3. Kaderle İlgili Kavramlar: Ömür, Ecel, Rızık, Tevekkül, Başarı ve Sağlık

İnsanın ve diğer canlıların doğumundan ölümüne kadar geçen sınırlı yaşam süresine 'ömür'; Allah'ın takdir ettiği bu ömrün bittiği, hayatın sona erdiği zamana ise 'ecel' denir.

Evrendeki biyolojik yasalara göre her canlı doğar, büyür, gelişir ve zamanı geldiğinde ölür. Kur'an-ı Kerim'de 'Her can ölümü tadacaktır. Sonunda bize döndürüleceksiniz' (Ankebût, 29/57) buyrularak ölümün bir yok oluş değil, sonsuz ahiret hayatına geçiş kapısı olduğu bildirilir.

Ecelin ne zaman geleceğini yalnızca Yüce Allah bilir. Ancak insanın görevi; kendisine emanet edilen hayatını ve sağlığını tehlikeye atmamak, iş güvenliği ve trafik kurallarına uymak, ömrünü ise Allah'ın rızasına uygun salih amellerle, ilimle ve insanlığa faydalı işlerle değerlendirmektir.

Yüce Allah'ın yeryüzündeki tüm canlıların beslenmesi, yaşaması ve yararlanması için yarattığı yiyecek, içecek, hava, su, akıl, sağlık ve ilim gibi maddi-manevi her türlü nimete 'rızık' denir. Bütün canlıların rızkını yaratan ve veren Yüce Allah'ın güzel ismi ise 'er-Rezzâk'tır.

Hûd suresi 6. ayette 'Yeryüzünde yaşayan bütün canlıların rızkı Allah'a aittir' buyrulur. Ancak Allah'ın rızkı yaratmış olması, insanın hiç çalışmadan oturup beklemesi anlamına gelmez! Allah evrendeki rızkı insanın emeğine ve çabasına bağlamıştır.

Nitekim Necm suresi 39. ayette وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى ('İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır') buyrulmakta; Peygamberimiz de 'Hiç kimse kendi elinin emeğinden daha hayırlı bir lokma yememiştir' hadisiyle helal kazanç için alın teri dökmenin şart olduğunu bildirmektedir.

Başarı; insanın bir hedef belirleyip o hedefe ulaşmak için planlı çalışması, gayret göstermesi ve karşılaştığı engeller karşısında sabretmesi sonucunda elde ettiği olumlu sonuçtur.

İslam inancına göre başarı da başarısızlık da insanın cüzi iradesini nasıl kullandığıyla doğrudan ilişkilidir. Derslerine düzenli çalışmayan bir öğrencinin düşük not aldığında 'Ne yapayım, kaderim böyleymiş, şansım yokmuş!' demesi sorumluluktan kaçmaktır.

Üzerine düşen çabayı gösterip başarılı olan bir mümin, kibre kapılmadan kendisine akıl ve çalışma gücü veren Allah'a şükreder; başarısız olduğunda ise ümitsizliğe düşmeden eksiklerini tespit edip daha azimli çalışır.

Sağlık, Yüce Allah'ın insana bahşettiği en değerli nimetlerden ve emanetlerden biridir. Biyolojik yasalara uygun olarak temizliğe dikkat etmek, dengeli ve helal gıdalarla beslenmek, spor yapmak ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak sağlığı korumanın temel şartıdır.

Tüm tedbirlere rağmen insan hastalandığında ise 'Kaderimde hastalık varmış, ilaç kullanmama gerek yok' diyerek tedaviyi reddetmek İslam'a tamamen aykırıdır. Peygamberimiz (sav) bizzat kendisi hastalandığında tedavi olmuş ve sahabilere şöyle buyurmuştur: 'Ey Allah'ın kulları, tedavi olunuz! Çünkü Yüce Allah ihtiyarlık (ve ölüm) dışında yarattığı her hastalığın şifasını (tedavisini) da yaratmıştır.'

Ayrıca bulaşıcı hastalık dönemlerinde karantina ve hijyen tedbirlerine uymak da hem kendi sağlığımızı hem de kul hakkını korumanın gereğidir.

Tevekkül kelimesi sözlükte 'güvenmek, dayanmak, işi birine havale etmek' anlamına gelir. Dini bir terim olarak ise tevekkül; bir amaca ulaşmak için gerekli olan tüm maddi, bilimsel ve akli çalışmaları (tedbirleri) eksiksiz yerine getirdikten sonra, işin sonucunu Yüce Allah'a bırakıp O'na güvenmektir.

Kur'an-ı Kerim'de Âl-i İmrân suresi 159. ayette فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ('Bir işe kararukup azmettiğin zaman artık Allah'a tevekkül et [güven]! Şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever') buyrulmaktadır.

Bir gün Peygamberimizin yanına gelen bir bedevi, devesini dışarıda başıboş bırakmış ve 'Deveni neden bağlamadın?' sorusuna 'Ben devemi bağlamadım, Allah'a tevekkül ettim!' diye cevap vermişti. Bunun üzerine Peygamberimiz (sav) İslam'ın tevekkül ilkesini özetleyen şu meşhur uyarısını yaptı: 'Önce deveni sağlam kazığa bağla, sonra Allah'a tevekkül et!'

Günlük hayatta bazı insanların kendi ihmallerini, hatalarını veya suçlarını gizlemek için kader kavramını yanlış kullandıklarını görürüz. Örneğin: • Suç işleyen birinin kendisini 'Kader mahkûmu / Kader kurbanı' olarak adlandırması, • Tedbir almadan yaptığı kaza sonrasında 'Alın yazım böyleymiş, çekeceğimiz varmış, kader utansın!' demesi, • Hiç çalışmadan sınava girip 'Kısmette varsa kazanırım' demesi İslam'ın kader inancıyla bağdaşmaz.

Çünkü Yüce Allah insana akıl ve cüzi irade vermiş, doğru ile yanlışı göstermiş ve insanı kendi seçimleriyle yaptığı davranışlardan sorumlu tutmuştur.