Martı Jonathan Livingston: Metnin Bölümleri, Noktalı Virgül ve E-posta

Martı Jonathan Livingston

Okumaya başlamadan önce metnin başlığına ve görseline bakarak içerikle ilgili ipuçları buluruz. Bu ipuçlarını kendi deneyimlerimizle birleştirerek metinde neler anlatılacağını tahmin ederiz. Metindeki numaralı yerlerde durup devamını tahmin eder, okuma bitince tahminlerimizin ve gerekçelerimizin ne kadar doğru çıktığını değerlendiririz.

Metinde martıların çoğu yalnızca yiyecek bulmak için uçar; onlar için uçmanın başka bir anlamı yoktur. Jonathan ise uçmayı öğrenmek ister. Tek başına çalışır, havada kavis yapmayı ve farklı hızlarda uçmayı dener. Defalarca hızı kesilip düşse de utanmaz, çalışmayı bırakmaz. Bu yüzden aç kalır, diğer martılardan farklı görülür ve anne babası onun için kaygılanır.

Aynı olaya farklı bakış açılarından bakınca farklı sonuçlar çıkarabiliriz. Anne ve babasının bakış açısıyla, kişisel isteklerimiz uğruna sağlığımızı tehlikeye atmamamız gerektiği sonucuna varılabilir. Jonathan'ın bakış açısıyla ise bir hedefe ulaşmak için sınırlarımızı zorlamanın ve pes etmemenin önemi öne çıkar.

Metnin bölümleri ve anahtar kelimeler

Olay anlatan metinler serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur. Serimde olayın geçtiği yer ve kişiler tanıtılır, olay başlar. Düğümde olay gelişir ve sorun ortaya çıkar. Çözümde olay bir sonuca bağlanır. Bu bölümler arasında sebep-sonuç ilişkisi kuran geçişler olur ve anlatım tutarlı bir şekilde ilerler.

Metindeki davranışları bir ölçüte göre gruplayabiliriz. Örneğin martıların davranışlarını "sıradan" ve "sıra dışı" olarak ikiye ayırabiliriz: Yiyecek bulmak için mücadele etmek sıradan, yükseklerde uçarken kavis oluşturmaya çalışmak sıra dışı bir davranıştır.

"Özgür, sınırlarını zorlamak, sıra dışı, tutku" gibi kelime ve kelime grupları bu metnin anahtar söz varlığıdır. Bir kelimenin metindeki anlamını bağlamdan tahmin eder, sözlük anlamıyla karşılaştırır ve bize çağrıştırdığı kelimeleri düşünürüz. Böylece kelimeler arasındaki anlam ilişkilerini fark ederiz.

Deneyimimizi anlatan konuşma

Yeni bir şey öğrendiğimiz bir anımızı anlatacaksak önce konuşmanın amacını seçeriz: Arkadaşlarımızı eğlendirecek bir anı mı yoksa onlara örnek olacak, yol gösterecek bir deneyim mi paylaşacağız? Amaca göre konuşmanın konusunu ve türünü belirleriz.

Konuşmadan önce kısa notlar alırız: Olay ne zaman oldu, ne öğrenmeye çalışıyorduk, ne yapmamız gerekiyordu, ne yaptık ve sonuç ne oldu? Notlarımızı gözden geçirip konuşmayı zihnimizde hızlıca planlarız. Konuşurken konuyu dağıtmaz, odaklandığımız konunun dışına çıkmadan konuşmayı bitiririz.

Noktalı virgülün görevleri

Kitaptaki örnek cümleleri gruplandırdığımızda noktalı virgülün üç görevde kullanıldığını görürüz. Aşağıdaki şemada her görev için bir örnek var; noktalı virgüller turuncu renktedir.

Bir sorun için e-posta yazmak

Tanık olduğumuz bir soruna dikkat çekmek ve çözüm bulunmasını sağlamak için ilgili kuruma e-posta yazabiliriz. E-postada alıcının adresini ve konuyu açıkça yazarız; gerekirse sorunu gösteren bir fotoğrafı ek olarak göndeririz.

Yazışmaya uygun bir selamla başlarız. Önce kendimizi kısaca tanıtırız, sonra gözlemlediğimiz sorunu açık ve anlaşılır bir şekilde anlatırız. Ardından çözüm önerimizi gerekçesiyle yazarız. E-postayı "Bilgilerinize sunarım." gibi uygun bir kapanış ifadesi ve adımızla bitiririz. Yazarken yazım ve noktalama kurallarına dikkat ederiz.

Örnekler

1. Örnek 1Martıların çoğu için uçmanın amacı nedir? Jonathan'ın uçmaya bakışı onlardan nasıl ayrılır?

   Cevabı göster

   Martıların çoğu yalnızca yiyecek bulmak için uçar. Jonathan ise uçmayı öğrenmek ve geliştirmek ister; bunun için tek başına çalışır, defalarca düşse de pes etmez.

2. Örnek 2Jonathan'ın defalarca düşmesine rağmen çalışmaya devam etmesi onun hangi özelliklerini gösterir?

   Cevabı göster

   Kararlılığını, azmini ve öğrenme tutkusunu gösterir. Hatalarından utanmaz, onları öğrenmenin bir parçası olarak görür.

3. Örnek 3Aşağıdaki cümlelerde noktalı virgülün görevini yazınız. a) Sabah erken kalktı, kahvaltısını yaptı; çantasını alıp okula koştu. b) Bahçede elma, armut, erik; bostanda domates, biber, fasulye vardı. c) Başarı; sabır, emek ve düzenli çalışmayla gelir.

   Cevabı göster

   a) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmıştır. b) Virgülle ayrılmış tür ya da takımları birbirinden ayırmıştır. c) Özneyi (başarı), ondan sonra virgülle sıralanan ögelerden ayırmıştır.

4. Örnek 4Okulunuzun önündeki yaya geçidinin çizgileri silinmiş. Belediyeye yazacağınız e-postada hangi bölümler bulunmalıdır?

   Cevabı göster

   Alıcı adresi ve konu (ör. "Okul önündeki yaya geçidi"), gerekirse ek olarak bir fotoğraf; selam; kendimizi kısaca tanıtma; sorunun açıkça anlatılması; çözüm önerisi ve gerekçesi (çizgilerin yenilenmesi, öğrencilerin güvenliği); uygun kapanış ifadesi ve ad soyad.

5. Örnek 5Yeni bir şey öğrendiğiniz bir anınızı sınıfta anlatacaksınız. Konuşmanızı nasıl planlarsınız?

   Cevabı göster

   Önce amacımı seçerim: arkadaşlarımı eğlendirmek mi, onlara örnek olmak mı? Sonra notlar alırım: olay ne zaman oldu, ne öğrenmeye çalışıyordum, ne yaptım, sonuç ne oldu? Notlarımı gözden geçirip konuşmayı zihnimde planlar, konuyu dağıtmadan anlatırım.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Metne göre martıların çoğu için uçmanın temel amacı nedir?

   AYiyecek bulmakBYarışmakCYeni yerler görmekDUçmayı öğrenmek

2. 2Olay anlatan bir metinde sorunun ortaya çıktığı ve olayın geliştiği bölüm hangisidir?

   ASerimBDüğümCÇözümDBaşlık

3. 3Hangi cümlede noktalı virgül, virgülle ayrılmış takımları birbirinden ayırmıştır?

   ARafta kalem, silgi, cetvel; dolapta defter, kitap vardı.BKoştu, yoruldu; yine de yarışı bitirdi.COkuma; düşünmeyi, anlamayı ve sormayı geliştirir.DKapıyı açtı, selam verdi; içeri girdi.

4. 4Belediyeye bir sorunu bildiren e-postada aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

   AKonu satırıBSorunun açık anlatımıCÇözüm önerisiDKişiyi suçlayan kırıcı ifadeler

5. 5Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

   • Jonathan hızı kesilip düştüğü için utanır ve çalışmayı bırakır.DoğruYanlış
   • Aynı olaya farklı bakış açılarından bakınca farklı sonuçlar çıkarılabilir.DoğruYanlış
   • Deneyim anlatan konuşmada konudan konuya atlamak anlatımı güçlendirir.DoğruYanlış
   • Bir e-postaya sorunu gösteren bir fotoğraf ek olarak konabilir.DoğruYanlış
   • Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırabilir.DoğruYanlış

6. 6Kelimeleri çağrıştırdıkları anlamlarla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   ÖzgürSıra dışıTutkuSınırlarını zorlamak

   Güçlü istek ve bağlılıkYapabileceğinin ötesine geçmeye çalışmakAlışılmışın dışında olanKısıtlanmadan davranabilen

7. 7Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.

   önerimiziserimamacınıçözüm
   1. Olay anlatan metinlerde olayın başladığı, kişilerin tanıtıldığı bölüme denir.
   2. Deneyim anlatan konuşmaya başlamadan önce konuşmanın seçeriz.
   3. Bir sorunu bildiren e-postada sorunu anlattıktan sonra çözüm yazarız.
   Kontrol et

8. 8"Kitap okumak; hayal gücünü, söz varlığını ve dikkati geliştirir." cümlesinde noktalı virgül neden kullanılmıştır?

   1. ipucunu göster