Gruplarda ve Sosyal Hayatta İletişimin Önemi

İletişim ve iletişimin yolları

İletişim; duygu, düşünce, bilgi ve deneyimlerimizi başkalarıyla karşılıklı olarak paylaştığımız süreçtir. Karşı tarafa aktarmak istediğimiz duyguya, düşünceye ya da bilgiye ileti denir.

Toplumun bir üyesi olarak doğduğumuz andan itibaren başkalarıyla iletişim ve etkileşim içindeyiz. Bu sayede hem kendimizi ifade eder hem de çevremizi anlamayı öğreniriz. İletişim kurdukça toplumsal bağlarımız güçlenir. İletişim bazen yüz yüze, bazen de teknolojik araçlarla kurulur.

İletişim üç grupta incelenir. Sözlü iletişimde ileti, dile özgü ses ve sözcüklerle konuşarak aktarılır. Yazılı iletişimde ileti yazı aracılığıyla aktarılır. Sözsüz iletişimde ise ileti; beden hareketleri, jestler, mimikler, fiziksel görüntü ve kıyafet gibi sözel olmayan unsurlarla aktarılır.

Telefon, gazete, radyo, televizyon ve genel ağ gibi araçlar duygu, düşünce ve bilgileri geniş kitlelere ulaştırır. Bu araçlara kitle iletişim araçları denir. Kitle iletişim araçlarıyla çok sayıda kişiye çok kısa sürede ulaşılabilir.

Etkili iletişim ve empati

Etkili iletişim, insanların birbirini açık, doğru ve samimi bir biçimde anlayabilmesidir. Burada yalnız duygu, düşünce ve bilgiyi aktarmak yetmez; iletişimin karşılıklı olması gerekir. Etkili iletişimde amaç karşımızdaki kişiyi gerçekten anlamaktır.

İnsanlar arasında kurulan etkili iletişim, toplumun düzenli ve huzurlu bir şekilde varlığını sürdürmesine katkı sağlar. Etkili iletişimin temelinde empati, ben dili, farklılıklara saygı, etkin dinleme ve beden dili vardır.

Empati; kendimizi karşımızdaki kişinin yerine koyup olaylara onun gözünden bakmamız, onun duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışmamız ve bunu ona yansıtmamızdır. Örneğin ödevini yaparken oyun isteğini geri çevirdiği küçük kardeşinin üzgün oturduğunu gören bir abla, "Canın sıkılmış galiba. Ödevim bitince birlikte oynayalım mı?" derse empati kurmuş olur.

Ben dili ve sen dili

Ben dili, duygu ve düşüncelerimizi karşımızdakini suçlamadan, yargılamadan ve saygı çerçevesinde ifade etmemizdir. Ben dili anlayışı ve empatiyi güçlendirir, iletişimi olumlu etkiler. "Sözüm kesildiğinde anlatacaklarımı unutuyorum." cümlesinde kişi duygusunu söyler ama kimseyi suçlamaz.

Sen dili ise karşımızdakini suçlayan, yargılayan, eleştiren ve hedef alan ifadelerle kurulan iletişim biçimidir. Sen dili davranışa değil doğrudan kişiliğe yönelir. Bu yüzden genellikle yanlış anlaşılmalara ve tartışmalara yol açar. "Sen hep sözümü kesiyorsun!" cümlesi sen diline örnektir.

Farklılıklara saygı, etkin dinleme ve beden dili

Farklılıklara saygı; insanların düşüncelerine, inançlarına, yaşam biçimlerine ve değerlerine ön yargısız yaklaşmaktır. Başka bir dil konuşan ya da başka bir ülkeden gelen bir arkadaşımıza saygı göstermek, onun kültürünü öğrenmeye çalışmak ve onunla nazik iletişim kurmak toplumsal uyumu ve barışı güçlendirir. Farklılıklara saygı, insana insan olduğu için değer vermenin bir göstergesidir; insan haklarının ve toplumsal barışın korunmasına katkı sağlar.

Etkin dinleme, konuşan kişiyi doğru anlamak için yalnız sözlerine değil duygu ve düşüncelerine de dikkat etmektir. Etkin dinleme güven ve saygı ortamı oluşturur. "İki dinle, bir söyle." atasözü de konuşmadan önce dikkatle ve sabırla dinlemenin önemini anlatır. Göz teması kurmak, sözü kesmeden dinlemek ve gerektiğinde "Seni anlıyorum." demek etkin dinlemenin göstergeleridir.

Etkili iletişimde konuşan da önemlidir. İyi bir konuşmacı kelimeleri doğru telaffuz eder, dinleyenlerle göz teması kurar, ses tonunu ve vurgusunu iyi ayarlar, düşüncelerini açık ve net anlatır. Sorulan soruları içtenlikle cevaplar, anlattıklarını jest ve mimiklerle destekler.

Beden dili; duygu ve düşünceleri jest, mimik, duruş ve fiziksel mesafe gibi sözel olmayan yollarla ifade etmektir. Yüzdeki ifadelere mimik; el, kol ve baş gibi vücut hareketlerine jest denir. Konuşurken gülümsemek, karşımızdakine yönelmek, göz teması kurmak ve onaylayarak başımızı sallamak olumlu beden diline örnektir.

İletişim engelleri ve barışçıl iletişim

Dikkatsizlik, sabırsızlık, empati kuramama ve düşünceyi yanlış ifade etme gibi nedenler hem günlük yaşamda hem dijital ortamlarda iletişim çatışmalarına yol açabilir. Bu çatışmalar bazen kendi davranışlarımızdan, bazen de iletişim kurduğumuz kişiden kaynaklanır.

Duygu, düşünce, bilgi ve ihtiyaçların doğru, açık ve etkili bir şekilde aktarılmasını zorlaştıran ya da tamamen engelleyen tutum, davranış, sözlü ya da sözsüz etkenlerin tümüne iletişim engeli denir. İletişim engelleri; iletinin gönderilmesinde, algılanmasında, yorumlanmasında ya da geri bildirimde aksamalara yol açar.

Konuşurken sürekli telefona bakmak, karşımızdakinin sözünü kesmek, sık sık öğüt vermek ve alaycı bir dil kullanmak etkili iletişimi bozar. Dijital ortamlarda ise mesajların net olmaması, insanların daha kolay kırıcı olabilmesi, bağlantı koptuğu için iletinin geç gitmesi ve dijital dili herkesin bilmemesi iletişimi engeller.

Sevgi, saygı ve anlayışa dayanan bir tutum iletişimi güçlendirir. Bir eşyamıza yanlışlıkla zarar veren kardeşimize bağırmak yerine "Olur böyle şeyler, bir dahaki sefere birlikte dikkat edelim." demek barışçıl iletişime örnektir. Böyle kurulan iletişimle sevgi, saygı, yardımlaşma ve dostluk gibi değerler gelişir, arkadaşlık ilişkileri sağlamlaşır.

Örnekler

1. Örnek 1Aşağıdaki durumlarda hangi iletişim yolu kullanılmıştır? a) Sınıf panosuna gezi duyurusu asmak b) Teşekkür ederken gülümseyip başını sallamak c) Telefonda arkadaşıyla ödev hakkında konuşmak ç) Dedesine mektup yazmak

   Cevabı göster

   a) Yazılı iletişim b) Sözsüz iletişim c) Sözlü iletişim ç) Yazılı iletişim

2. Örnek 2"Sen hep eşyalarımı karıştırıyorsun!" cümlesini ben diliyle yeniden yazınız.

   Cevabı göster

   Örneğin: "Eşyalarım karıştırıldığında aradığımı bulamıyorum ve bu beni üzüyor." Bu cümlede kişi kimseyi suçlamadan kendi duygusunu anlatır.

3. Örnek 3Bir kavşakta önüne aniden kıran araç yüzünden fren yapan bir sürücüye öteki sürücü öfkeyle bağırıyor. Sürücü sakin bir sesle "Kaza olacak diye çok korktum. Siz iyi misiniz?" diyor. Bunun üzerine öfkeli sürücü sakinleşip özür diliyor. Sürücünün bu davranışı iletişimde neyin önemini gösterir?

   Cevabı göster

   Sürücü karşısındakini suçlamadan yalnız kendi duygusunu söylemiş, yani ben dilini kullanmış ve sakin, anlayışlı bir tavır göstermiştir. Bu davranış gerginliği büyümeden yatıştırmıştır. Olay, iletişimde suçlamadan konuşmanın ve sakin, anlayışlı bir dil kullanmanın önemini gösterir.

4. Örnek 4Aşağıdakilerin jest mi mimik mi olduğunu yazınız. a) Kaşlarını çatmak b) El sallamak c) Gülümsemek ç) Onaylayarak başını sallamak

   Cevabı göster

   a) Mimik b) Jest c) Mimik ç) Jest. Yüzdeki ifadeler mimik; el, kol ve baş hareketleri jesttir.

5. Örnek 5Ece derdini anlatırken Can bir yandan telefonuna bakıyor, Ece'nin sözünü kesip ona öğüt veriyor. Can'ın iletişimi engelleyen davranışlarını ve etkin dinleme için neler yapması gerektiğini yazınız.

   Cevabı göster

   İletişimi engelleyen davranışlar: sürekli telefona bakmak, sözü kesmek ve öğüt vermek. Can etkin dinleme için Ece ile göz teması kurmalı, sözünü kesmeden dinlemeli, yalnız sözlerine değil duygularına da dikkat etmeli ve gerektiğinde "Seni anlıyorum." demelidir.

6. Örnek 6Sınıfınıza başka bir ülkeden, Türkçeyi henüz tam konuşamayan bir öğrenci geldi. Farklılıklara saygı gösteren iki davranış yazınız.

   Cevabı göster

   Örneğin: Aksanıyla alay etmemek, ona Türkçe kelimeler öğretmek, kendi ülkesinin kültürünü ve oyunlarını öğrenmeye çalışmak, onunla nazik iletişim kurmak. Bunlardan herhangi ikisi doğrudur.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Karşı tarafa aktarılmak istenen duyguya, düşünceye ya da bilgiye ne ad verilir?

   AİletiBEmpatiCJestDMimik

2. 2Aşağıdaki cümlelerden hangisi ben diliyle kurulmuştur?

   ASen hiç sözünde durmuyorsun.BSözüm kesilince konumu unutuyorum.CHep kendi bildiğini yapıyorsun.DSen zaten beni hiç dinlemezsin.

3. 3Kendini karşısındakinin yerine koyup olaylara onun gözünden bakmaya ne denir?

   AEtkin dinlemeBEmpatiCBeden diliDSen dili

4. 4Aşağıdakilerden hangisi bir mimiktir?

   AEl sallamakBKaşlarını çatmakCBaşını sallamakDKolunu kaldırmak

5. 5Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

   • Telefon, gazete, radyo ve genel ağ kitle iletişim araçlarıdır.DoğruYanlış
   • Etkili iletişimde bilgiyi aktarmak yeterlidir; iletişimin karşılıklı olması gerekmez.DoğruYanlış
   • Sen dili davranıştan çok kişiyi hedef alır.DoğruYanlış
   • Konuşurken sürekli telefona bakmak etkili iletişimi bozar.DoğruYanlış
   • Dijital ortamda yazılı mesajlar her zaman doğru anlaşılır.DoğruYanlış

6. 6Kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   EmpatiBen diliEtkin dinlemeFarklılıklara saygıBeden dili

   Sözlerle birlikte duyguları da dinlemekJest, mimik ve duruşla ifade etmekKendini karşısındakinin yerine koymakDuygusunu suçlamadan anlatmakFarklı yaşam biçimlerine ön yargısız yaklaşmak

7. 7Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.

   yazılısözlümimiksöyle
   1. “İki dinle, bir .” atasözü konuşmadan önce dinlemenin önemini anlatır.
   2. Beden dilinde yüzdeki ifadelere denir.
   3. İleti yazı aracılığıyla aktarılıyorsa iletişim kurulmuş olur.
   Kontrol et

8. 8Grup çalışmasında arkadaşınız soruyu yanlış anladı ve grubun cevabı yanlış çıktı. Ona hangi cümleyi kurarsanız barışçıl iletişim kurmuş olursunuz?

   1. ipucunu göster