İçeriğe geç

8. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · 9. hafta (9-13 Kasım 2026)

2. Zekât İbadeti: Zekâtın Hükmü, Kimlere Farz Olduğu (Nisap Miktarı, Asli İhtiyaçlar), Zekât Verilecek Mallar ve Oranları (8.2.2)

2. ÜNİTE: ZEKÂT VE SADAKA teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

İslam dininde paylaşma ve yardımlaşma bilincinin kurumsallaşmış en önemli ibadeti zekâttır. Zengin ile fakir arasındaki uçurumu kapatan, malı temizleyip bereketlendiren zekât ibadetinin kimlere farz olduğunu, zenginlik ölçüsü sayılan nisap miktarını ve hangi mallardan ne oranda zekât verileceğini ayet ve hadisler ışığında öğreniyoruz.

Zekâtın Anlamı, Hükmü ve Farz Olma Şartları

Sözlükte temizlenme, arınma, çoğalma, bereket ve gelişme anlamlarına gelen zekât; dinî bir terim olarak İslam'a göre zengin sayılan Müslümanların yılda bir kez mallarının belirli bir miktarını Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine vermesidir. İslam'ın beş temel şartından biri olan zekât, hicretin ikinci yılında Medine'de farz kılınmış malî (mal ile yapılan) bir ibadettir.

Kur'an-ı Kerim'de namaz ile zekât birçok ayette birlikte emredilmiştir: 'Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin...' (Bakara Suresi, 43. ayet). Tevbe Suresi 103. ayette ise 'Onların mallarından, kendilerini temizleyeceğin ve arındıracağın bir sadaka (zekât) al...' buyrularak zekâtın hem malı kirlerden arındırdığı hem de insanı cimrilik hastalığından kurtardığı vurgulanır.

Bir Müslümana zekâtın farz olması için akıllı olması, ergenlik çağına ulaşmış bulunması, hür olması ve borçları ile asli (temel) ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olup bu malın üzerinden bir kamerî yıl (havelân-ı havl) geçmesi gerekir. Kişinin ve ailesinin barındığı ev, binek arabası, giyecekleri, gıda maddeleri, ev eşyaları ve sanat/meslek aletleri asli ihtiyaç sayılır; bunlardan zekât verilmez.

ZEKÂT İBADETİNİN ANLAMI, HÜKMÜ VE FARZ OLMA ŞARTLARI Zekâtın Tanımı ve Hükmü • Sözlük anlamı: Temizlenme, arınma, artma, çoğalma ve bereket demektir. • Terim anlamı: Dinen zengin sayılan Müslümanların yılda bir kez mallarının belli miktarını ihtiyaç sahiplerine vermesidir. • Hükmü: Farz (Hicretin 2. yılı / Medine) • Türü: Malî (mal ile yapılan) ibadettir. Zekât Kimlere Farzdır? 1. Müslüman, akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış olmak 2. Asli (temel) ihtiyaçlar ve borçlar dışında nisap miktarı mala sahip olmak 3. Malın üzerinden 1 kamerî yıl geçmesi Asli İhtiyaçlardan Zekât Verilmez: Oturulan ev, binek araç, giysi, gıda, meslek aletleri
🔍 Büyütmek için dokunun

Altın, Gümüş, Ticaret Malları ve Hayvanların Zekât Oranları

Altın, gümüş, nakit para, döviz, hisse senedi ve ticaret mallarında zenginlik ölçüsü (nisap miktarı) 85 gram altın (veya 595 gram gümüş) ya da bunun parasal karşılığıdır. Bu malların üzerinden bir yıl geçtiğinde kırkta bir (140 yani %2,5) oranında zekât verilir.

Küçükbaş hayvanlarda (koyun ve keçi) nisap miktarı 40 adet hayvandır. Sayısı 40 ile 120 arasında olan koyun veya keçi için 1 adet koyun/keçi; 121 ile 200 arasında olanlar için 2 adet koyun/keçi; 201 ile 399 arasında olanlar için ise 3 adet koyun/keçi zekât olarak verilir.

Büyükbaş hayvanlarda (sığır ve manda) nisap miktarı 30 adet hayvandır. Sayısı 30 ile 39 arasında olan büyükbaş hayvan için 2 yaşında bir buzağı (tâbi'); 40 ile 59 arasında olanlar için ise 3 yaşında bir dana (müsinne) zekât verilir. Develerde ise nisap miktarı 5 devedir; 5'ten 24'e kadar her 5 deve için 1 adet koyun veya keçi zekât olarak verilir.

ZEKÂT VERİLECEK MALLAR, NİSAP MİKTARLARI VE ORANLARI Altın, Para ve Ticaret Malı Nisap: 85 g altın (595 g gümüş) Oran: 1/40 (%2,5) Küçükbaş Hayvanlar Nisap: 40 koyun / keçi 40 - 120 arası: 1 koyun 121 - 200 arası: 2 koyun Büyükbaş ve Deve Sığır/Manda (30-39): 1 buzağı (2 yaş) (40-59): 1 dana (3 yaş) Deve: Her 5 deve için 1 koyun Toprak Ürünleri (Öşür — Hasat Zamanı Verilir) • Doğal yollarla (yağmur/nehir, masrafsız) sulanan: 1/10 (%10) • Emek ve sulama masrafıyla sulanan arazilerde: 1/20 (%5) Madenler Çıkarıldığı anda verilir Oran: 1/5 (%20)
🔍 Büyütmek için dokunun

Toprak Ürünleri (Öşür) ve Madenlerin Zekâtı

Toprak ürünlerinin zekâtına İslam geleneğinde öşür (onda bir) adı verilir. En'âm Suresi 141. ayette '...Ürün verdiğinde ürününden yiyin, hasat günü de hakkını (zekâtını) verin...' buyrulduğu üzere toprak ürünlerinde bir yıl bekleme şartı aranmaz; ürün hasat edildiği (toplandığı) anda zekâtı verilir.

Toprak ürünlerinde zekât oranı sulama şekline ve harcanan emeğe göre değişir: Yağmur, nehir veya dere suyu gibi doğal yollarla, sulama masrafı yapılmadan yetişen ürünlerde onda bir (110 yani %10) oranında; taşıma su, motor, elektrik ve emek/masraf harcanarak sulanan arazilerde ise yirmide bir (120 yani %5) oranında zekât verilir.

Toprak altından çıkarılan altın, gümüş, bakır, petrol gibi madenlerin zekâtında da bir yıl geçme şartı yoktur; maden çıkarıldığı anda miktarına bakılmaksızın beşte bir (15 yani %20) oranında zekâtı verilir.

ZEKÂT HESAPLAMA ADIMLARI VE ÖRNEK UYGULAMALAR Altın ve Nakit Para Hesabı 1. Borçlar ve asli ihtiyaçlar düşülür. 2. Kalan miktar 85 g altından fazlaysa 40'a bölünür (%2,5'i alınır). Örnek: 120.000 TL nakit birikim Zekât = 120.000 / 40 = 3.000 TL Toprak Ürünleri (Öşür) Hesabı • 1 yıl bekleme şartı aranmaz, hasatta verilir. Örnek 1 (Yağmurla sulanan 4.000 kg buğday): 4.000 · (1/10) = 400 kg buğday Örnek 2 (Masrafla sulanan 4.000 kg mısır): 4.000 · (1/20) = 200 kg mısır
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Asli ihtiyaçları ve borçları dışında 100 gram altını bulunan ve üzerinden bir yıl geçen bir Müslüman kaç gram altın zekât vermelidir?

    Cevabı göster

    Altının nisap miktarı 85 gram olduğu için bu kişi dinen zengindir. Altında zekât oranı 1/40 (%2,5) olduğundan 100 / 40 = 2,5 gram altın (veya parasal tutarını) zekât olarak verir.

  2. Örnek 2Bir çiftçinin 95 adet koyunu ve 35 adet sığırı bulunmaktadır. Bu çiftçinin hayvanları için vermesi gereken zekât miktarı nedir?

    Cevabı göster

    Küçükbaşta 40-120 arası için 1 koyun verileceğinden 95 koyun için 1 koyun; büyükbaşta 30-39 arası için 2 yaşında 1 buzağı verileceğinden 35 sığır için 2 yaşında 1 buzağı zekât verir.

  3. Örnek 3Yağmur suyuyla doğal olarak sulanan tarlasından 6.000 kg buğday hasat eden bir çiftçi kaç kg buğdayı öşür (zekât) olarak ayırmalıdır?

    Cevabı göster

    Masrafsız ve doğal yollarla sulanan toprak ürünlerinde zekât oranı 1/10 (%10) olduğundan 6.000 / 10 = 600 kg buğdayı hasat günü zekât olarak verir.

  4. Örnek 4Oturduğu evi, işe gidip geldiği otomobili ve bankada üzerinden bir yıl geçmiş 60 gram altını olan bir kişiye zekât farz mıdır?

    Cevabı göster

    Oturulan ev ve binek otomobil asli ihtiyaç sayıldığından zekâta tabi değildir. Kişinin 60 gram altını ise 85 gramlık nisap sınırının altında kaldığı için bu kişiye zekât farz değildir.

  5. Örnek 5Hayvancılıkla uğraşan bir kişinin 15 adet devesi vardır. Bu kişinin vermesi gereken zekât miktarı nedir?

    Cevabı göster

    Develerde nisap 5 devedir ve her 5 deve için 1 koyun/keçi verilir. Dolayısıyla 15 deve için (15 / 5 = 3) toplam 3 adet koyun veya keçi zekât verilir.

  6. Örnek 6Toprak ürünlerinin zekâtı (öşür) ile altın ve ticaret mallarının zekâtı arasında zamanlama açısından nasıl bir fark vardır?

    Cevabı göster

    Altın ve ticaret mallarının zekâtı için malın üzerinden 1 kamerî yıl geçmesi gerekirken, toprak ürünlerinde 1 yıl bekleme şartı aranmaz; ürün hasat edildiği gün zekâtı verilir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1İslam dinine göre bir kimsenin yeme, içme, barınma, giyinme ve eğitim gibi temel giderleri dışında sahip olması gereken asgari zenginlik ölçüsüne ne ad verilir?

  2. 2Altın, nakit para ve ticaret mallarında nisap miktarı ve zekât oranı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

  3. 3Emek ve sulama masrafı harcanarak sulanan bir tarladan elde edilen toprak ürünlerinin zekât (öşür) oranı kaçtır?

  4. 4Aşağıdaki varlıklardan hangisi kişinin 'asli (temel) ihtiyaçları' kapsamında yer aldığı için zekâta tabi tutulmaz?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Zekât ibadeti hicretin 2. yılında Medine'de farz kılınmış malî bir ibadettir.
    • Büyükbaş hayvanlarda (sığır ve manda) nisap miktarı 40 adet hayvandır.
    • Toprak ürünlerinden alınan zekâta 'öşür' adı verilir ve hasat zamanında ödenir.
    • Madenlerden çıkarılan ürünlerin zekâtını vermek için üzerinden bir yıl geçmesi beklenir.
    • Beş devesi olan bir Müslüman zekât olarak 1 adet koyun veya keçi verir.

  6. 6Zekâta tabi malları karşılık gelen zekât oranları veya miktarlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Sözlükte temizlenme, arınma, bereket ve artma anlamlarına gelen malî ibadete denir.
    2. Altın ve ticaret mallarında dinî zenginlik alt sınırı olan nisap miktarı gram altındır.
    3. Toprak ürünlerinden hasat zamanında verilen zekâta İslam geleneğinde adı verilmiştir.
    4. Küçükbaş hayvanlarda 40 ile 120 adet koyunu bulunan bir kişi adet koyun zekât verir.
    5. Kişinin barınma, giyinme ve ulaşım gibi temel gereksinimlerine ihtiyaçlar denir.

  8. 8Borçları çıktıktan sonra kenarda bir yıldır duran 200.000 TL nakit parası ve masraflı sulamayla elde ettiği 3.000 kg mısır ürünü bulunan bir çiftçinin vereceği zekâtı adım adım hesaplayınız.

Kısaca

  • Zekâtın Tanımı ve Hükmü: Arınma ve bereket anlamına gelen zekât, zengin Müslümanların yılda bir kez yerine getirdiği farz ve malî bir ibadettir.
  • Farz Olma Şartları: Akıllı, ergen, Müslüman olmak ve borçlar ile asli ihtiyaçlar dışında nisap miktarı mala 1 yıl sahip olmak gerekir.
  • Nakit ve Ticaret Malları: Altın (85 g), gümüş (595 g), nakit para ve ticaret mallarında zekât oranı 140 (%2,5) olarak uygulanır.
  • Hayvanların Zekâtı: Küçükbaşta 40-120 koyun için 1 koyun; büyükbaşta 30-39 sığır için 2 yaşında 1 buzağı; her 5 deve için 1 koyun verilir.
  • Öşür ve Madenler: Toprak ürünlerinde masrafsız sulamada 110 (%10), masraflı sulamada 120 (%5); madenlerde ise 15 (%20) oranında yıl beklemeden verilir.

Bu dersin öteki kaynakları