Güneş Sistemi

Güneş sistemi

Güneş ve onun çevresindeki gezegenler, uydular, asteroitler ve gök taşları Güneş sistemini oluşturur. Güneş'e en yakından en uzağa gezegenler şöyle sıralanır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün.

Türk-İslam bilginlerinden Biruni, Güneş merkezli bir sistemin matematiksel açıdan olanaklı olabileceğini öngörmüştür. Bu cesur düşünce, sonraki dönemlerde yeni bilimsel modellerin aranmasını cesaretlendirmiştir. Biruni ayrıca gözlem araçlarında yenilikler yapmış ve yerin çevresini hesaplamak için özgün bir yöntem kullanmıştır.

Gezegenlerin nitelikleri

Gezegenleri karşılaştırırken şu niteliklere bakarız: Güneş'e yakınlık sırası, hacim (büyüklük), yapısı (karasal ya da gazsal), uydusunun olup olmadığı ve halkasının olup olmadığı.

Bazı gezegenlerin kendine özgü nitelikleri de vardır: Merkür Güneş'e en yakın ve hacimce en küçük gezegendir. Venüs Güneş sisteminin en sıcak gezegenidir. Dünya, canlı yaşamının olduğu bilinen tek gezegendir. Mars, görünümünden dolayı “Kızıl gezegen” olarak da bilinir. Satürn, halkaları en belirgin gezegendir. Neptün Güneş'e en uzak gezegendir.

Gezegenleri gruplandırma

Nitelikleri karşılaştırınca gezegenler iki gruba ayrılır. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars karasal yapıdadır ve halkaları yoktur. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gazsal yapıdadır; hepsinin uydusu ve halkası vardır ve hacimleri karasal gezegenlerden büyüktür.

Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağı bu iki grubu ayırır: kuşağın Güneş'e yakın tarafında karasal, uzak tarafında gazsal gezegenler bulunur.

Asteroit kuşağı, gök taşı, meteor ve meteorit

Mars ile Jüpiter arasında asteroit kuşağı bulunur. Bu kuşakta çeşitli büyüklük ve şekillerde kaya ve metal parçaları vardır. Güneş sistemindeki, çoğunluğu asteroitlerden kopmuş küçük kaya parçalarına gök taşı denir.

Dünya'nın atmosferine giren gök taşlarına meteor, yeryüzüne ulaşan gök taşlarına meteorit denir. Meteoritlerin yeryüzünde açtığı çukurlara meteor çukuru denir. Meteor çukurlarının büyüklüğü meteoritin büyüklüğüne göre değişir; Dünya'da kilometrelerce genişlikte meteor çukurları vardır.

Örnekler

1. Örnek 1Satürn, Merkür, Neptün, Mars, Venüs ve Jüpiter gezegenlerini karasal ve gazsal olarak iki gruba ayırınız.

   Cevabı göster

   Karasal: Merkür, Venüs, Mars. Gazsal: Satürn, Neptün, Jüpiter.

2. Örnek 2“Güneş'e en yakın ikinci gezegenim. Karasal bir gezegenim; ne uydum ne de halkam var.” Bu gezegen hangisidir?

   Cevabı göster

   Venüs. Güneş'e yakınlık sırası Merkür, Venüs, Dünya… olduğu için ikinci gezegen Venüs'tür; Venüs'ün uydusu ve halkası yoktur.

3. Örnek 3Dünya, Jüpiter, Mars ve Uranüs'ü hacimce büyükten küçüğe sıralayınız.

   Cevabı göster

   Jüpiter, Uranüs, Dünya, Mars. Gazsal gezegenler karasal gezegenlerden çok daha büyüktür; karasal gezegenler arasında Dünya, Mars'tan büyüktür.

4. Örnek 4Asteroit kuşağı hangi iki gezegenin arasındadır? Kuşağın iki yanındaki gezegenlerin yapısı nasıldır?

   Cevabı göster

   Mars ile Jüpiter arasındadır. Kuşağın Güneş'e yakın tarafındaki gezegenler (Merkür, Venüs, Dünya, Mars) karasal, uzak tarafındaki gezegenler (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) gazsaldır.

5. Örnek 5Halkası olan gezegenlerin ortak nitelikleri nelerdir?

   Cevabı göster

   Halkası olan gezegenler Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'dür. Dördü de gazsaldır, büyüktür, uydusu vardır ve asteroit kuşağının Güneş'e uzak tarafında bulunur.

6. Örnek 6Bir gök taşı Dünya'nın atmosferine giriyor. Bu gök taşının bir parçası bir tarlaya düşüyor ve toprakta bir çukur açıyor. Atmosfere giren gök taşına, yere ulaşan parçaya ve açılan çukura ne ad verilir?

   Cevabı göster

   Atmosfere giren gök taşına meteor, yeryüzüne ulaşan parçaya meteorit, meteoritin açtığı çukura meteor çukuru denir.