Sanayi Devrimi'nin Küresel Sonuçları, Sömürgecilik, İşçi Sınıfının Doğuşu ve 1. Ünite Genel Değerlendirmesi (TAR.11.1.4)

Örnekler

1. Örnek 1Sanayi Devrimi'nin ilk olarak 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de ortaya çıkmasının başlıca nedenlerini açıklayınız.

   Cevabı göster

   1. İngiltere'nin zengin taş kömürü ve demir madenlerine sahip olması, 2. Geniş sömürge imparatorluğundan gelen büyük sermaye birikimi ve ham madde akışı, 3. Tarımdaki çitleme (enclosure) uygulamasıyla kırdan kente göç eden geniş iş gücü, 4. Bilim Devrimi ve patent/mülkiyet hukukunun teknolojik icatları (James Watt'ın buhar makinesi) desteklemesi, 5. Ada ülkesi olmanın sağladığı siyasi istikrar ve güçlü deniz filosu.

2. Örnek 2Sanayi Devrimi sonrasında ortaya çıkan 'modern sömürgecilik (emperyalizm)' anlayışını Coğrafi Keşifler sonrası sömürgecilikten ayıran temel özellik nedir?

   Cevabı göster

   Coğrafi Keşifler sonrasındaki erken sömürgecilik daha çok altın, gümüş ve baharat gibi hazır zenginliklerin Avrupa'ya taşınmasına (merkantalizme) dayanıyordu. Sanayi Devrimi sonrasındaki modern sömürgecilik ise fabrikaları besleyecek kesintisiz 'ucuz ham madde kaynağı' bulmaya ve seri üretilen sanayi mallarını satacak 'açık pazarlar' oluşturmaya odaklanmıştır.

3. Örnek 3Sanayi Devrimi'nin Avrupa'daki toplumsal yapı, şehirleşme ve fikir akımları üzerindeki etkilerini yazınız.

   Cevabı göster

   Kırdan sanayi merkezlerine yoğun göç yaşanmış, şehir nüfusu hızla artmış ve çekirdek aile yapısı yaygınlaşmıştır. Toplumda fabrikalara sahip olan sanayi burjuvazisi (sermaye sınıfı) ile ağır koşullarda çalışan işçi sınıfı (proletarya) belirginleşmiştir. İşçi haklarını korumak için sendikalar kurulmuş; ekonomik ve siyasi alanda kapitalizm (liberalizm) ile sosyalizm arasındaki fikrî mücadele doğmuştur.

4. Örnek 4Avrupa'da gerçekleşen Sanayi Devrimi Osmanlı Devleti'nin geleneksel üretim yapısını ve dış ticaret dengesini nasıl etkilemiştir?

   Cevabı göster

   Osmanlı ekonomisi el tezgâhlarına ve lonca teşkilatının sınırlı üretimine dayanıyordu. Kapitülasyonların tanıdığı düşük gümrük ayrıcalıklarıyla Osmanlı pazarına giren ucuz ve bol Avrupa fabrika malları karşısında yerli el tezgâhları rekabet edemeyerek kapandı. Böylece Osmanlı Devleti dışarıya ucuz ham madde satan ve dışarıdan işlenmiş mamul mal satın alan bir açık pazar konumuna geriledi.

5. Örnek 5Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789) döneminde imzalanan Karlofça (1699), Pasarofça (1718), Belgrad (1739) ve Küçük Kaynarca (1774) antlaşmalarının Osmanlı dış politikasındaki yerini kısaca karşılaştırınız.

   Cevabı göster

   Karlofça (1699) ile ilk büyük toprak kaybı yaşanmış ve savunma politikasına geçilmiştir. Pasarofça (1718) ile kaybedilen yerleri geri alma ümidi azalmış, Avrupa'yı tanıma ve Lale Devri ıslahatları başlamıştır. Belgrad (1739) Batı'da yapılan askeri ıslahatların (Hendesehane) meyvesi olarak 18. yüzyılın son kazançlı antlaşması olmuştur. Küçük Kaynarca (1774) ise Kırım'ın kaybı, Karadeniz'in Türk gölü olmaktan çıkması ve ilk savaş tazminatıyla yüzyılın en ağır diplomatik kırılması olmuştur.

6. Örnek 6Buhar gücünün ulaşım araçlarına (demiryolu ve buharlı gemilere) uygulanmasının dünya ticaretine ve merkezî devlet otoritesine etkisini açıklayınız.

   Cevabı göster

   Buharlı lokomotif ve gemilerin icadıyla uzak mesafeler arasındaki ulaşım süresi ve taşıma maliyeti büyük ölçüde azalmış, ham maddelerin fabrikalara ve mamul malların dünya pazarlarına akışı hızlanmıştır. Ayrıca demiryolu ve telgraf hatları devletlerin taşra eyaletleri üzerindeki merkezî otoritesini ve asker sevkini kolaylaştırmıştır.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1On sekizinci yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi'nin üretim tarzında meydana getirdiği en temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

   AFabrikaların kapatılarak üretimin yeniden kırsal lonca atölyelerine ve evlere dağıtılmasıBİnsan ve hayvan gücüne dayalı el tezgâhlarından buhar gücüyle çalışan makineli seri üretime geçilmesiCUluslararası deniz ve demiryolu ticaretinin yasaklanarak kapalı köy ekonomisine dönülmesiDTaş kömürü ve demir kullanımının bırakılarak geleneksel ahşap el aletlerinin tercih edilmesiEŞehirlerdeki sanayi nüfusunun zorunlu olarak kırsal tarım arazilerine yerleştirilmesi

2. 2Sanayi Devrimi sonucunda Avrupa'da fabrikaların hızla çoğalması ve üretim miktarının iç tüketimin çok üzerine çıkması, sanayileşen devletleri dış politikada öncelikle aşağıdakilerden hangisine yöneltmiştir?

   AAsya ve Afrika'daki sömürgelerinden çekilerek yerel iç ticaretle ve tarımla yetinmeyeBGümrük vergilerini kaldırarak küçük el tezgâhlarını ve loncaları korumayaCUcuz ham madde kaynakları ve yeni pazarlar ele geçirmek için sömürgecilik yarışınaDBuharlı gemi ve demiryolu yapımını durdurarak eski kervan yollarını canlandırmayaEModern ordularını terhis ederek askeri ve denizcilik harcamalarını azaltmaya

3. 3Sanayi Devrimi'nin Osmanlı Devleti üzerindeki ekonomik etkileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   AOsmanlı lonca atölyeleri buharlı makineleri İngiltere'den önce kullanarak Avrupa pazarlarını ele geçirmiştir.BKapitülasyonların etkisiyle ülkeye giren ucuz Avrupa fabrika malları karşısında yerli el tezgâhları gerilemiş ve ülke açık pazar hâline gelmiştir.CSanayi Devrimi sonrasında Osmanlı Devleti'nin dış ticaret fazlası ve altın rezervleri tarihinin en yüksek seviyesine ulaşmıştır.DAvrupa devletleri mamul mal ihtiyaçlarını karşılamak için Osmanlı dokuma loncalarına bağımlı hâle gelmiştir.ESanayi Devrimi Osmanlı sınırları içindeki geleneksel el sanatlarını ve dış ticaret dengesini olumsuz etkilememiştir.

4. 4Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789) dönemi bir bütün olarak değerlendirildiğinde aşağıdaki gelişme-sonuç eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   A1699 Karlofça Antlaşması — Osmanlı Devleti'nin batıda ilk kez büyük çapta toprak kaybetmesiB1718 Pasarofça Antlaşması — Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edilerek Lale Devri ıslahatlarının başlamasıC1739 Belgrad Antlaşması — Karadeniz'in son kez Türk gölü olduğunun onaylanmasıD1774 Küçük Kaynarca Antlaşması — Kırım'ın Osmanlı Devleti'ne bağlanarak Rusya'nın Karadeniz'den çıkarılmasıE1760'lar James Watt'ın buhar makinesi — İngiltere'de makineli fabrika üretiminin hız kazanması

5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

   • Sanayi Devrimi ilk olarak 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de dokuma (tekstil) ve demir-çelik sektörlerinde başlamıştır.DoğruYanlış
   • Sanayi Devrimi ile birlikte Avrupa'da şehirlerden köylere doğru kitlesel bir göç yaşanmış ve kent nüfusu hızla azalmıştır.DoğruYanlış
   • Fabrikalarda ağır çalışma şartları altında çalışan işçi sınıfının (proletaryanın) haklarını savunmak amacıyla sendikacılık hareketleri ortaya çıkmıştır.DoğruYanlış
   • Buhar gücünün lokomotif ve gemilere uygulanması, ham maddelerin fabrikalara ve mamul malların dünya pazarlarına ulaşımını hızlandırmıştır.DoğruYanlış
   • Sanayi Devrimi sonrasında Osmanlı lonca teşkilatı güçlenerek Avrupa'daki bütün tekstil fabrikalarını satın almıştır.DoğruYanlış

6. 6Aşağıdaki kavram ve gelişmeleri açıklamalarıyla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   James Watt (Buhar Makinesi)Modern Sömürgecilik (Emperyalizm)Sendikacılık HareketiLonca ve El TezgâhlarıManifaktür

   Sanayi Devrimi ile doğan işçi sınıfının çalışma saatleri, ücret ve sosyal haklar için oluşturduğu örgütlenmeSanayi Devrimi öncesinde iş bölümüne dayanan fakat el emeği ve basit aletlerle üretim yapılan büyük atölyeAvrupa'nın ucuz ve seri fabrika üretimi karşısında rekabet gücünü yitiren geleneksel Osmanlı üretim yapısıSanayileşen devletlerin ucuz ham madde ve açık pazar elde etmek için yürüttükleri küresel egemenlik yarışıKömür ve buhar enerjisini üretim tezgâhlarına ve ulaşıma uyarlayarak Sanayi Devrimi'ni hızlandıran buluş

7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

   kapitülasyonKüçük Kaynarcamanifaktürfeodaliteproletaryavestfalyaİngiltere
   1. Sanayi Devrimi 18. yüzyılın ikinci yarısında zengin taş kömürü ve demir yataklarına sahip olan 'de başlamıştır.
   2. Sanayi Devrimi öncesinde iş bölümüne dayanan ancak makineler yerine el emeğiyle üretim yapılan büyük atölyelere denir.
   3. Fabrikalarda ücret karşılığı çalışan emekçi kesim, toplumsal sınıflandırmada (işçi sınıfı) olarak adlandırılmıştır.
   4. Avrupa'nın ucuz fabrika malları, ayrıcalıklarının sağladığı düşük gümrük vergileriyle Osmanlı pazarlarına hâkim olmuştur.
   5. Osmanlı Devleti 1774 Antlaşması ile ilk kez savaş tazminatı ödemiş ve Kırım üzerindeki egemenliğini kaybetmiştir.
   Kontrol et

8. 8Sanayi Devrimi'nin ortaya çıkışını, küresel sonuçlarını (sömürgecilik, kentleşme, işçi sınıfı) ve 18. yüzyılda Değişen Dünyada Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve siyasi durumuna etkilerini değerlendiriniz.

   1. ipucunu göster