Tarih Öğrenmenin Faydaları

Tarih nedir, geçmişi neden bilmeliyiz?

İnsan, çevresini ve hayatı anlamak için gün içinde kendine sorular sorar. Bir şehrin sokaklarında gezerken, bir yapının görünüşünü incelerken ya da haber izlerken bu sorular zihnini meşgul edebilir. Düşünen her insan bir gün tarihi merak eder.

Tarih, bugünün insanını geçmişiyle birlikte ele alarak anlamaya çalışır. İnsanın yaptıklarına bakan, bunlar üzerinde düşünen ve yaşananları sorgulayan zihinsel bir uğraştır. Tarih bilinci insanın varlığına derinlik katar ve insanlığın ortak hafızasını oluşturur.

Yaşadığımız her an, bittiği anda geçmişe dönüşür. Bu yüzden insan, geçmiş ile gelecek arasında yaşar. Geleceği merak etmek doğaldır; ancak gelecek hakkında öngörüde bulunmak için geçmişte yaşanan olayları bilmek gerekir. Tarih, bugünü anlamlandırmamıza ve kimlik kazanmamıza yardım eden önemli bir bilim dalıdır.

Hafıza, kimlik ve köken

Ani bir rahatsızlık sonucu altmış yıllık hayatını hatırlayamaz hâle gelen Mehmet Bey’in yaşadıkları, geçmişi bilmenin önemini gösterir. Mehmet Bey uzun süre eşini ve çocuklarını bile tanıyamamış, kim olduğunu ve nasıl davranması gerektiğini bilememiştir. Kendini kaybolmuş ve yalnız hissetmiştir. Ailesi ona sabırla destek olmuş; bir süre sonra yakın geçmişi hatırlamaya başlamış, eskileri ise hâlâ hatırlayamamıştır. En çok kendi çocukluğunu, çocuklarının küçüklüğünü ve anne babasını merak etmektedir.

Hafızasını kaybeden insan kendini tanıyamaz. Geçmişini bilmeyen bir toplum da benzer biçimde kim olduğunu ve hangi değerlere sahip olduğunu bilemez. Tarih, hafızayı aktararak kimliğin oluşmasına destek olur.

Bireyler ailelerini ve kökenlerini tarih sayesinde öğrenir. Alt-Üst Soy Raporu hizmeti 2017’de e-Devlet üzerinden açıldığında vatandaşlar bu hizmete çok yoğun ilgi gösterdi. Talep o kadar arttı ki bekleme süreleri uzadı ve paylaşımlar bir süre durduruldu.

Tarihini bilen kişi, sahip olduğu değerlerin hangi emeklerle kazanıldığını kavrar. Böylece varlığına anlam katar ve aidiyet duygusu gelişir.

Ortak kimlik ve millî bilinç

Bir toplumun oluşması için bireylerin ortak bir kimlikte buluşması gerekir. Ortak kimlik, ortak değerler benimsendiğinde ortaya çıkar. Ortak değerleri benimsemenin yolu ise tarihi bilmektir. Bu nedenle toplumsal ve millî kimliğin oluşmasında tarih öğrenmenin payı büyüktür; tarihini bilmeyen bir toplum varlığını sürdüremez.

Millî bilinç, milletin birliğinden ve ortak duygularından doğan duygu ve düşünceleri kavramakla kazanılır. Cesaret, dayanışma, fedakârlık, kahramanlık, bağımsızlık, millî mücadele, vatan ve bayrak sevgisi millî bilinci güçlendirir.

Aynı ülküde birleşen ve tehlike karşısında bir araya gelebilen toplumlar, sevinci ve gururu da birlikte yaşar. Bu toplumlar, toplumsal aidiyet duygusunu canlı tutar. Erzincan’da 27 Aralık 1939’da yaşanan deprem, Türkiye’deki en yıkıcı depremlerden biridir. Bu depremden sonra bütün yurtta büyük bir kampanya başlatıldı ve depremzedelere yardım edildi. Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli iki deprem de 6 Şubat 2023’te on bir ilde büyük yıkıma yol açtı. Bu depremlerden sonra Türk halkı topyekûn seferber oldu ve bölgeye pek çok yardım malzemesi gönderdi.

Atatürk’e göre vatanı korumak için güç ve silah tek başına yetmez; düşünce ve millî bilinç de gerekir. Atatürk, Türk çocuğunun atalarını tanıdıkça daha büyük işler başarmak için güç bulacağını söylemiştir. Bu nedenle gençlerin millî tarih ve kültür bilinciyle yetiştirilmesini istemiştir.

Anıtlar, kültürel miras ve örnek hayatlar

Anıtlar, geçmişte yaşananların hatırasını yaşatır. Hiroşima’ya 1945’te atom bombası atıldıktan sonra kentte yalnız Endüstriyel Tanıtım Salonu ayakta kalmıştır. Bu yapı bugün barış anıtı olarak korunur. Gelibolu Yarımadası’nda yaşanan kahramanlığı yaşatmak için yapılan Çanakkale Şehitler Abidesi ise halkın ve devletin katkısıyla 21 Ağustos 1960’ta tamamlanmıştır. Bir kaide üzerine oturan dört sütundan oluşan abide, Türkiye Cumhuriyeti’nin sağlam temellere dayandığını simgeler; tavanında mozaikle Türk bayrağı işlenmiştir. Abide, Çanakkale ruhunun simgesi olarak Çanakkale Boğazı’nın girişinde yükselir.

Aktarılan bir olaya göre Gelibolu Yarımadası’nı gezen Japon eğitim uzmanları, kendi gençlerine millî bilinci nasıl kazandırdıklarını anlatmıştır. Çocuklara önce hızlı trenleri ve fabrikaları gösterip bunları atalarının yaptığını söylerler. Ardından Hiroşima ve Nagazaki’deki yıkımı göstererek birlik ve beraberlik olmazsa düşmanın ülkeyi yıkabileceğini öğretirler. Heyetteki bir eğitimci, Türk gençlerinin de Çanakkale’ye götürülüp atalarının başardıklarını yerinde görmesi gerektiğini söylemiştir.

Tarihini bilen toplum, geçmişten kalan eserleri kendi kültürel mirası olarak benimser ve korur. Yurt dışına götürülen eserlerin geri getirilmesi, kültürel mirasa sahip çıkmanın bir örneğidir. Kanatlı Denizatı Broşu, Karun hazinelerinin en değerli parçası sayılır ve Lidya Kralı Kroisos’a (Krezüs) aittir. Bu altın broş, gövdesinin önü at, arkası balık olan kanatlı bir mitolojik yaratık biçimindedir. Çingene Kızı ise Roma Dönemi’nde Zeugma’daki zenginlerin villalarını süsleyen ve günümüze ulaşan mozaiklerin en önemlisidir.

Tarihte iz bırakan kişilerin hayat hikâyeleri de bireylere örnek olur. Osmanlı denizcisi Piri Reis, Kitab-ı Bahriye adlı eseri ve Amerika kıtasının da yer aldığı dünya haritasıyla tanınır. Önemli bir kartograf ve deniz bilimcidir. Arkeolog Jale İnan ise Antalya’daki Perge ve Side, Kremna ve Pamphylia Seleukeiası’nda yaptığı kazılarla Anadolu’nun antik dönemlerine ışık tutmuştur.

Tarih bakış açısını genişletir

Tarih öğrenen kişi dünyaya daha geniş bir pencereden bakar. Tarihsel bir konuyu araştıran kişi, olay ve olgulara tek taraftan bakmanın doğru olmadığını öğrenir. Bir olayın farklı nedenleri ve sonuçları olabileceğini fark eder; her olayı, yaşandığı dönemin siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik koşullarıyla birlikte değerlendirir. Farklı görüşleri tanıdıkça kendi bakış açısı da değişir. Bu yönüyle tarih çok yönlü bir alandır ve kişinin sorgulama, yorumlama ve empati kurma becerilerini güçlendirir.

Tarih okumak keyifli de olabilir. Her tarih kitabı belli bir dönemi, olayı ya da kişileri ele alır ve bir hikâye anlatır. Bazı insanlar için geçmişe ait hikâyeleri okumak iyileştirici bir etki de taşır.

Tarih öğrenmenin faydaları, bireye ve topluma sağladıklarına göre iki grupta toplanabilir.

Örnekler

1. Örnek 1Yahya Kemal Beyatlı’nın “Süleymaniye’de Bayram Sabahı” şiirinde, bayram sabahı duyulan top seslerinin Kosova, Niğbolu, Varna ve İstanbul gibi yerlerden geldiği söylenir. Bu yerlerde yaşanan olayları bilmeyen bir okur, şiirdeki duyguyu tam olarak anlayabilir mi? Neden?

   Cevabı göster

   Tam olarak anlayamaz. Şair, her top sesinin başka bir zaferden geldiğini söyleyerek bu zaferleri hatırlatır. Bu olayları bilen okur, şiirde anılan büyük hatıraları tanır ve şiirin duygusunu paylaşır. Bilmeyen okur ise bu duygunun nereden geldiğini kavrayamaz.

2. Örnek 2Hafızasını kaybeden Mehmet Bey, uzun süre ailesini tanıyamadığını, kim olduğunu ve nasıl davranacağını bilemediğini anlatır. Hafızasını kaybeden bir insan ile geçmişini bilmeyen bir toplum arasında nasıl bir benzerlik vardır?

   Cevabı göster

   İkisi de kim olduğunu bilemez. Hafızasını kaybeden insan kendini tanıyamaz, kendini kaybolmuş ve yalnız hisseder. Geçmişini bilmeyen toplum da ortak değerlerini ve bu değerlerin hangi mücadelelerle kazanıldığını bilemez. Ortak değerleri benimseyemeyen toplumda ortak kimlik oluşmaz ve toplum varlığını sürdüremez.

3. Örnek 3Alt-Üst Soy Raporu hizmeti 2017’de e-Devlet üzerinden açıldı. Hizmete o kadar yoğun ilgi gösterildi ki paylaşımlar bir süre durduruldu. Bu yoğun ilgi, tarih öğrenmenin bireye sağladığı hangi faydayla açıklanabilir?

   Cevabı göster

   İnsanlar ailelerini ve kökenlerini öğrenmek ister. Kişi kökenini öğrendikçe kendini daha iyi tanır. Bu da kimlik kazanmasına ve aidiyet duygusunun gelişmesine katkı sağlar.

4. Örnek 4Erzincan’da 27 Aralık 1939’da ve Kahramanmaraş’ta 6 Şubat 2023’te yıkıcı depremler yaşandı. İki depremden sonra da bütün yurtta yardım seferberliği başladı. Bu iki olayda öne çıkan ortak değer nedir? Bu tür olayları bilmek topluma ne kazandırır?

   Cevabı göster

   Öne çıkan ortak değer dayanışmadır. Tehlike karşısında bir araya gelen toplum, aidiyet duygusunu canlı tutar. Geçmişteki yıkıcı olayların nedenlerini ve sonuçlarını bilmek, gelecekte yaşanabilecek olaylar hakkında öngörüde bulunmaya da yardım eder.

5. Örnek 5Hiroşima’da atom bombasından sonra ayakta kalan tek yapı, bugün barış anıtı olarak korunuyor. Türkiye’de ise Çanakkale Şehitler Abidesi yapıldı. Bu iki yapının ortak amacı nedir?

   Cevabı göster

   İki yapı da geçmişte yaşanan büyük olayların hatırasını yaşatır ve bu olayları gelecek kuşaklara hatırlatır. Hiroşima’daki yapı savaşın yıkımını, Çanakkale Şehitler Abidesi ise kahramanlığı ve Çanakkale ruhunu yaşatır. İkisi de gençlere birlik ve beraberliğin önemini hatırlatır.

6. Örnek 6Bir öğrenci, geçmişte yaşanmış bir olayı yalnız bugünün bakış açısıyla değerlendiriyor. Bu öğrencinin olayı daha doğru değerlendirebilmesi için neler yapması gerekir?

   Cevabı göster

   Öğrenci, olayın yaşandığı dönemin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel koşullarını dikkate almalıdır. Olayın farklı nedenleri ve sonuçları olabileceğini düşünmeli, farklı görüşleri de tanımalıdır. Tarih bu yolla sorgulama, yorumlama ve empati kurma becerilerini geliştirir.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Atatürk’e göre vatan, güç ve silahın yanında hangi yolla da korunur?

   AYabancı ülkelere bağlanarakBTicaret yollarını ele geçirerekCDüşünce ve millî bilinçleDGeçmişi geride bırakarak

2. 2Aşağıdakilerden hangisi tarih öğrenmenin daha çok topluma sağladığı bir faydadır?

   AKendi kökenini tanımaBOrtak değerleri benimsemeCBakış açısını genişletmeDEmpati kurmayı öğrenme

3. 3Kanatlı Denizatı Broşu ile Çingene Kızı mozaiğinin kayıp parçaları Türkiye’ye geri getirilmiştir. Bu durum, hangi değere sahip çıkıldığını gösterir?

   ATeknolojik gelişmeyeBEkonomik kalkınmayaCBilimsel yöntemeDKültürel mirasa

4. 4Doğru mu, yanlış mı?

   • Yaşanan her an, bittiği anda geçmişe dönüşür.DoğruYanlış
   • Gelecek hakkında öngörüde bulunmak için geçmişi bilmek gerekmez.DoğruYanlış
   • Tarih, olay ve olguları tek taraflı değerlendirmeyi öğretir.DoğruYanlış
   • Çanakkale Şehitler Abidesi’nin kaide üzerindeki dört sütunu, Türkiye Cumhuriyeti’nin sağlam temellere dayandığını simgeler.DoğruYanlış
   • Hiroşima’daki Endüstriyel Tanıtım Salonu, atom bombasından sonra yıkılıp yeniden yapılmıştır.DoğruYanlış

5. 5Kişileri ve eserleri, onlarla ilgili bilgiyle eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   Piri ReisJale İnanKanatlı Denizatı BroşuÇingene Kızı mozaiğiÇanakkale Şehitler Abidesi

   Uşak Arkeoloji MüzesiKitab-ı Bahriye ve dünya haritası21 Ağustos 1960’ta tamamlandıPerge, Side ve Kremna kazılarıGaziantep Zeugma Mozaik Müzesi

6. 6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.

   aidiyetempatikökenlerinihafızasınıyalnızlık
   1. Tarih bilinci, insanlığın ortak oluşturur.
   2. Bireyler ailelerini ve tarih sayesinde öğrenir.
   3. Tehlike karşısında bir araya gelen toplumlar, toplumsal duygusunu canlı tutar.
   4. Sorgulama, yorumlama ve kurma becerileri tarih sayesinde gelişir.
   Kontrol et

7. 7Aktarılan bir olaya göre Japon eğitimciler çocukları önce hızlı trenlere bindirip dev fabrikaları gezdirir, sonra Hiroşima ve Nagazaki’ye götürür. Bu iki gezinin amacı nedir? Japon eğitimci, Türk gençleri için hangi yeri önermiştir?

   1. ipucunu göster

8. 8Tarihini bilmeyen bir toplumun neden varlığını sürdüremeyeceğini adım adım açıklayınız.

   1. ipucunu göster