İçeriğe geç

7. sınıf · Sosyal Bilgiler · 8. hafta (2-6 Kasım 2026)

Bölgesel ve Küresel Sorunların Çözümünde Türkiye'nin Rolü ve Uluslararası Kuruluşlar (SB.7.2.2)

Evimiz Dünya teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Günümüzde bir bölgede meydana gelen kuraklık, çevre kirliliği, salgın hastalık, gıda krizi ya da çatışma kısa sürede sınırları aşarak tüm insanlığı etkileyen küresel bir soruna dönüşmektedir. Hiçbir devletin tek başına çözemeyeceği bu sorunlar karşısında uluslararası dayanışma şarttır. Jeopolitik konumu ve tarihsel sorumluluk bilinciyle Türkiye, insani yardımlardan çevre hareketlerine ve barış diplomasisine kadar küresel çözümlerde öncü rol üstlenmektedir.

Bölgesel ve Küresel Sorunların Nedenleri ve Etkileri

Belirli bir coğrafyada etkili olan sorunlara bölgesel sorun, tüm dünyayı ve insanlığı etkileyen sorunlara ise küresel sorun denir. Fosil yakıtların aşırı kullanımı ve ormanların tahribi sonucu atmosferde sera gazlarının birikmesi küresel ısınma ve iklim değişikliğine; bu durum ise buzulların erimesine, kuraklığa, sel ve orman yangınları gibi aşırı hava olaylarına yol açmaktadır.

İklim krizi, savaşlar ve adaletsiz gelir dağılımı dünyada açlık, kıtlık, temiz suya erişim sorunu ve zorunlu göçleri tetiklemektedir. Milyonlarca insan güvenli yaşam arayışıyla yurdundan ayrılırken mülteci ve sığınmacı krizleri ortaya çıkmaktadır.

Uluslararası barışı tehdit eden terörizm, sınır aşan siber tehditler ve salgın hastalıklar da devletlerin ortak hareket etmesini zorunlu kılan başlıca küresel sorunlar arasında yer alır.

BAŞLICA BÖLGESEL VE KÜRESEL SORUNLAR İklim Değişikliği • Sera gazı salımı • Küresel ısınma • Kuraklık ve seller • Buzul erimesi Paris İklim Anlaşması Çevre ve Su Sorunu • Plastik ve atıklar • Ormansızlaşma • Temiz suya erişim • Biyoçeşitlilik kaybı Sıfır Atık Projesi Açlık ve Yoksulluk • Gıda güvencesizliği • Gelir adaletsizliği • İnsani krizler • Salgın hastalıklar Tahıl Koridoru Girişimi Göç, Savaş ve Terör • Zorunlu dış göçler • Mülteci krizleri • Uluslararası terör • Bölgesel çatışmalar Barış Diplomasisi
🔍 Büyütmek için dokunun

Küresel Sorunların Çözümünde Türkiye'nin Rolü ve Katkıları

Türkiye, Atatürk'ün "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesi doğrultusunda bölgesel çatışmaların barışçıl yollarla çözülmesi için arabuluculuk yapmakta; küresel gıda krizini önleyen Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması gibi diplomatik girişimlere öncülük etmektedir.

Milli gelirine oranla dünyada en çok insani yardım yapan ülkelerin başında gelen Türkiye; AFAD, Türk Kızılay ve TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) aracılığıyla doğal afet, açlık ve savaş mağduru coğrafyalara ayrım gözetmeksizin yardım ulaştırmakta ve milyonlarca sığınmacıya ev sahipliği yapmaktadır.

Çevre ve iklim alanında Kyoto Protokolü ve Paris İklim Anlaşması'na taraf olan ülkemiz, 2053 Net Sıfır Emisyon ve Yeşil Kalkınma hedefini benimsemiştir. Türkiye'nin başlattığı Sıfır Atık Projesi Birleşmiş Milletler tarafından küresel ölçekte kabul edilerek 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmiştir.

KÜRESEL SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNDE TÜRKİYE'NİN ÖNCÜ ROLÜ İnsani Yardım ve Barış Girişimleri • AFAD, Türk Kızılay ve TİKA aracılığıyla mazlum coğrafyalara insani yardım ulaştırır. • Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması ile küresel gıda krizinin önlenmesine katkı sağladı. • "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesiyle arabuluculuk ve barış gücü görevleri yürütür. Çevre ve İklim Politikaları • Paris İklim Anlaşması ve Kyoto Protokolü'ne taraf olarak{koyu: }2053 Net Sıfır Emisyon hedefi koydu. • Türkiye'nin başlattığı Sıfır Atık hareketi BM Genel Kurulu kararıyla küresel gün ilan edildi. • Yenilenebilir enerji (güneş, rüzgar, jeotermal) yatırımlarıyla temiz enerji dönüşümünü destekler.
🔍 Büyütmek için dokunun

Uluslararası Kuruluşlar ve Küresel Vatandaşlık Sorumluluğu

Türkiye, 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler (BM) teşkilatının kurucu üyeleri arasındadır. BM çatısı altında UNICEF (Çocuklara Yardım Fonu), UNESCO (Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü), WHO / DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü), FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) ve UNHCR (Mülteciler Yüksek Komiserliği) küresel sorunlara çözüm üretmektedir.

Ülkemiz ayrıca güvenliği ve barışı korumak amacıyla NATO ve AGİT'te; bölgesel, kültürel ve ekonomik dayanışmayı güçlendirmek amacıyla Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ), OECD ve G20 içinde aktif rol almaktadır.

Küresel sorunların çözümünde devletlerin yanı sıra bireylere de görev düşer: Su ve enerji tasarrufu yapmak, atıkları geri dönüştürmek, karbon ve su ayak izini küçültmek ve doğayı korumak her bireyin küresel vatandaşlık sorumluluğudur.

ULUSLARARASI KURULUŞLAR VE TEMEL GÖREV ALANLARI Birleşmiş Milletler (BM) • UNICEF: Çocuklara yardım • UNESCO: Eğitim, bilim, kültür • WHO (DSÖ): Dünya sağlığı • FAO: Gıda ve tarım • UNHCR: Mülteciler komiserliği Bölgesel ve Ekonomik • TDT: Türk Devletleri Teşkilatı • İİT: İslam İşbirliği Teşkilatı • KEİ: Karadeniz Ekonomik İşb. • G20 ve OECD: Küresel ekonomik kalkınma ve iş birliği Güvenlik ve Bireysel Katkı • NATO: Kuzey Atlantik Paktı • AGİT: Avrupa Güvenlik İşb. Küresel Vatandaşlık: Su ve enerji tasarrufu, geri dönüşüm ve toplumsal duyarlılık
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Atmosferde sera gazlarının artmasıyla ortaya çıkan küresel iklim değişikliğinin başlıca sonuçları nelerdir?

    Cevabı göster

    Kutup buzullarının erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, şiddetli kuraklık, sel, taşkın ve orman yangınları gibi aşırı hava olaylarının artması, biyoçeşitliliğin azalması ve tarımsal üretimin zarar görmesidir.

  2. Örnek 2Türkiye'nin küresel çevre sorunlarının çözümüne katkı sağlamak amacıyla başlattığı ve Birleşmiş Milletler tarafından uluslararası gün ilan edilen proje hangisidir?

    Cevabı göster

    Sıfır Atık Projesi'dir. BM Genel Kurulu kararıyla 30 Mart günü "Uluslararası Sıfır Atık Günü" olarak kabul edilmiştir.

  3. Örnek 3Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında baş gösteren küresel gıda ve açlık tehlikesini önlemek için Türkiye ve BM arabuluculuğunda imzalanan anlaşma hangisidir?

    Cevabı göster

    Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması'dır; bu anlaşma sayesinde milyonlarca ton tahıl ihtiyaç sahibi ülkelere ulaştırılmıştır.

  4. Örnek 4Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren WHO (DSÖ), FAO ve UNHCR kuruluşlarının görev alanlarını kısaca belirtiniz.

    Cevabı göster

    WHO (Dünya Sağlık Örgütü) salgın hastalıklar ve küresel halk sağlığıyla; FAO küresel gıda üretimi, tarım ve açlıkla mücadeleyle; UNHCR ise dünyadaki mülteci ve sığınmacıların korunmasıyla ilgilenir.

  5. Örnek 5Türkiye'nin dost ve kardeş ülkelerle ortak dil, tarih ve kültür bağlarını güçlendirmek amacıyla yer aldığı uluslararası kuruluş hangisidir?

    Cevabı göster

    Türk Devletleri Teşkilatı'dır (TDT).

  6. Örnek 6Küresel iklim değişikliği ve su kıtlığına karşı bir ortaokul öğrencisinin günlük yaşamında alabileceği bireysel önlemler nelerdir?

    Cevabı göster

    Su ve elektriği tasarruflu kullanmak, kağıt, plastik ve cam atıkları geri dönüşüm kutularına ayırmak, tek kullanımlık plastikleri azaltmak ve ağaçlandırma çalışmalarına katılmaktır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Dünyadaki açlık sorununu ortadan kaldırmak, beslenme standartlarını yükseltmek ve tarımsal verimliliği artırmak amacıyla faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler kuruluşu hangisidir?

  2. 2Küresel iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sera gazı salımını azaltmayı hedefleyen ve Türkiye'nin de onaylayarak 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi koyduğu uluslararası belge hangisidir?

  3. 3Türkiye'nin mazlum ve afetzede ülkelere yönelik insani yardım ve kalkınma faaliyetlerinde aşağıdaki kurumlarımızdan hangisi doğrudan görev alır?

  4. 4Aşağıdakilerden hangisi küresel ısınma ve iklim değişikliğinin nedenleri arasında gösterilemez?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Türkiye, 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatının kurucu üyeleri arasında yer almaktadır.
    • İklim değişikliği ve çevre kirliliği ortaya çıktığı ülkeyi ilgilendiren yerel ölçekli sorunlardır.
    • UNESCO; eğitim, bilim, kültür ile doğal ve tarihi mirasın korunması alanında çalışan uluslararası bir kuruluştur.
    • Türkiye'nin öncülük ettiği Sıfır Atık hareketi Birleşmiş Milletler tarafından küresel ölçekte kabul görmüştür.
    • Salgın hastalıklarla küresel ölçekte mücadele eden Birleşmiş Milletler kuruluşu UNICEF'tir.

  6. 6Aşağıdaki uluslararası kuruluşları ve girişimleri görev alanlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Atmosferde biriken gazları yeryüzünün aşırı ısınmasına ve iklim değişikliğine yol açar.
    2. Savaş, iç karışıklık ve kuraklık nedeniyle insanların ülkelerini terk etmesi sorununu doğurur.
    3. Türkiye dış politikada Atatürk'ün "Yurtta barış, barış" ilkesini rehber edinmiştir.
    4. Dünyadaki kültürel ve doğal miras alanlarını koruma altına alan BM kuruluşu olarak adlandırılır.
    5. İklim değişikliğiyle mücadele eden ülkemiz İklim Anlaşması'nı onaylayarak yürürlüğe koymuştur.

  8. 8Bölgesel ve küresel sorunların çözümünde Türkiye'nin üstlendiği insani, diplomatik ve çevresel rolleri örneklerle açıklayınız.

Kısaca

  • Küresel Sorunlar: İklim değişikliği, çevre kirliliği, açlık, su kıtlığı, zorunlu göç, salgın hastalıklar ve terör tüm insanlığı etkileyen küresel sorunlardır.
  • Türkiye'nin İnsani Diplomasisi: Ülkemiz AFAD, Kızılay ve TİKA ile mazlum coğrafyalara yardım elini uzatmakta ve barış arabuluculuğu yürütmektedir.
  • Tahıl Koridoru ve Gıda Güvenliği: Türkiye'nin diplomatik çabalarıyla kurulan Karadeniz Tahıl Koridoru küresel açlık riskini azaltmıştır.
  • Çevre ve İklim Hamleleri: Paris İklim Anlaşması'nı onaylayan Türkiye, Sıfır Atık Projesi ile BM çatısı altında küresel çevre hareketine öncülük etmiştir.
  • Uluslararası Kuruluşlar: BM (UNICEF, UNESCO, WHO, FAO, UNHCR), TDT, İİT ve NATO küresel iş birliğinin yürütüldüğü başlıca kuruluşlardır.

Bu dersin öteki kaynakları