدْرُسُ مادَّة العُلوم (Fen bilimleri dersini işliyoruz) denir.
Örnek 5أَساتِذَتُنا okuma metnine göre Leyla matematik öğretmenini ve dersini nasıl tanıtmaktadır?
Cevabı göster
Leyla, matematik öğretmeninin iyi kalpli (مُدَرِّس طَيِّب) olduğunu, dersinin zor olmasına rağmen onu sevdiklerini (دَرْسُه صَعْب ولَكِن نُحِبُّ) ifade etmektedir.
Örnek 6Derse geç kalan bir öğrenci öğretmeninden Arapça olarak nasıl özür diler?
Cevabı göster
أنا آسِف جِدًّا لِأَنَّني تَأَخَّرْتُ عَن الدَّرْس ('Derse geç kaldığım için çok üzgünüm / özür dilerim') diyerek özür diler.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Aşağıdaki cümlelerden hangisi 'Fen bilimleri öğretmeni laboratuvardadır' anlamına gelir?
مُدَرِّس العُلوم fen bilimleri öğretmeni, في المُخْتَبَر ise laboratuvardadır demektir.
2أُحِبُّ مُدَرِّس الرِّياضِيّات، بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ ... cümlesindeki boşluğa anlamca aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Matematik öğretmeni (مُدَرِّس الرِّياضِيّات) sayesinde hesap (الحِساب) öğrenilir.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟ sorusu 'Hangi dersi işliyorsunuz?' anlamına gelir ve نَدْرُسُ مادَّة ... kalıbıyla cevaplanır.
مادَّة ders, تَدْرُسون işliyorsunuz, نَدْرُسُ işliyoruz demektir.
- أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟ sorusu 'Hangi dersi işliyorsunuz?' anlamına gelir ve نَدْرُسُ مادَّة ... kalıbıyla cevaplanır.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- نَسيتُ كِتابي في المَنْزِل cümlesi 'Her gün ödevlerimi yaparım' anlamına gelir.
نَسيتُ كِتابي في المَنْزِل 'Kitabımı evde unuttum' demektir; 'Her gün ödevlerimi yaparım' cümlesi أَكْتُبُ واجِباتي كُلَّ يَوْم şeklindedir.
- نَسيتُ كِتابي في المَنْزِل cümlesi 'Her gün ödevlerimi yaparım' anlamına gelir.
5Aşağıdaki Arapça kavram ve ifadeleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Arapçada kadın bir öğretmenden bahsederken 'onun sayesinde' demek için بِفَضْلِه yerine ifadesi kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- اُطْلُبوا العِلْم مِن المَهْد إلى اللَّحْد özdeyişi 'Beşikten kadar ilim öğreniniz' anlamına gelir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Okulumuzdaki üç farklı branş öğretmenini 1) Görev yaptıkları mekân, 2) Onların sayesinde öğrendiğimiz kazanım ve 3) Karakter/ders sıfatlarıyla birlikte üç adımda özetleyiniz.
1. ipucu: 1. Adım (Arapça Öğretmeni): Dil laboratuvarında (مُخْتَبَر اللُّغَة) görev yapar; onun sayesinde konuşmayı (المُحادَثَة) öğreniriz; çalışkandır (نَشيطَة) ve dersi çok eğlencelidir (دَرْسُها مُمْتِع جِدًّا).
2. ipucu: 2. Adım (Fen Bilimleri Öğretmeni): Fen laboratuvarında (المُخْتَبَر) görev yapar; onun sayesinde bilimsel deneyler yapmayı (تَجارِب عِلْمِيَّة) öğreniriz; samimi ve özverilidir (مُدَرِّس مُخْلِص).
Cevap: 1. Adım (Arapça Öğretmeni): Dil laboratuvarında (مُخْتَبَر اللُّغَة) görev yapar; onun sayesinde konuşmayı (المُحادَثَة) öğreniriz; çalışkandır (نَشيطَة) ve dersi çok eğlencelidir (دَرْسُها مُمْتِع جِدًّا). 2. Adım (Fen Bilimleri Öğretmeni): Fen laboratuvarında (المُخْتَبَر) görev yapar; onun sayesinde bilimsel deneyler yapmayı (تَجارِب عِلْمِيَّة) öğreniriz; samimi ve özverilidir (مُدَرِّس مُخْلِص). 3. Adım (Matematik Öğretmeni): Sınıfta (الصَّفّ) ders işler; onun sayesinde hesap (الحِساب) öğreniriz; iyi kalplidir (مُدَرِّس طَيِّب), dersi zor olsa da öğrenciler tarafından çok sevilir (دَرْسُه صَعْب ولَكِن نُحِبُّ).
Kısaca
- Erkek öğretmen için مُدَرِّس (veya أُسْتاذ / مُعَلِّم), kadın öğretmen için مُدَرِّسَة kelimesi kullanılır ve branş adıyla tamlama oluşturur: مُدَرِّس اللُّغَة العَرَبِيَّة (Arapça öğretmeni), مُدَرِّس الرِّياضِيّات (matematik öğretmeni), مُدَرِّس العُلوم (fen bilimleri öğretmeni).
- Öğretmenlerin okul içindeki çalışma alanları الصَّفّ (sınıf), مُخْتَبَر اللُّغَة (dil laboratuvarı), المُخْتَبَر (fen laboratuvarı), صالَة الرِّياضَة (spor salonu) ve غُرْفَة المُدير (müdür odası) olarak ifade edilir.
- Erkek öğretmen için بِفَضْلِه أَتَعَلَّمُ ... (onun sayesinde öğreniyorum), kadın öğretmen için بِفَضْلِها أَتَعَلَّمُ ... kalıbı kullanılarak her derste kazanılan beceriler anlatılır.
- İşlenen dersi sormak için أَيّ مادَّة تَدْرُسون؟ (Hangi dersi işliyorsunuz?) sorusu sorulur ve نَدْرُسُ مادَّة ... (... dersini işliyoruz) kalıbıyla cevap verilir.
- أَساتِذَتُنا (Hocalarımız) okuma metninde öğretmenler نَشيطَة (çalışkan), ظَريف (nazik/hoş), طَيِّب / طَيِّبَة (iyi kalpli) ve مُخْلِص (samimi/özverili) sıfatlarıyla; dersler ise مُمْتِع (eğlenceli), جَميل (güzel) ve صَعْب (zor) kelimeleriyle betimlenir.
- Dersimiz مَن عَلَّمَني حَرْفًا صِرْتُ لَه عَبْدًا (Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum) ile اُطْلُبوا العِلْم مِن المَهْد إلى اللَّحْد (Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz) özdeyişleri ve sınıf içi özür ifadeleriyle tamamlanır.