11. Sınıf Tarih 2. Hafta: Prut’tan Küçük Kaynarca’ya: XVIII. Yüzyılda Osmanlı Siyasi ve Askerî Mücadeleleri

1711 Prut Savaşı ve Prut Antlaşması

Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmalarıyla kaybettiği toprakları geri almak isteyen Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyıl başında açık denizlere inme politikası güden Rus Çarı I. Petro (Deli Petro) ile karşı karşıya geldi. Baltık Denizi'ne çıkmak için İsveç'le savaşan I. Petro, 1709 Poltava Savaşı'nda İsveç Kralı XII. Karl'ı (Demirbaş Şarl) mağlup etti. Yaralı İsveç Kralı ile müttefiki Ukrayna Kazak hatmanının (Kazak ordusundaki en yüksek rütbeli komutan) Osmanlı topraklarına sığınması ve Rusların sınır ihlalleri üzerine Padişah III. Ahmed Dönemi'nde, 20 Kasım 1710'da Rusya'ya savaş ilan edildi.

1711 baharında Boğdan'a giren Rus ordusu, Temmuz 1711'de Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından Prut Nehri kıyısında çember içine alındı. Çar I. Petro'nun Moskova'ya gönderdiği mektupta esir düşmek veya tamamen imha edilmek üzere olduğunu bildirdiği bu ümitsiz kuşatma sırasında, Çariçe Katerina devreye girerek Osmanlı sadrazamına barış teklifinde bulundu.

Kırım Hanı Devlet Giray ile İsveç kralının temsilcisi General Ponyatofski'nin Rus ordusunun birkaç gün içinde kendiliğinden teslim olacağı yönündeki itirazlarına rağmen, Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa Rusların 'ölüm eri' gibi çarpışabileceği ve kalelerin tek tek kuşatılmasının yeni seferler gerektireceği gerekçesiyle 21 Temmuz 1711'de Prut Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşmayla Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verildi, Rusların sınırdaki yeni kaleleri yıkması ve Lehistan'ın iç işlerine karışmaması kararlaştırıldı. Tarihçiler Prut Barışı'nı askerî açıdan Rusların büyük bir hezimeti, ancak Çar ve ordusunu imhadan kurtardığı için diplomasi açısından Rusya'nın başarısı olarak değerlendirir.

1714-1718 Venedik-Avusturya Savaşları ve Pasarofça Antlaşması

Prut zaferinin verdiği öz güvenle hareket eden Osmanlı Devleti; Venedik'in Mora'daki Ortodoks halka baskı yapması, Karadağ'da isyan kışkırtması ve Osmanlı ticaret gemilerine saldırması üzerine 1714'te Venedik'e savaş açtı. Haziran 1715'te başlayan seferle Mora Yarımadası Venediklilerden kısa sürede geri alındı; ancak Korfu Adası kuşatması ve Dalmaçya akınları sonuçsuz kaldı.

Mora'nın hızla Osmanlı eline geçmesini Karlofça düzeninin bozulması sayan Avusturya Arşidüklüğü, 15 Nisan 1716'da Venedik ile ittifak kurarak savaşa girdi. Sadrazam Damat Ali Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, 5 Ağustos 1716 Petervaradin Muharebesi'nde Savoy Prensi Eugène (Öjin) karşısında ağır bir yenilgiye uğradı ve sadrazam savaş meydanında şehit düştü. Ardından Avusturya ordusu 17 Ekim 1716'da Temeşvar'ı, 18 Ağustos 1717'de ise Orta Avrupa'nın kilidi konumundaki Belgrad Kalesi'ni ele geçirdi.

Avusturya'nın Niş yönünde ilerlemesi üzerine İngiltere ve Felemenk (Hollanda) elçilerinin arabuluculuğuyla, Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa döneminde 21 Temmuz 1718 Pasarofça Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Mora Osmanlı Devleti'nde kalırken; son Macar eyaleti olan Temeşvar, Banat ve Belgrad dâhil Kuzey Sırbistan Avusturya'ya bırakıldı. Ayrıca iki devlet arasında ticari imtiyazlar, düşük gümrük vergisi ve veba salgınlarına karşı karantina/güvenlik kuşağı oluşturuldu. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti Orta Avrupa'daki üstünlüğünü kaybederek savunma ve barış siyasetine dayalı Lale Devri'ne (1718-1730) adım attı.

I. Mahmud Dönemi Askerî Islahatları ve 1736-1739 Savaşları (Belgrad Antlaşması)

1730 Patrona Halil İsyanı ile III. Ahmed tahttan indirilip Lale Devri sona erince tahta çıkan Sultan I. Mahmud (1730-1754), başlangıçta yatıştırdığı isyancıları cezalandırarak merkezî otoriteyi yeniden kurdu. Avrupa orduları karşısındaki teknik geriliği gidermek amacıyla Fransız asıllı Humbaracı Ahmed Paşa (Comte de Bonneval) görevlendirildi. Humbaracı ve Topçu ocaklarını Batı usulüne göre yeniden düzenleyen Ahmed Paşa, 1734 yılında ileride kurulacak mühendishanelerin ilk örneği olan Hendesehane (Humbarahane) adlı askerî teknik okul ve kışlayı açtı; ayrıca padişaha Avrupa'daki siyasi ve askerî güç dengelerini anlatan layihalar (raporlar) sundu.

Yapılan bu ıslahatlar meyvesini 1736-1739 Osmanlı-Rus ve Avusturya Savaşları'nda verdi. Rus Çariçesi Anna İvanovna'nın Lehistan iç işlerine karışması ve Mareşal Minih komutasındaki Rus ordusunun 1736'da Azak, Orkapı (Kırım) ve 1737'de Özi (Oçakov) kalelerine saldırması üzerine başlayan savaşa, 1737'de Rusya'nın müttefiki olan Avusturya da dâhil oldu.

İki cephede birden savaşmasına rağmen Osmanlı ordusu; Bender'deki direniş ve 1738'de Özi ile Kılburun'da çıkan veba salgını ve lojistik çöküş nedeniyle 100.000 asker kaybeden Rusları Kırım'dan çekilmeye zorladı. Batı cephesinde ise Sadrazam İvaz Mehmed Paşa ile Bosna Valisi Hekimoğlu Ali Paşa kuvvetleri, Avusturya ordusunu Kornia ve Hisarcık (Grocka) muharebelerinde mağlup ederek Semendire, Orsova ve Belgrad'ı kuşattı. Fransa'nın arabuluculuğu ve garantörlüğünde imzalanan 29 Eylül 1739 Belgrad Antlaşması ile 21 yıl önce Pasarofça'da kaybedilen Belgrad geri alındı ve Tuna savunma hattı yeniden kuruldu; Rusya ile yapılan antlaşmada ise Azak Kalesi'nin istihkâmlarının yıkılması, Taganrog tersanesinin kurulmaması, Büyük ve Küçük Kabardey'in tarafsız tampon bölge olması ve Rusya'nın Karadeniz'de hiçbir savaş veya ticaret gemisi bulunduramaması (ticaretini yalnızca Osmanlı gemileriyle yapması) kabul ettirildi.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı: Çeşme Baskını ve Kartal (Kagul) Bozgunu

1739 Belgrad Antlaşması'nın sağladığı otuz yıllık barış ortamı, 1762'de Rus tahtına çıkan Çariçe II. Katerina'nın yayılmacı siyasetiyle bozuldu. Rusya'nın Lehistan kral seçimine müdahale ederek ülkeye asker sokması, Osmanlı sınırına kaleler inşa etmesi ve Balkanlar ile Kafkasya'daki Ortodoks Hristiyan tebaayı kışkırtması üzerine III. Mustafa Dönemi'nde, 1768'de Rusya'ya savaş ilan edildi.

Altı yıl süren bu savaşta Osmanlı Devleti hem karada hem denizde ağır darbeler aldı. Baltık Denizi'nden yola çıkan Rus donanması, İngiltere'nin liman ve lojistik desteğiyle Cebelitarık'tan geçerek Akdeniz'e girdi ve Mora'daki Rum isyanına destek verdi. Adalar (Ege) Denizi'ndeki çarpışmanın ardından Çeşme Limanı'na çekilen Osmanlı donanması, 6 Temmuz 1770 gecesi Çeşme Deniz Baskını'nda Ruslar tarafından yakılarak tamamen imha edildi.

Savaşın kaderini belirleyen asıl yıkım ise kara cephesinde yaşandı: Eflak, Boğdan ve Kırım'ı işgal eden Rus ordusu; Dinyester (1769), Larga / Kartal Sahrası (Kagul, 1770) ve 1774'te Varna yakınlarındaki Kozluca muharebelerinde sayıca kalabalık olan Osmanlı ordusunu ağır yenilgilere uğrattı. III. Mustafa'nın vefatıyla 1774'te tahta çıkan I. Abdülhamid ve Sadrazam Muhsinzade Mehmed Paşa, Şumnu karargâhının kuşatılması ve mali tükenmişlik karşısında barış istemek zorunda kaldı.

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ve Kırım'ın Kaybı Süreci

Silistre yakınlarındaki Küçük Kaynarca kasabasında Rus temsilcisi Prens Nikolas Repnin ile yürütülen görüşmeler çok kısa sürede tamamlandı; ancak Ruslar, 1711'deki Prut yenilgisinin rövanşını sembolize etmek amacıyla antlaşmayı özellikle Prut Antlaşması'nın yıl dönümü olan 21 Temmuz 1774 tarihinde imzalattı. Karlofça'dan sonra XVIII. yüzyılın en ağır antlaşması olan Küçük Kaynarca Antlaşması ile Aksu (Buğ) Nehri iki devlet arasında yeni sınır oldu; Azak, Kerç, Yenikale ve Kılburun kaleleri Rusya'ya bırakıldı.

Antlaşmanın en sarsıcı maddesi Kırım Hanlığı, Kuban ve Bucak Tatarlarının Osmanlı Devleti'nden ayrılarak siyasi bakımdan bağımsız hâle getirilmesiydi; böylece tamamı Müslüman olan bir toprak parçası ilk kez elden çıktı. Osmanlı Devleti bu kaybı dengelemek amacıyla Kırım halkının dinî bakımdan İslam halifesi olan Osmanlı padişahına bağlı kalması maddesini antlaşmaya ekletti ve böylece halifelik makamını ilk kez siyasi-diplomatik bir nüfuz aracı olarak kullandı. Ne var ki siyasi bağımsızlık Kırım'ın yutulmasının ilk adımı oldu ve Çariçe II. Katerina 1783 yılında Kırım'ı tek taraflı olarak Rusya'ya ilhak etti.

Küçük Kaynarca Antlaşması ile ayrıca Rus ticaret gemilerine Karadeniz ve Boğazlar'da serbestçe dolaşma (seyrüsefer) hakkı tanındı, Osmanlı Devleti ilk kez Rusya'ya ağır bir savaş tazminatı ödemeyi kabul etti ve Rusya'ya Osmanlı topraklarındaki Ortodoks Hristiyan tebaanın haklarını koruma (himaye) yetkisi olarak yorumlanan diplomatik ayrıcalıklar verildi. Osmanlı Devleti'nin içine düştüğü bu bitkinlikten yararlanan Avusturya da 1775'te Boğdan'ın kuzeyindeki Bukovina bölgesini işgal etti.

1683-1789 Dönemi Siyasi ve Askerî Mücadelelerinin Bütüncül Değerlendirmesi

1683 II. Viyana Kuşatması'ndan 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'na uzanan yaklaşık bir asırlık süreç, Osmanlı Devleti'nin klasik fetih devletinden savunma ve diplomasi devletine dönüşümünü yansıtır. XVII. yüzyılda tımar sisteminin bozulup iltizam (mültezim) sisteminin yaygınlaşması, olağanüstü avarız vergilerinin kalıcı hâle gelmesi ve uzun savaşlarda eğitimli asker kadrolarının erimesi, devletin hem maliyesini hem de taşra asayişini sarsmıştır.

Buna karşılık 1711 Prut ve 1739 Belgrad zaferleri, uygun komuta, lojistik hazırlık ve Hendesehane (1734) gibi Batı tarzı teknik ıslahatlar yapıldığında Osmanlı ordusunun hâlâ Avrupalı rakiplerini mağlup edebildiğini kanıtlamıştır. Ancak bu ıslahatların süreklilik kazanamaması, 1768-1774 savaşında ağır bir çöküşe yol açmıştır.

Diplomatik açıdan bakıldığında ise 1699 Karlofça ve 1718 Pasarofça'da İngiltere-Hollanda, 1739 Belgrad'da ise Fransa arabuluculuk (tavassut) üstlenmiş; Osmanlı dış politikasında Avrupa devletleri arasındaki güç dengesini gözetme zorunluluğu kalıcı hâle gelmiştir.

Antlaşma ve Tarihi	Dönemin Padişahı / Sadrazamı	Temel Siyasi ve Askerî Sonuçları
Karlofça (1699) ve İstanbul (1700)	II. Mustafa / Amcazade Hüseyin Paşa	İlk büyük kalıcı toprak kaybı (Macaristan, Mora, Podolya, Azak); Rusya'ya İstanbul'da daimî elçi hakkı
Prut Antlaşması (21 Temmuz 1711)	III. Ahmed / Baltacı Mehmed Paşa	Azak Kalesi geri alındı, Rusya'nın Lehistan'a müdahalesi ve İstanbul'da elçi bulundurması önlendi
Pasarofça Antlaşması (21 Temmuz 1718)	III. Ahmed / Nevşehirli Damat İbrahim Paşa	Mora geri alındı; ancak Belgrad, Banat ve Temeşvar Avusturya'ya verildi; Lale Devri başladı
Belgrad Antlaşması (29 Eylül 1739)	I. Mahmud / İvaz Mehmed Paşa	Belgrad geri alındı; Azak kaleleri yıkıldı, Rusya'nın Karadeniz'de gemi bulunduramayacağı onaylandı
Küçük Kaynarca (21 Temmuz 1774)	I. Abdülhamid / Muhsinzade Mehmed Paşa	Kırım bağımsız oldu, Karadeniz Türk gölü olmaktan çıktı, Rusya'ya Ortodoks himayesi ve tazminat verildi

Örnekler

Örnek 11711 Prut Antlaşması tarihçiler tarafından neden 'askerlik bakımından Rusların büyük hezimeti, diplomasi açısından ise büyük bir zaferi' olarak nitelendirilmektedir?
Cevabı göster
Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Prut Nehri kıyısında Çar I. Petro ve Rus ordusunu hiçbir çıkış yolu kalmayacak biçimde kuşatmıştır (askerî hezimet). Ancak Rus ordusunun tamamen imhası veya esir alınması mümkünken Çariçe Katerina'nın barış teklifinin kabul edilmesi, Azak Kalesi'nin teslimi karşılığında Çar I. Petro'yu ve Rus ordusunu yok olmaktan kurtardığı için Rus diplomasisinin başarısı sayılmıştır.
Örnek 21718 Pasarofça Antlaşması'nın Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki konumuna ve dış politikasına etkilerini açıklayınız.
Cevabı göster
1715'te Venedik'ten Mora geri alınmış olsa da, Avusturya karşısında alınan Petervaradin yenilgisi sonucunda imzalanan Pasarofça Antlaşması ile Temeşvar, Banat ve Orta Avrupa'nın kilidi sayılan Belgrad kaybedilmiştir. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti Orta Avrupa'nın üstün gücü olma vasfından uzaklaşmış, Karlofça'da kaybettiği yerleri savaşla geri alma ümidini bırakarak savunma ve barış odaklı Lale Devri (1718-1730) politikasına yönelmiştir.
Örnek 31736-1739 Osmanlı-Rus ve Avusturya Savaşları'nda Osmanlı Devleti'nin iki cephede birden savaşmasına rağmen 1739 Belgrad Antlaşması ile zafer kazanmasında hangi askerî ve lojistik etkenler rol oynamıştır?
Cevabı göster
I. Mahmud Dönemi'nde Humbaracı Ahmed Paşa'nın Topçu ve Humbaracı ocaklarını ıslah etmesi ve 1734'te Hendesehane'yi açması ordunun ateş gücünü artırmıştır. Ayrıca Sadrazam İvaz Mehmed Paşa ile Bosna Valisi Hekimoğlu Ali Paşa'nın Kornia ve Hisarcık (Grocka) muharebelerindeki başarılı sevk ve idaresi Avusturya'yı dize getirirken; Rusya da Bender direnişi, lojistik yetersizlik ve Özi'deki veba salgını nedeniyle 100.000 asker kaybederek çekilmek zorunda kalmıştır.
Örnek 4Rus Çarlığı, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nı neden özellikle 21 Temmuz tarihinde imzalamak için ısrar etmiştir?
Cevabı göster
21 Temmuz, 1711 yılında Çar I. Petro'nun Prut Nehri kıyısında kuşatılıp boyun eğmek zorunda kaldığı Prut Antlaşması'nın imzalanma yıl dönümüdür. Rus temsilcisi Prens Repnin, 17 Temmuz'da hazır olan Küçük Kaynarca Antlaşması'nı 21 Temmuz'a erteleterek Prut yenilgisinin tarihsel rövanşını aldıklarını sembolik olarak göstermek istemiştir.
Örnek 51774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nda yer alan 'Kırım Hanlığı siyasi bakımdan bağımsız olacak, ancak dinî bakımdan İslam halifesine bağlı kalacaktır.' maddesini her iki devletin amaçları açısından değerlendiriniz.
Cevabı göster
Rusya, Kırım'ı Osmanlı Devleti'nden koparıp bağımsız hâle getirerek ileride doğrudan işgal ve ilhak etmenin (1783) zeminini hazırlamıştır. Osmanlı Devleti ise halkı Müslüman olan ilk toprak kaybının yarattığı siyasi yıkımı hafifletmek ve Kırım Tatarları üzerindeki manevi-hukuki bağını korumak amacıyla ilk kez halifelik makamını uluslararası bir antlaşmada diplomatik bir hak olarak kullanmıştır.
Örnek 6XVII ve XVIII. yüzyıllarda uzun süren savaşların Osmanlı taşra idaresi ve köylü üzerindeki ekonomik-toplumsal etkileri neler olmuştur?
Cevabı göster
Uzun savaşların yol açtığı mali açıkları kapatmak için tımar toprakları iltizama verilmiş, mültezimlerin halktan fazladan vergi toplaması ve yalnızca savaş/afet durumlarında alınan avarız vergisinin sürekli hâle getirilmesi köylüyü ezmiştir. Güvenlik zafiyeti ve vergi yükü nedeniyle köyler boşalmış, iç göçler yaşanmış ve bazı Rumeli/Balkan şehirlerinde halk kendi güvenliğini ve mali sorunlarını kendisi karşılamak zorunda kalmıştır.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

11709 Poltava Savaşı'nda Rus Çarı I. Petro'ya yenilen İsveç Kralı XII. Karl'ın (Demirbaş Şarl) Osmanlı topraklarına sığınması sonucunda başlayan savaş ve bu savaş sonunda Azak Kalesi'nin Osmanlı Devleti'ne geri verilmesini sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
2Sultan I. Mahmud Dönemi'nde Avrupa'dan uzman getirtilerek Humbaracı ve Topçu ocaklarının ıslah edilmesi, 1734'te Hendesehane'nin açılması ve bu hazırlıkların ardından kazanılan zaferlerle imzalanan, Karadeniz'in Türk gölü olduğunu son kez belgeleyen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
31768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Rusya'nın sonraki yıllarda Osmanlı Devleti'nin iç işlerine sürekli müdahale etmesine hukuki bir bahane oluşturmuştur?
41683-1789 yılları arasındaki aşağıdaki tarihsel gelişmelerden hangisi kronolojik olarak diğerlerinden daha sonra gerçekleşmiştir?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- 1718 Pasarofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Venedik'ten aldığı Mora'yı korurken, Belgrad ve Temeşvar'ı Avusturya'ya bırakmak zorunda kalmıştır.
- Humbaracı Ahmed Paşa (Comte de Bonneval), Lale Devri'nde III. Ahmed tarafından görevlendirilerek Çeşme Baskını'ndan sonra Hendesehane'yi kurmuştur.
- 1739 Belgrad Antlaşması'nın imzalanmasında Fransa arabuluculuk (tavassut) yapmış ve diplomatik kazançlar elde etmiştir.
- 1770 Kartal Sahrası (Kagul) Muharebesi'nde Osmanlı ordusu, Rus ordusunu ağır bir yenilgiye uğratarak Kırım'ı kurtarmıştır.
- 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rus ticaret gemilerine Karadeniz ve Boğazlar'da serbest geçiş hakkı tanınmıştır.
6Aşağıdaki antlaşma, savaş veya tarihî şahsiyetleri ilgili oldukları gelişmeyle eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
1. Osmanlı kaynaklarında Ukrayna (Zaporog) Kazakları ordusundaki en yüksek rütbeli komutana adı verilmiştir.
2. 1716 Petervaradin Muharebesi'nin ardından Avusturya komutanı Prens Eugène, Orta Avrupa'nın kilidi konumundaki Kalesi'ni ele geçirmiştir.
3. I. Mahmud Dönemi'nde mühendishanelerin ilk örneği olarak 1734'te açılan askerî teknik okula adı verilmiştir.
4. XVIII. yüzyılda tımar sisteminin bozulmasıyla vergi gelirlerini devlete peşin ödeyerek halktan toplayan adlı kişilerin baskısı köylüyü zor durumda bırakmıştır.
5. 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsız olan Hanlığı, 1783 yılında Çariçe II. Katerina tarafından tek taraflı olarak Rusya'ya ilhak edilmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Osmanlı Devleti'nin Rusya ile imzaladığı 1700 İstanbul, 1711 Prut, 1739 Belgrad ve 1774 Küçük Kaynarca antlaşmalarını 'Azak Kalesi ve Karadeniz'deki hâkimiyet mücadelesi' ekseninde karşılaştırarak yaklaşık yetmiş beş yıllık bu süreçteki güç dengesinin nasıl değiştiğini açıklayınız.

Kısaca

İsveç Kralı XII. Karl'ın (Demirbaş Şarl) 1709 Poltava yenilgisi sonrasında Osmanlı topraklarına sığınması ve Rus Çarı I. Petro'nun Karadeniz siyaseti üzerine çıkan savaşta, Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa Rus ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşatmıştır.
1711 Prut Antlaşması ile Osmanlı Devleti 1700'de kaybettiği Azak Kalesi'ni geri almış ve Rusya'nın Lehistan'ın iç işlerine karışmasını engellemiştir; bu antlaşma Ruslar için askerî bir hezimet, ancak ordularını imhadan kurtardığı için diplomatik bir kazanç sayılmıştır.
1715'te Mora'nın Venedik'ten geri alınması üzerine savaşa giren Avusturya karşısında alınan Petervaradin (1716) yenilgisi ve Belgrad'ın kaybı (1717) sonrasında, İngiltere ve Hollanda aracılığıyla 1718 Pasarofça Antlaşması imzalanmıştır.
Pasarofça Antlaşması ile Mora Osmanlı'da kalırken Temeşvar, Banat ve Belgrad dâhil Kuzey Sırbistan Avusturya'ya bırakılmış; Osmanlı Devleti Orta Avrupa'da savunma politikasına geçerek Lale Devri'ne (1718-1730) girmiştir.
I. Mahmud Dönemi'nde Fransız asıllı Humbaracı Ahmed Paşa (Comte de Bonneval) Humbaracı ve Topçu ocaklarını ıslah etmiş, 1734'te Batı tarzı ilk askerî teknik okul olan Hendesehane'yi (Humbarahane) açmıştır.
1736-1739 savaşlarında hem Rusya hem Avusturya ile iki cephede çarpışan Osmanlı ordusu, Kornia ve Hisarcık (Grocka) zaferleriyle Belgrad'ı geri almış; Fransa'nın arabuluculuğunda imzalanan 1739 Belgrad Antlaşması ile Tuna savunma hattını yeniden kurmuş ve Karadeniz'in bir Türk gölü olduğunu son kez onaylatmıştır.
Çariçe II. Katerina'nın Lehistan'a müdahalesi üzerine başlayan 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nda, Osmanlı donanması 1770 Çeşme Baskını'nda yakılmış, kara ordusu ise Larga (Kartal Sahrası / Kagul, 1770) ve Kozluca muharebelerinde ağır yenilgiler almıştır.
21 Temmuz 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım Hanlığı siyasi bakımdan bağımsız olup yalnızca dinî yönden Osmanlı halifesine bağlı kalmış; Rusya Karadeniz ve Boğazlar'da ticaret gemisi yüzdürme, savaş tazminatı alma ve Osmanlı'daki Ortodoks tebaayı himaye etme imkânı elde etmiştir.