İçeriğe geç

7. sınıf · Sosyal Bilgiler · 9. hafta (9-13 Kasım 2026)

Bölgesel ve Küresel Sorunların (İklim Değişikliği, Göç, Açlık, Çevre Kirliliği, Terör) Çözümünde Türkiye'nin ve Uluslararası Kuruluşların Rolü (SB.7.2.2)

Evimiz Dünya teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Atmosfere salınan sera gazlarının kutuplardaki buzulları eritmesi, bir bölgede başlayan kuraklığın veya savaşın milyonlarca insanı göçe zorlaması dünyamızın ortak bir ev olduğunu gösterir. Evimiz Dünya öğrenme alanımızın bu ikinci haftasında bölgesel ve küresel sorunların çözümünde ülkemiz Türkiye'nin üstlendiği öncü rolü, ulusal ve uluslararası kuruluşların iş birliğini ve küresel vatandaş olarak bize düşen sorumlulukları değerlendireceğiz.

Bölgesel ve Küresel Sorunların Çözümlenmesi ve Sınıflandırılması

Belirli bir coğrafi bölgeyi veya komşu ülkeleri etkileyen sorunlara bölgesel sorun; sınırları aşarak tüm dünyayı ve insanlığı tehdit eden sorunlara ise küresel sorun denir. Ulaşım, iletişim ve ticaret ağlarının birbirine bağlı olduğu günümüzde bölgesel bir çatışma, kuraklık veya salgın hastalık kısa sürede küresel bir krize dönüşebilmektedir.

Küresel sorunlar niteliklerine göre üç ana grupta sınıflandırılır: 1) Çevre ve İklim Sorunları (fosil yakıt kullanımı ve sera gazlarının yol açtığı küresel iklim değişikliği, kuraklık, çölleşme, su/hava/toprak kirliliği, orman yangınları ve biyoçeşitlilik kaybı), 2) İnsani ve Sosyal Sorunlar (açlık, kıtlık, temiz suya erişememe, zorunlu göç, mülteci sorunu ve salgın hastalıklar), 3) Güvenlik Sorunları (uluslararası terörizm, savaşlar, siber saldırılar ve enerji/gıda koridoru krizleri).

Hiçbir devlet küresel ısınmayı, okyanus kirliliğini veya uluslararası terörü kendi sınırları içinde aldığı önlemlerle tamamen bitiremez. Bu nedenle küresel sorunların kalıcı çözümü; devletlerin, uluslararası örgütlerin ve sivil toplum kuruluşlarının ortak eylem planları (Paris İklim Anlaşması, BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları vb.) etrafında birleşmesini zorunlu kılar.

BAŞLICA BÖLGESEL VE KÜRESEL SORUNLARIN SINIFLANDIRILMASI Çevre ve İklim Sorunları • Küresel İklim Değişikliği (Sera gazları ve küresel ısınma) • Kuraklık ve Çölleşme • Su, Hava ve Toprak Kirliliği • Ormansızlaşma ve Biyoçeşitlilik Paris İklim Anlaşması & Sıfır Atık İnsani ve Sosyal Sorunlar • Açlık, Kıtlık ve Yoksulluk • Zorunlu Göç ve Mülteci Krizi • Küresel Salgın Hastalıklar • Temiz Suya ve Eğitime Erişim Eşitsizliği WHO, UNICEF, FAO, UNHCR, Kızılay Güvenlik ve Barış Sorunları • Uluslararası Terörizm • Savaşlar ve Bölgesel Çatışmalar • Siber Güvenlik Tehditleri • Gıda ve Enerji Koridoru Güvenliği Krizleri BM, NATO, AGİT ve Barış Diplomasisi
🔍 Büyütmek için dokunun

Bölgesel ve Küresel Sorunların Çözümünde Türkiye'nin Rolü

Türkiye, Atatürk'ün "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesi doğrultusunda bölgesel ve küresel krizlerin çözümünde girişimci ve insani diplomasi yürütmektedir. Milli gelirine oranla dünyada en çok insani yardım yapan ülkelerin başında gelen Türkiye; savaş, iç karışıklık ve afet nedeniyle yerinden edilen milyonlarca sivil ve mülteciye ayrım gözetmeksizin kucak açmıştır.

Ülkemiz milli kurumlarıyla küresel dayanışmanın merkezindedir: AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) dünyanın dört bir yanındaki deprem, sel ve orman yangınlarına arama-kurtarma ekipleri gönderirken; Türk Kızılay gıda, çadır ve sağlık yardımı ulaştırmaktadır. TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) ise Asya'dan Afrika'ya kadar temiz su kuyuları açmakta, tarımsal kalkınma, okul ve hastane projeleri gerçekleştirmektedir.

Türkiye aynı zamanda küresel krizlerde arabulucu ve çevre öncüsü rol üstlenir: Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında dünyada baş gösteren gıda ve açlık krizini önlemek için BM ile birlikte Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması'na öncülük etmiş; çevre kirliliği ve iklim değişikliğiyle mücadelede ise BM Genel Kurulu kararıyla 30 Mart'ın "Uluslararası Sıfır Atık Günü" ilan edilmesini sağlamıştır.

KÜRESEL SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNDE TÜRKİYE'NİN KURUMLARI VE ROLÜ İnsani Yardım ve Arama-Kurtarma • AFAD: Deprem, sel ve yangın gibi afetlerde 5 kıtada arama-kurtarma ve acil yardım. • Türk Kızılay: Savaş, göç ve afet bölgelerine gıda, barınma, kan ve sağlık yardımı. • TİKA: Dost ve kardeş ülkelerde su kuyusu, okul, hastane ve kalkınma projeleri. Barış Diplomasisi ve Çevre Öncülüğü • Karadeniz Tahıl Koridoru: Küresel açlık krizini önlemek için Türkiye'nin arabuluculuğu. • Sıfır Atık Projesi: Türkiye'nin başlattığı ve BM tarafından küresel ilan edilen (30 Mart) hareket. • Mülteci Desteği: Savaş mağduru milyonlarca sivile ev sahipliği ve insani diplomasi.
🔍 Büyütmek için dokunun

Uluslararası Kuruluşlar ve Küresel Vatandaşlık Sorumluluğu

Türkiye, küresel sorunların çözümü için kurulan pek çok uluslararası örgütün aktif veya kurucu üyesidir. Başta 1945'te kurucu üyesi olduğumuz Birleşmiş Milletler (BM) ve ona bağlı uzmanlık kuruluşları her soruna özel çözümler üretir: FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) açlık ve kıtlıkla mücadele eder; WHO / DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) küresel salgın hastalıkları önler; UNICEF çocukların eğitim ve beslenme haklarını korur; UNESCO ortak kültürel ve doğal mirası güvenceye alır; UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği) ise mültecilerin korunmasını sağlar.

Güvenlik, terörle mücadele ve bölgesel iş birliği alanında Türkiye; NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı), TDT (Türk Devletleri Teşkilatı), İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı), KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği) ve D-8 gibi kuruluşlar bünyesinde barış ve istikrara katkı sunar.

Küresel sorunların çözümünde devletler kadar bireylere (küresel vatandaşlara) da önemli görevler düşer: Su ve enerji tasarrufu yapmak, atıkları kaynağında ayrıştırarak geri dönüşüme kazandırmak, tek kullanımlık plastikleri azaltmak, ağaçlandırma (TEMA vb.) ve insani yardım (Kızılay vb.) çalışmalarına gönüllü katılmak her bireyin dünyamıza karşı sorumluluğudur.

TÜRKİYE'NİN ÜYESİ OLDUĞU ULUSLARARASI KURULUŞLAR Kısaltma Kuruluşun Tam Adı Çözüm Ürettiği Küresel Alan BM (UN) Birleşmiş Milletler (Kurucu Üye - 1945) Dünya barışı, güvenlik ve sürdürülebilir kalkınma FAO & WHO Gıda ve Tarım Örgütü / Dünya Sağlık Örgütü Küresel açlıkla mücadele / Salgın hastalıklar UNICEF & UNESCO Çocuklara Yardım Fonu / Eğitim-Bilim-Kültür Çocuk hakları ve beslenme / Ortak miras koruma TDT, İİT, NATO Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü Bölgesel iş birliği, insani dayanışma ve uluslararası savunma / terörle mücadele
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Bölgesel sorun ile küresel sorun arasındaki farkı açıklayarak her birine ikişer örnek veriniz.

    Cevabı göster

    Bölgesel sorun belirli bir coğrafi bölgeyi veya komşu ülkeleri etkilerken (örneğin Karadeniz'deki deniz kirliliği veya Aral Gölü'nün kuruması), küresel sorun sınırları aşarak tüm dünyayı ve insanlığı etkiler (örneğin küresel iklim değişikliği ve küresel salgın hastalıklar).

  2. Örnek 2Türkiye'nin küresel gıda krizi ve açlık tehlikesini önlemek amacıyla Rusya-Ukrayna Savaşı sürecinde üstlendiği diplomatik girişimi açıklayınız.

    Cevabı göster

    Türkiye, Birleşmiş Milletler ile iş birliği yaparak İstanbul'da 'Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması'nın imzalanmasına arabuluculuk etmiştir. Bu sayede Ukrayna ve Rusya limanlarında bekleyen milyonlarca ton tahılın ihtiyaç sahibi ülkelere ulaştırılması sağlanmış ve küresel açlık krizi önlenmiştir.

  3. Örnek 3AFAD, Türk Kızılay ve TİKA'nın bölgesel ve küresel sorunların çözümünde üstlendiği görevleri birer cümleyle belirtiniz.

    Cevabı göster

    AFAD: Yurt içinde ve yurt dışında yaşanan deprem, sel gibi doğal afetlerde arama-kurtarma ve acil müdahale gerçekleştirir. Türk Kızılay: Afet, savaş ve göç mağdurlarına gıda, barınma ve sağlık yardımı ulaştırır. TİKA: Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde temiz su kuyusu, okul, hastane ve tarımsal kalkınma projeleri yürütür.

  4. Örnek 4Birleşmiş Milletler'e bağlı FAO, WHO, UNICEF ve UNESCO kuruluşlarının hangi küresel sorunların çözümünde çalıştığını eşleştirerek yazınız.

    Cevabı göster

    FAO (Gıda ve Tarım Örgütü): Açlık, kıtlık ve gıda güvenliği sorunları. WHO (Dünya Sağlık Örgütü): Küresel salgın hastalıklar ve halk sağlığı sorunları. UNICEF: Çocukların beslenme, sağlık ve eğitim sorunları. UNESCO: Eğitim, bilim ve dünya kültür/doğa mirasının korunması.

  5. Örnek 5Türkiye'nin öncülüğünde başlayan "Sıfır Atık" hareketinin küresel boyuta taşınmasını ve çevre sorunlarının çözümüne katkısını yorumlayınız.

    Cevabı göster

    Türkiye'de 2017'de başlatılan Sıfır Atık Projesi; israfın önlenmesini, kaynakların verimli kullanılmasını ve atıkların geri dönüştürülmesini hedefler. Türkiye'nin teklifiyle BM Genel Kurulu 30 Mart'ı 'Uluslararası Sıfır Atık Günü' ilan etmiş, böylece proje iklim değişikliği ve çevre kirliliğiyle mücadelede küresel bir çevre hareketine dönüşmüştür.

  6. Örnek 6Küresel iklim değişikliği ve kuraklık sorunlarının çözümüne katkıda bulunmak isteyen 7. sınıf öğrencisi bir birey günlük hayatında neler yapabilir?

    Cevabı göster

    Gereksiz yanan lambaları söndürerek ve su musluklarını açık bırakmayarak enerji ve su tasarrufu yapabilir, kâğıt/plastik/cam/metal atıkları geri dönüşüm kutularına atabilir, ağaç dikme etkinliklerine katılabilir ve yakın mesafelerde yürümeyi veya bisiklet kullanmayı tercih edebilir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Dünyada yaşanan açlık, kıtlık ve yetersiz beslenme sorunlarına çözüm üretmek ve tarımsal üretimi geliştirmek amacıyla faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler uzmanlık kuruluşu hangisidir?

  2. 2Türkiye'nin dost ve kardeş ülkelerde temiz su kuyuları açmak, okul ve hastane inşa etmek ve sürdürülebilir kalkınma projeleri yürütmek amacıyla faaliyet gösteren resmi kurumu hangisidir?

  3. 3Türkiye'nin çevre kirliliği ve iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında başlattığı ve Birleşmiş Milletler tarafından 30 Mart gününün uluslararası gün ilan edilmesiyle tüm dünyaya yayılan çevre girişimi hangisidir?

  4. 4Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle ortaya çıkan küresel gıda tedarik krizinin aşılmasında Türkiye'nin Birleşmiş Milletler ile birlikte gerçekleştirdiği başarılı diplomatik girişim aşağıdakilerden hangisidir?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Küresel iklim değişikliği, çevre kirliliği ve uluslararası terör gibi sorunlar devletlerin ortak iş birliğiyle çözülebilir.
    • UNICEF, üye ülkelerin askeri savunmasını ve sınır güvenliğini sağlamak amacıyla kurulmuş bir savunma örgütüdür.
    • Türkiye, 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler (BM) teşkilatının kurucu üyeleri arasında yer almaktadır.
    • AFAD ve Türk Kızılay, başka ülkelerde meydana gelen deprem ve sel gibi doğal afetlerde de insani yardım ve arama-kurtarma faaliyeti yürütür.
    • Fosil yakıt kullanımının artırılması ve orman alanlarının daraltılması küresel ısınmayı yavaşlatan başlıca önlemlerdir.

  6. 6Aşağıdaki ulusal ve uluslararası kuruluşları görev alanlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Sera gazlarının atmosferde birikmesiyle Dünya'nın ortalama sıcaklığının artmasına ısınma denir.
    2. Türkiye, küresel iklim değişikliğiyle mücadele için 2021 yılında İklim Anlaşması'nı onaylamıştır.
    3. Savaş, terör ve kuraklık gibi nedenlerle insanların yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmasına zorunlu adı verilir.
    4. Dünyadaki çocukların beslenme, sağlık ve eğitim haklarını korumak için çalışan BM kuruluşu olarak kısaltılır.
    5. Ülkemiz, Atatürk'ün "Yurtta barış, barış" ilkesi doğrultusunda uluslararası barış gücü misyonlarına katılmaktadır.

  8. 8Bölgesel ve küresel sorunların (iklim değişikliği, açlık, göç, afetler) çözümünde Türkiye'nin üstlendiği rolü; diplomasi, insani yardım ve çevre projeleri boyutlarıyla örnekler vererek açıklayınız.

Kısaca

  • Bölgesel ve Küresel Sorunlar: İklim değişikliği, kuraklık, çevre kirliliği, açlık, zorunlu göç, salgın hastalıklar ve terör tüm insanlığı etkileyen küresel sorunlardır.
  • Türkiye'nin İnsani Diplomasisi: AFAD (arama-kurtarma), Türk Kızılay (insani yardım) ve TİKA (kalkınma, su kuyusu, okul) ile Türkiye küresel dayanışmanın öncüsüdür.
  • Arabuluculuk ve Çevre Öncülüğü: Karadeniz Tahıl Koridoru ile küresel gıda krizinin önlenmesi ve BM 'Sıfır Atık' hareketi Türkiye'nin küresel katkılarıdır.
  • BM ve Uluslararası Kuruluşlar: FAO (gıda/açlık), WHO (sağlık/salgın), UNICEF (çocuk), UNESCO (kültür/eğitim), UNHCR (mülteci), TDT, İİT ve NATO çözüm merkezleridir.
  • Küresel Vatandaşlık: Su ve enerji tasarrufu yapmak, geri dönüşüme katılmak ve doğayı korumak her bireyin küresel sorumluluğudur.

Bu dersin öteki kaynakları