5. Sınıf Fen Bilimleri 16. Hafta: Destek ve Hareket Sistemi: Kemikler, Kıkırdak, Eklemler ve Kasların Sınıflandırılması

Destek ve Hareket Sistemine Genel Bakış: Görevler ve Yapılar

Bir binanın ayakta durabilmesi için sağlam bir çatı ve kolonlara ihtiyacı vardır. Vücudumuzun çatısını da iskelet oluşturur. İskeletin üzerine yerleşmiş kaslar ise bu çatıyı hareket ettiren güç kaynağıdır. Kemikler, kıkırdaklar, eklemler ve kaslar birlikte destek ve hareket sistemini oluşturur. Bu sistem sayesinde vücudumuz belirli bir şekle sahip olur, dik durabilir ve istediğimiz yöne hareket edebiliriz.

Destek ve hareket sisteminin görevleri yalnızca hareketle sınırlı değildir. Sistem vücuda destek olur ve şekil verir; kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ile akciğerleri, omurga da omuriliği koruyarak iç organları korur; kaslarla birlikte hareketi sağlar. Bunlara ek olarak bazı kemiklerin içindeki kırmızı kemik iliği kan hücrelerini üretir, kemikler de kalsiyum ve fosfor gibi mineralleri depolar.

Bu sistemin yapılarını sınıflandırırken iki ana grup kullanırız. Birinci grup iskelet yapılarıdır: kemikler, kıkırdaklar ve eklemler. Bu yapılar kendi kendine hareket edemez; kaslar tarafından hareket ettirilir. İkinci grup ise kasılıp gevşeyebilen kaslardır: iskelet kası, düz kas ve kalp kası. Kasların kemiklere bağlanmasını sağlayan sağlam yapılara tendon (kiriş), eklem yerinde kemikleri birbirine bağlayan yapılara da eklem bağı denir. Yetişkin bir insanın iskeletinde yaklaşık 206 kemik bulunur.

Yapı	Ait Olduğu Grup	Temel Niteliği	Görevi
Kemik	İskelet	Sert, dayanıklı, canlı doku	Destek, koruma, kan hücresi üretimi, mineral depolama
Kıkırdak	İskelet	Kemikten yumuşak, esnek	Esnek destek, kemik uçlarını sürtünmeden korumak
Eklem	İskelet	Kemiklerin birleşim yeri	Kemikleri birleştirmek, hareket olanağı sağlamak
Kas	Kaslar	Kasılıp gevşeyebilir	Hareket sağlamak
Tendon (kiriş)	Kasla kemik arasındaki bağlantı	Sağlam, esnemeyen bağ dokusu	Kası kemiğe bağlamak

🔍 Büyütmek için dokunun

Kemiğin Yapısı: Katmanlar ve Kemik İliği

Bir uyluk kemiğini ortadan ikiye kesip incelediğimizi düşünelim. Kemiğin tek parça ve her yeri aynı bir yapı olmadığını, iç içe geçmiş katmanlardan oluştuğunu görürüz. En dışta kemiği saran ince bir zar vardır: kemik zarı. Kemik zarında kan damarları ve sinirler bulunur; bu zar kemiği besler, kemiğin enine büyümesine ve kırıldığında onarılmasına yardımcı olur. Kemiğe çarptığımızda hissettiğimiz acı da bu zardaki sinirlerden kaynaklanır.

Kemik zarının hemen altında sık (sert) kemik bulunur. Bu katman sıkı dizilmiş, boşluksuz ve çok dayanıklı bir yapıdadır; kemiğe sertliğini ve sağlamlığını verir. Uzun kemiklerin uç kısımlarında ise içi küçük gözeneklerle dolu, sünger görünümlü süngerimsi kemik yer alır. Süngerimsi kemik, kemiği hafifletirken sağlamlığını korur. Uzun kemiklerin uçlarındaki eklem yüzeyleri ise kaygan bir kıkırdak tabakasıyla kaplıdır.

Kemiklerin içinde kemik iliği denen yumuşak bir doku bulunur. Kırmızı kemik iliği süngerimsi kemiğin gözeneklerinde yer alır ve alyuvar, akyuvar gibi kan hücrelerini üretir. Uzun kemiklerin gövdesindeki boşlukta (ilik boşluğu) ise sarı kemik iliği bulunur; sarı ilik çoğunlukla yağ depolar. Çocuklarda kemiklerin büyük kısmında kırmızı ilik bulunurken yaş ilerledikçe uzun kemiklerin gövdesindeki ilik sarı iliğe dönüşür.

Kemik Kısmı	Bulunduğu Yer	Niteliği	Görevi
Kemik zarı	Kemiğin en dış yüzeyi	İnce, damar ve sinir içerir	Beslemek, enine büyüme ve onarım
Sık (sert) kemik	Kemik zarının altı, gövde boyunca	Sıkı dizilmiş, çok dayanıklı	Sağlamlık ve destek
Süngerimsi kemik	Uzun kemiklerin uç kısımları	Gözenekli, sünger görünümlü	Hafiflik, kırmızı iliği barındırma
Kırmızı kemik iliği	Süngerimsi kemiğin gözenekleri	Yumuşak, kırmızı renkli	Kan hücrelerini üretmek
Sarı kemik iliği	Uzun kemik gövdesindeki ilik boşluğu	Yumuşak, yağlı	Yağ depolamak
Eklem kıkırdağı	Kemik uçlarındaki eklem yüzeyi	Kaygan ve esnek	Sürtünmeyi azaltmak, darbeyi yumuşatmak

🔍 Büyütmek için dokunun

Kemik Çeşitleri: Uzun, Kısa ve Yassı Kemikler

Vücudumuzdaki kemikler aynı büyüklükte ve aynı şekilde değildir. Bilim insanları kemikleri incelerken onları şekillerine göre gruplandırır. Bu sınıflandırmada temel ölçüt kemiğin boyu, eni ve kalınlığı arasındaki ilişkidir. Buna göre kemikler uzun kemikler, kısa kemikler ve yassı kemikler olmak üzere üç grupta toplanır. Her kemiğin şekli, tıpkı geçen hafta hücrelerde gördüğümüz gibi, yaptığı göreve uygundur.

Uzun kemiklerin boyu, eninden ve kalınlığından çok daha fazladır. Kol ve bacaklarımızda bulunan bu kemikler bir kaldıraç gibi çalışarak geniş hareketler yapmamızı sağlar. Vücudun en uzun kemiği olan uyluk kemiği, kaval kemiği ve kol kemiği bu gruba örnektir. Uzun kemiklerin uçları süngerimsi kemik ve kıkırdakla, gövdesi ise sık kemikle kaplıdır; gövdenin içinde ilik boşluğu bulunur. Kısa kemiklerin boyu, eni ve kalınlığı birbirine yakındır; küp ya da küçük taş gibi görünürler. El bileği ve ayak bileğindeki kısa kemikler birbirine yakın dizilerek bileğe hem sağlamlık hem de çok yönlü hareket kabiliyeti kazandırır.

Yassı kemikler ince ve geniştir; bir plaka ya da kalkan gibi görünürler. Bu şekil, altında kalan organları korumaya çok uygundur. Kafatası kemikleri beyni, kaburgalar ve göğüs kemiği kalp ile akciğerleri korur; kürek kemiği ise geniş yüzeyiyle omuz kaslarının tutunmasını sağlar. Kısa ve yassı kemiklerin içi büyük ölçüde süngerimsi kemikten oluşur ve bu kemikler kırmızı kemik iliği içerir.

Kemik Çeşidi	Şekil Niteliği	Örnekler	Göreviyle İlişkisi
Uzun kemik	Boyu, eni ve kalınlığından çok fazla	Uyluk kemiği, kaval kemiği, kol kemiği, önkol kemikleri	Kaldıraç gibi çalışarak geniş hareket sağlar
Kısa kemik	Boyu, eni ve kalınlığı birbirine yakın	El bileği kemikleri, ayak bileği kemikleri	Sağlam ve çok yönlü hareket sağlar
Yassı kemik	İnce ve geniş, plaka biçimli	Kafatası kemikleri, kaburgalar, göğüs kemiği, kürek kemiği	Organları korur, kaslara tutunma yüzeyi oluşturur

🔍 Büyütmek için dokunun

İskeletin Bölümleri: Kafa, Gövde ve Üyeler İskeleti

Yaklaşık 206 kemikten oluşan insan iskeletini daha kolay incelemek için onu üç bölüme ayırırız: kafa iskeleti, gövde iskeleti ve üyeler iskeleti. Bu gruplandırma, kemiklerin vücuttaki yerine ve yaptıkları ortak göreve göre yapılır. Bir iskelet şeması üzerinde kemikleri doğru bölüme yerleştirip adlarıyla etiketlemek, bu haftanın en önemli becerilerinden biridir.

Kafa iskeleti, kafatası kemikleri ve yüz kemiklerinden oluşur. Kafatası kemikleri sert bir kutu oluşturarak beyni korur; yüz kemikleri ise göz, burun ve ağız gibi yapılara yer ve destek sağlar. Kafa iskeletinde hareket edebilen tek kemik alt çene kemiğidir; konuşurken ve çiğnerken bu kemik hareket eder. Gövde iskeleti, omurga, kaburgalar ve göğüs kemiğinden oluşur. Üst üste dizilmiş omurlardan oluşan omurga vücudu dik tutar ve içindeki kanalda bulunan omuriliği korur. On iki çift kaburga, arkada omurgaya, öndeki büyük kısmı da göğüs kemiğine bağlanarak göğüs kafesini oluşturur; göğüs kafesi kalbi ve akciğerleri korur.

Üyeler iskeleti, kollar ve bacaklardaki kemiklerle bu kemikleri gövdeye bağlayan kemerlerden oluşur. Kolda kol kemiği, önkol kemikleri, el bileği, el tarağı ve parmak kemikleri; bacakta uyluk kemiği, diz kapağı, kaval ve baldır kemikleri, ayak bileği, ayak tarağı ve parmak kemikleri bulunur. Kolları gövdeye bağlayan köprücük ve kürek kemikleri omuz kemerini, bacakları gövdeye bağlayan leğen kemikleri ise kalça kemerini oluşturur. Üyeler iskeleti, kaslarla birlikte yürüme, koşma, tutma ve yazı yazma gibi hareketleri mümkün kılar.

İskelet Bölümü	Başlıca Kemikler	Temel Görevi
Kafa iskeleti	Kafatası kemikleri, yüz kemikleri, alt çene kemiği	Beyni ve duyu organlarını korumak, yüze şekil vermek
Gövde iskeleti	Omurga (omurlar), kaburgalar, göğüs kemiği	Vücudu dik tutmak; omuriliği, kalbi ve akciğerleri korumak
Üyeler iskeleti: kollar	Köprücük ve kürek kemiği (omuz kemeri), kol, önkol, el kemikleri	Tutma, kaldırma, yazma gibi hareketler
Üyeler iskeleti: bacaklar	Leğen kemikleri (kalça kemeri), uyluk, diz kapağı, kaval, baldır, ayak kemikleri	Vücut ağırlığını taşımak, yürüme ve koşma

🔍 Büyütmek için dokunun

Kıkırdak ve Eklemler: Kemikleri Birleştiren Yapılar

Kulak kepçenizi ya da burnunuzun ucunu hafifçe bükmeyi deneyin: Bükülür ama bıraktığınızda eski şekline döner. Bu esnek yapı kıkırdaktır. Kıkırdak, kemikten daha yumuşak ve esnek bir destek dokusudur; içinde kan damarı bulunmaz. Kulak kepçesi, burun ucu, soluk borusunun halkaları, kaburgaların göğüs kemiğine bağlandığı uçlar, omurlar arasındaki diskler ve kemiklerin eklem yüzeyleri kıkırdakla yapılıdır. Eklem yüzeylerindeki kıkırdak kemiklerin birbirine sürtünüp aşınmasını önler ve darbeleri yumuşatır. Bebeklerin iskeletinde kıkırdak oranı yüksektir; büyüdükçe kıkırdağın bir kısmı kemikleşir.

İki ya da daha fazla kemiğin birleştiği yere eklem denir. Eklemler, izin verdikleri hareket miktarına göre üç grupta sınıflandırılır. Oynar eklemler en hareketli eklemlerdir; diz, dirsek, omuz, kalça ve parmak eklemleri bu gruptadır. Oynar eklemlerde kemik uçları kıkırdakla kaplıdır, aralarında kayganlığı sağlayan eklem sıvısı bulunur ve kemikler birbirine sağlam eklem bağlarıyla tutturulur.

Yarı oynar eklemler az hareket eder. Omurlar arasındaki eklemler buna en iyi örnektir: Her omur tek başına çok az hareket eder, ancak bu küçük hareketler birleşince öne eğilme, geriye esneme ve yana dönme mümkün olur. Omurlar arasındaki kıkırdak diskler de bir yastık gibi darbeleri emer. Oynamaz eklemlerde ise kemikler birbirine girintili çıkıntılı kenarlarla sıkıca kenetlenmiştir ve hareket etmez. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler bu türdendir; böylece beyin sağlam bir kutu içinde korunur.

Eklem Çeşidi	Hareket Durumu	Örnekleri	Ayırt Edici Niteliği
Oynar eklem	Çok hareketli	Diz, dirsek, omuz, kalça, parmak eklemleri	Kıkırdak kaplı uçlar, eklem sıvısı, eklem bağları
Yarı oynar eklem	Az hareketli	Omurlar arasındaki eklemler	Kemikler arasında kıkırdak disk bulunur
Oynamaz eklem	Hareketsiz	Kafatası kemikleri arasındaki eklemler	Kemik kenarları girintili çıkıntılı biçimde kenetlenir

🔍 Büyütmek için dokunun

Kaslar ve Kas Çeşitleri: Hareketi Sağlayan Yapılar

Kemikler ve eklemler hareketin yollarını hazırlar; ancak bu yapıları hareket ettiren güç kaslardan gelir. Kaslar, uyarı aldığında kasılıp kısalabilen, ardından gevşeyip eski hâline dönebilen kas hücrelerinden oluşur. Vücudumuzda 600'den fazla kas bulunur. Kaslar yalnızca kollarımızı ve bacaklarımızı oynatmaz; kalbimizin atması, midemizin besinleri karıştırması, gözümüzün kırpılması ve nefes alıp vermemiz de kasların çalışmasıyla gerçekleşir.

Kaslar mikroskop altındaki görünüşlerine ve çalışmalarının isteğimize bağlı olup olmamasına göre üç çeşide ayrılır. İskelet kası kemiklere bağlıdır, mikroskopta enine çizgiler hâlinde görünür ve istemli çalışır; yani biz istediğimizde kasılır. Kol, bacak, yüz ve dil kasları bu gruptadır. Düz kas çizgisizdir, iğ biçimli hücrelerden oluşur ve istemsiz çalışır; mide, bağırsak, idrar kesesi ve kan damarlarının duvarında bulunur. Düz kaslar yavaş çalışır ve kolay yorulmaz. Kalp kası ise yalnızca kalpte bulunur; iskelet kası gibi çizgili görünür ama düz kas gibi istemsiz çalışır. Kalp kası hayat boyu durmadan kasılıp gevşer.

İskelet kaslarının uçları, sağlam ve esnemeyen beyazımsı yapılarla kemiklere tutunur. Bu yapılara tendon (kiriş) denir. Topuk kemiğine bağlanan ve vücudun en kalın tendonlarından biri olan aşil tendonu buna örnektir. Kas kasıldığında tendonu, tendon da kemiği çeker ve kemik eklem yerinden hareket eder. Kaslar kemikleri yalnızca çekebilir, itemez; bu nedenle iskelet kasları genellikle çiftler hâlinde çalışır. Kas ve kemiklerin birlikte çalışmasını önümüzdeki hafta örneklerle daha ayrıntılı inceleyeceğiz.

Kas Çeşidi	Görünüşü	Çalışma Biçimi	Bulunduğu Yerler
İskelet kası	Çizgili, uzun silindir biçimli hücreler	İstemli, hızlı, çabuk yorulur	Kol, bacak, sırt, yüz, dil kasları
Düz kas	Çizgisiz, iğ biçimli hücreler	İstemsiz, yavaş, kolay yorulmaz	Mide, bağırsak, idrar kesesi, damar duvarı
Kalp kası	Çizgili, dallanmış hücreler	İstemsiz, hayat boyu durmadan çalışır	Yalnızca kalp

🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

Örnek 1Kafatası, pazı kası, diz eklemi, kulak kepçesindeki kıkırdak, mide duvarındaki kas ve aşil tendonu yapılarını «iskelet yapıları» ve «kaslar ile bağlantıları» olarak iki gruba ayırınız.
Cevabı göster
1. adım: İskelet yapıları kemik, kıkırdak ve eklemlerdir; bunlar kendi kendine kasılamaz. 2. adım: Kafatası bir kemik grubudur → İskelet. Diz eklemi kemiklerin birleşim yeridir → İskelet. Kulak kepçesindeki kıkırdak esnek destek dokusudur → İskelet. 3. adım: Kasılıp gevşeyebilen yapılar kaslardır: Pazı kası (iskelet kası) ve mide duvarındaki kas (düz kas) → Kaslar. 4. adım: Aşil tendonu kası kemiğe bağlayan yapıdır → Kaslar ile bağlantılı yapı. Sonuç: İskelet yapıları: Kafatası, diz eklemi, kulak kıkırdağı. Kaslar ve bağlantıları: Pazı kası, mide kası, aşil tendonu.
Örnek 2Uyluk kemiği, el bileği kemiği, kafatası kemiği, kaburga, kaval kemiği ve ayak bileği kemiğini şekillerine göre sınıflandırınız.
Cevabı göster
1. adım: Boyu eninden ve kalınlığından çok fazla olan kemikler uzun kemiktir: Uyluk kemiği ve kaval kemiği. 2. adım: Boyu, eni ve kalınlığı birbirine yakın, küçük taş görünümlü kemikler kısa kemiktir: El bileği kemiği ve ayak bileği kemiği. 3. adım: İnce ve geniş, plaka biçimli kemikler yassı kemiktir: Kafatası kemiği ve kaburga. Sonuç: Uzun: uyluk, kaval. Kısa: el bileği, ayak bileği. Yassı: kafatası, kaburga.
Örnek 3Bir uyluk kemiğinin boyuna kesiti incelendiğinde dıştan içe doğru hangi katmanlarla karşılaşılır? Kan hücrelerinin üretildiği bölümü belirtiniz.
Cevabı göster
1. adım: En dışta damar ve sinir içeren kemik zarı bulunur; kemiği besler ve onarımda görev alır. 2. adım: Zarın altında kemiğe sertlik veren sık (sert) kemik yer alır. 3. adım: Kemiğin uçlarında gözenekli süngerimsi kemik bulunur; gözeneklerinde kırmızı kemik iliği vardır. 4. adım: Kemik gövdesinin ortasındaki ilik boşluğunda yağ depolayan sarı kemik iliği bulunur. Sonuç: Kemik zarı → Sık kemik → Süngerimsi kemik / İlik boşluğu. Kan hücreleri süngerimsi kemikteki kırmızı kemik iliğinde üretilir.
Örnek 4Ayşe öne eğilerek ayakkabısını bağlıyor, sonra başını sallayarak arkadaşına selam veriyor. Bu sırada omurlar arasındaki eklemler, diz eklemi ve kafatası kemikleri arasındaki eklemler hangi eklem çeşidine örnektir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Cevabı göster
1. adım: Diz eklemi Ayşe'nin bacağını rahatça bükmesini sağlar; çok hareketlidir → Oynar eklem. 2. adım: Öne eğilirken her omur çok az hareket eder, bu küçük hareketler birleşerek eğilmeyi sağlar → Yarı oynar eklem. 3. adım: Başını sallarken kafatası bir bütün olarak hareket eder; kafatası kemikleri birbirine göre hareket etmez → Oynamaz eklem. Sonuç: Diz eklemi oynar, omurlar arası yarı oynar, kafatası kemikleri arası oynamaz eklemdir; sınıflandırma ölçütü kemiklerin birbirine göre hareket miktarıdır.
Örnek 5Kalemi tutup yazı yazarken parmak kasları, yemekten sonra besinleri karıştıran mide kasları ve koşarken hızlanan kalp kası çalışmaktadır. Bu kasları görünüşlerine ve çalışma biçimlerine göre sınıflandırınız.
Cevabı göster
1. adım: Parmak kasları kemiklere bağlıdır, çizgili görünür ve isteğimizle kasılır → İskelet kası (çizgili, istemli). 2. adım: Mide kasları iğ biçimli, çizgisiz hücrelerden oluşur ve biz istemesek de çalışır → Düz kas (çizgisiz, istemsiz). 3. adım: Kalp kası çizgili görünür ama atışını isteğimizle durduramayız → Kalp kası (çizgili, istemsiz). Sonuç: Parmak kasları iskelet kası, mide kasları düz kas, kalbin kası kalp kasıdır; istemli olan yalnız iskelet kasıdır.
Örnek 6Bir iskelet şemasında göğüs bölgesi gösteriliyor. Göğüs kafesini oluşturan kemikleri, bu kemiklerin şekillerine göre çeşidini ve iskeletin hangi bölümüne ait olduklarını yazınız. Göğüs kafesinin görevi nedir?
Cevabı göster
1. adım: Göğüs kafesi on iki çift kaburga, göğüs kemiği ve omurganın göğüs bölgesindeki omurlardan oluşur. 2. adım: Kaburgalar ve göğüs kemiği ince ve geniş yapılıdır → Yassı kemik. 3. adım: Bu kemiklerin tümü vücudun gövde kısmında yer alır → Gövde iskeleti. 4. adım: Görev: Kalp ve akciğerleri darbelere karşı korumak, nefes alıp verirken göğüsün genişleyip daralmasına yardımcı olmak. Sonuç: Kaburgalar ve göğüs kemiği yassı kemiklerdir; omurga ile birlikte gövde iskeletine ait göğüs kafesini oluşturur ve kalp ile akciğerleri korur.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Aşağıdaki kemiklerden hangisi şekline göre yassı kemik grubunda yer alır?
2Mide ve bağırsak duvarında bulunan, iğ biçimli hücrelerden oluşan ve isteğimiz dışında çalışan kas çeşidi hangisidir?
3Alyuvar ve akyuvar gibi kan hücreleri kemiğin hangi kısmında üretilir?
4Omurlar arasındaki eklemler hareket yeteneklerine göre hangi gruba girer?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Kemik zarında kan damarları ve sinirler bulunur; bu zar kemiğin beslenmesinde ve onarımında görev alır.
- Kalp kası iskelet kası gibi çizgili göründüğü için istemli çalışır.
- Kıkırdak kemikten daha esnektir ve kulak kepçesi ile burun ucunun yapısında bulunur.
- Göğüs kemiği ve kaburgalar üyeler iskeletinin bir parçasıdır.
- Kaslar kemikleri tendonlar aracılığıyla çekerek hareket ettirir.
6Aşağıdaki destek ve hareket sistemi yapılarını görevleriyle eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
1. Süngerimsi kemiğin gözeneklerinde bulunan ve kan hücrelerini üreten yapıya kemik iliği denir.
2. Kaburgalar, göğüs kemiği ve kürek kemiği ince ve geniş yapılı kemiklerdir.
3. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler hareket etmediği için eklem grubundadır.
4. İskelet kaslarını kemiklere bağlayan sağlam yapılara ya da kiriş denir.
5. Mide, bağırsak ve damar duvarında bulunan istemsiz çalışan kas çeşidi kastır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Fen bilimleri dersinde öğretmen her gruba şu kartları dağıtıyor: «Kafatası kemiği, uyluk kemiği, el bileği kemiği, kaburga, diz eklemi, omurlar arası eklem, pazı kası, kalp kası, mide duvarı kası, kulak kepçesi kıkırdağı». a) Kartları önce «iskelet yapıları» ve «kaslar» olarak iki ana gruba ayırınız. b) Kemikleri şekillerine, eklemleri hareket yeteneklerine, kasları da görünüş ve çalışma biçimlerine göre alt gruplara ayırınız. c) Kemikleri iskeletin bölümlerine (kafa, gövde, üyeler) göre etiketleyiniz.

Kısaca

Sistemin yapıları: Destek ve hareket sistemi kemik, kıkırdak ve eklemlerden oluşan iskelet ile hareketi sağlayan kaslardan oluşur; kasları kemiklere tendonlar bağlar.
Kemiğin yapısı: Kemik dıştan içe doğru kemik zarı, sık (sert) kemik, süngerimsi kemik ve ilik boşluğundan oluşur; kırmızı kemik iliği kan hücrelerini üretir, sarı kemik iliği yağ depolar.
Kemik çeşitleri: Kemikler şekillerine göre uzun (uyluk kemiği), kısa (el ve ayak bileği kemikleri) ve yassı (kafatası, kaburga, kürek kemiği) olarak gruplandırılır.
İskeletin bölümleri: İnsan iskeleti kafa iskeleti, gövde iskeleti (omurga, kaburgalar, göğüs kemiği) ve üyeler iskeleti (kol, bacak kemikleri ile omuz ve kalça kemerleri) olmak üzere üç bölümde incelenir.
Kıkırdak ve eklemler: Kıkırdak kemikten esnek bir destek yapısıdır; kemiklerin birleşim yerleri olan eklemler hareket yeteneğine göre oynar, yarı oynar ve oynamaz eklemler olarak sınıflandırılır.
Kas çeşitleri: İskelet kası çizgili ve istemli, düz kas çizgisiz ve istemsiz, kalp kası ise çizgili görünümlü ama istemsiz çalışan kas çeşididir.

Bu dersin öteki kaynakları

5. Sınıf Fen Bilimleri Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
5. Sınıf Fen Bilimleri Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
Fen Bilimleri 5.Sınıf Ders Kitabı (1.Kitap) Ders kitabı
Fen Bilimleri 5.Sınıf Ders Kitabı (2.Kitap) Ders kitabı
5. Sınıf Fen Bilimleri Günlük Planları (2026-2027) Ders planı
5. Sınıf Fen Bilimleri 2. Hafta Çalışma Kâğıdı: Gökyüzündeki Komşumuz: Güneş Çalışma kâğıdı
5. Sınıf Fen Bilimleri 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: Güvenli Laboratuvar: Hazırlık, Uygulama ve Çalışma Sonu Çalışma kâğıdı