İçeriğe geç

7. sınıf · Türkçe · 4. hafta (5-9 Ekim 2026)

Gençliğin Kıymeti: Hedef Sunumu, Öz Değerlendirme Yazısı ve Sebep-Sonuç Metin Yapısı

Hayat Boyu Gelişim teması · Konu özeti

Etkinlikler
Bu hafta

Geçen hafta “Gençliğin Kıymeti” yazısında benzetmeleri, düşünceyi geliştirme yollarını, ikilemeleri ve üç noktayı çalışmıştın. Bu hafta aynı temada hedefleri karşılaştıran bir sunumu hazırlayıp değerlendirmeyi, ölçüt listesiyle kendini değerlendiren bir yazı kurmayı ve sebep-sonuç metin yapısını öğreneceksin.

Hedefleri karşılaştıran sunuma hazırlık

Hazırlanacak sunumun konusu, gençlerle yetişkinlerin hedefleridir. Sunumun içeriği için yakın çevrendeki üç akranınla ve üç yetişkinle konuşursun. Her birine önümüzdeki beş yılda erişmek istediği hedefleri ve bu hedeflere varmak için yaptığı çalışmaları sorarsın.

Konuşmalardan edindiğin bilgiler senin ön bilgin olur. Bu bilgileri konuşmanın içeriğiyle ilişkilendirir, sunuma aktarırsın. Gençlerin ve yetişkinlerin hedeflerini ve bu hedefler için yaptıkları çalışmaları yan yana koyup benzerlik ve farklılıkları belirlersin.

Bulduğun benzerlik ve farklılıkları dinleyicilere göstermek için çoklu ortam öğeleri hazırlarsın: şema, grafik ve tablo gibi basılı materyaller ya da bilgisayar sunusu olabilir. Sonuçların doğrudan yazılı olduğu bir materyal de kullanabilirsin. Sunumu planlar, hazırladığın materyallerle prova yaparsın.

1Üç akranla ve üç yetişkinle konuşveri toplama2Hedefleri ve çalışmaları öğrenveri toplama3Benzerlik ve farklılıkları belirlekarşılaştırma4Şema, grafik, tablo veya sunu hazırlahazırlık5Sunumu planla, materyalle prova yaphazırlık

Sunumu yapmak ve değerlendirmek

Sunuma başlamadan önce sınıfının özelliklerini göz önünde bulundurup anlatımını ona göre ayarlarsın. Konuşurken arkadaşlarınla göz teması kurmaya özen gösterirsin. Beden dilini de konuşmanın içeriğine uygun kullanırsın.

Sunumun ardından arkadaşlarının sorularını cevaplarsın. Sonra sunumunu üç ölçüte göre değerlendirirsin: Amacına ulaşıp ulaşmadığına, içeriğinin yeterli olup olmadığına ve kullandığın dilin anlaşılır olup olmadığına bakarsın.

Bu değerlendirme, konuşma sürecindeki güçlü yönlerini ve gelişmeye açık yönlerini gerekçeleriyle görmeni sağlar. Gelişmeye açık bulduğun yönler için bir sonraki konuşmada alacağın önlemleri de belirlersen konuşan kimliğini geliştirmiş olursun.

Sunum sırasındaGöz temasıBeden diliSınıfın özelliklerisunumdan sonra:soruları cevapla, değerlendir1Amacaulaşma2İçeriğinyeterliliği3Dilinanlaşılırlığı

Ölçüt listesiyle kendini değerlendirme yazısı

Geleceğe daha iyi hazırlanmak için ortaokul yıllarında yapılması gerekenleri bir ölçüt listesinde toplarsın. Listenin ilk maddesi örnek olarak hazırdır: okuma alışkanlığı edinerek bilgisini ve hayal dünyasını olgunlaştırmak. Kalan maddeleri öğretmeninden de destek alarak tamamlarsın.

Sonra son iki yıldaki yaşamını gözden geçirir, yaptıklarını belirlediğin ölçütlerle karşılaştırırsın. Bu karşılaştırma, hangi ölçütte güçlü olduğunu, hangisinde gelişmeye ihtiyaç duyduğunu gösterir. Geleceğe hazırlanma konusundaki değerlendirmeni bu karşılaştırmalara ve vardığın sonuçlara dayandırırsın.

Yazının düzeni de önemlidir. Her ölçütle ilgili değerlendirmeni ayrı bir paragrafta ele alır, kendi yaşamından örneklerle desteklersin. Paragrafları uygun geçiş ve bağlantı ifadeleriyle birbirine bağlarsın. Yazını bitirirken yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat edersin.

Ölçüt listesi1. ölçüt2. ölçütDiğer ölçütlerKendini değerlendirme yazısı1. ölçütün paragrafıyaşamından örnekkarşılaştırma sonucu2. ölçütün paragrafıyaşamından örnekkarşılaştırma sonucuDiğer ölçütler de aynı düzendegeçiş ifadesigeçiş ifadesiYazım ve noktalama denetlenir

Sebep-sonuç metin yapısı

Metin yapısı, bir metinde ya da izleme içeriğinde bilgilerin nasıl sıralanıp düzenlendiğini gösterir. Daha önce açıklayıcı, karşılaştırma/zıtlık, sıralı-kronolojik ve öyküleyici metin yapılarını tanımıştın. Bu yıl öğreneceğin ilk yapı sebep-sonuç metin yapısıdır.

Sebep-sonuç yapısı bilgilendirici metinlerde sık görülür. Bu yapıda bir olay ya da durum, nedenleri veya sonuçlarıyla birlikte paragraf paragraf anlatılır. Yapıyı fark etmek için olay ya da durumla nedeni veya sonucu arasındaki mantıksal bağı ararsın. Metnin ana düşüncesi de belirlenen sebeplere ve sonuçlara göre kurulur.

Ulaştığın bilgileri görsel olarak düzenlemek için grafik düzenleyicilerden yararlanırsın. Üç şema vardır: sebep-sonuç zinciri, bir sebep çok sonuç ve çok sebep bir sonuç. Zincirde bir sonuç, kendinden sonra gelen halkanın sebebi olur.

Stratejiyi dört adımda uygularsın. Önce öğretmenin metni sesli düşünerek çözümlerken onu izler ve not alırsın. Sonra öğretmen rehberliğinde 4-6 kişilik gruplarla bir metni incelersin. Üçüncü adımda 2-3 kişilik gruplarla çalışır, öğretmenden yalnız ihtiyaç duyunca yardım istersin. Son adımda stratejiyi kendi başına uygularsın.

Çok sebep,bir sonuçBir sebep,çok sonuçSebep-sonuçzinciriSebep 1Sebep 2Sebep 3SonuçSebepSonuç 1Sonuç 2Sonuç 3SebepSonuç vesonraki sebepSonuçsebepsonuçhem sonuç hem sonraki sebep

Sebep ve sonuç ifadeleri

Sebep-sonuç ilişkisini fark etmene yardımcı olan ifadeler vardır. Sebebi ortaya koyan ifadeler arasında “çünkü”, “-dığı için” ve “-den dolayı” bulunur. Sonucu ortaya koyan ifadeler ise “böylece”, “dolayısıyla”, “buna bağlı olarak”, “bu yüzden” ve “sonuç olarak” gibi ifadelerdir.

“Bu nedenle” ifadesi iki listede de yer alır; bu yüzden ifadeye tek başına bakarak karar vermez, cümlenin anlamına bakarsın. Bu ifadeleri metinde bulup işaretlersen hangi cümlenin sebep, hangisinin sonuç olduğunu daha kolay ayırırsın. Metni özetlerken de bulduğun sebep ve sonuçları paragraf hâlinde yazarsın.

Sebep ifadeleriçünkü-dığı için-den dolayıİki listedebu nedenleAnlama bakarakkarar verSonuç ifadeleriböylecedolayısıylabuna bağlı olarakbu yüzdensonuç olarak

Üç yazıyı şemalarla çözümlemek

“Öğrenmenin Bitmeyen Yolculuğu” yazısında tek bir sebep birçok sonuç doğurur: Öğrenmeyi bir yaşam alışkanlığı yapmak değişime uyum becerisini, sorun çözme yeteneğini ve öz güvenle sosyal bağları güçlendirir. Bu yazı “bir sebep çok sonuç” şemasına uyar.

“İyiliğin Zincirleme Etkisi” yazısı bir zincir kurar. İyilikseverlik çevrede güven ortamı oluşturur, güven ortamı dayanışma kültürünü güçlendirir, dayanışma kültürü de iyiliği toplumun ortak değeri yapar. Her sonuç bir sonrakinin sebebi olduğu için bu yazı sebep-sonuç zinciri şemasına uyar.

“Saygın Bir Birey Olmak” yazısında birden çok sebep tek bir sonuca götürür: Çocuklukta edinilen disiplin, gençlikte gelişen azim, yetişkinlikte kazanılan güven ve takdir bir araya gelince birey toplumda saygın olur. Bu yazı “çok sebep bir sonuç” şemasına uyar.

Bu yazıların her birinde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri vardır. Giriş konuyu tanıtır, gelişme sebepleri ve sonuçları sıralar, sonuç bölümü anlatılanları toparlar. Bölümler birbirine ifadelerle bağlanır.

İyilikseverliksebepGüven ortamısonuç ve sonraki sebepDayanışma kültürüsonuç ve sonraki sebepOrtak değer olan iyilikson sonuç

Örnekler

  1. Örnek 1Gençlerle yetişkinlerin hedeflerini karşılaştıran bir sunum için görüşmeler yapıldı. Gençlerin hedefleri: ders başarısını artırmak, yabancı dil öğrenmek, bir spor takımına girmek. Yetişkinlerin hedefleri: işte yükselmek, yabancı dil öğrenmek, ev sahibi olmak. Bu bilgilerden bir benzerlik ve bir farklılık belirle; sonra bulguları göstermek için bir materyal öner.

    Cevabı göster

    Benzerlik: Hem gençler hem yetişkinler arasında yabancı dil öğrenmeyi hedefleyenler var. Farklılık: Gençlerin hedefleri okul ve spor alanında, yetişkinlerin hedefleri iş ve konut alanında toplanıyor. Bulguları göstermek için gençleri ve yetişkinleri iki sütunda karşılaştıran bir tablo ya da ortak ve farklı hedefleri gösteren bir şema kullanılabilir.

  2. Örnek 2Sunumunu bitiren bir öğrenci şu notları aldı. a) “Sunuma başlarken belirlediğim amaca ulaştım.” b) “Hedeflerin neden farklı olduğunu açıklamadığım için konu eksik kaldı.” c) “Bazı sözcüklerim sınıf için fazla zordu, dinleyiciler anlamakta güçlük çekti.” Notların her biri sunum değerlendirmesinin hangi ölçütüne karşılık gelir?

    Cevabı göster

    a) Amaca ulaşma. b) İçeriğin yeterliliği. c) Dilin anlaşılırlığı.

  3. Örnek 3Bir öğrenci kendini değerlendirme yazısında okuma alışkanlığı ve zaman kullanımı ölçütlerini tek paragrafta anlatmış, yazının diğer paragrafları arasında da hiçbir bağlantı ifadesi kullanmamıştır. Yazının düzeninde hangi iki eksik vardır, nasıl düzeltilir?

    Cevabı göster

    Birinci eksik: İki ölçüt tek paragrafta toplanmıştır. Her ölçütün değerlendirmesi ayrı bir paragrafta ele alınmalıdır. İkinci eksik: Paragraflar birbirine bağlanmamıştır. Paragraflar uygun geçiş ve bağlantı ifadeleriyle birbirine bağlanmalıdır.

  4. Örnek 4Aşağıdaki durumların hangi şemaya uyduğunu belirle. a) Gürültü, dikkat dağınıklığı ve uykusuzluk yüzünden ödev yetişmedi. b) Okula kütüphane kuruldu; öğrenciler daha çok kitap okudu; okuyan öğrencilerin yazılı anlatımı gelişti. c) Düzenli uyku, öğrencilerin derse katılımını, ruh hâlini ve sınav başarısını olumlu etkiledi.

    Cevabı göster

    a) Çok sebep bir sonuç: Üç sebep (gürültü, dikkat dağınıklığı, uykusuzluk) tek sonuca, yani ödevin yetişmemesine götürür. b) Sebep-sonuç zinciri: Kütüphane kurulması okumayı artırır, okumanın artması yazılı anlatımı geliştirir; her sonuç bir sonrakinin sebebi olur. c) Bir sebep çok sonuç: Düzenli uyku, katılım, ruh hâli ve sınav başarısı gibi birden çok sonuç doğurur.

  5. Örnek 5Aşağıdaki cümlelerde tırnak içine alınan ifadelerin sebebi mi sonucu mu ortaya koyduğunu söyle. a) Yağmur “yağdığı için” yarışma ertelendi. b) Çocuklar bahçeyi her gün suladı; “böylece” çiçekler erkenden açtı. c) Sınıf çok gürültülüydü, “çünkü” ders arasında kimse sessiz kalamamıştı.

    Cevabı göster

    a) “-dığı için” sebebi ortaya koyar: Yağmurun yağması ertelemenin sebebidir. b) “Böylece” sonucu ortaya koyar: Çiçeklerin erken açması bahçenin sulanmasının sonucudur. c) “Çünkü” sebebi ortaya koyar: Kimsenin sessiz kalamaması gürültünün sebebidir.

  6. Örnek 6Bir öğrencinin kendini değerlendirme çalışmasında ölçüt ve son iki yıldaki durum şöyle yazılmıştır. Ölçüt: Zamanı planlı kullanmalıdır. Son iki yıl: Ödevlerimi çoğu zaman son gün yaptım; haftalık ders çalışma saatlerim her hafta değişti. Bu karşılaştırmadan hangi sonuca varılır ve yazıda bu ölçütü anlatan paragraf nasıl desteklenmelidir?

    Cevabı göster

    Öğrenci bu ölçütte gelişmeye açıktır, çünkü yaşadıkları ölçütle uyuşmuyor. Paragraf, öğrencinin kendi yaşamından somut örneklerle (ödevlerin son güne kalması, çalışma saatlerinin düzensizliği) desteklenmeli ve sonuçta bu yönün geliştirilmesi gerektiği söylenmelidir.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1İyilikseverliğin güven ortamını, güven ortamının dayanışma kültürünü, dayanışma kültürünün de iyiliğin toplumun ortak değeri olmasını sağladığı zincirde “güven ortamı” halkası için ne söylenebilir?

  2. 2Sebep-sonuç metin yapısı stratejisini öğrenirken izlenen sıra aşağıdakilerden hangisidir?

  3. 3Ortaokul yıllarında geleceğe hazırlanmak için hazırlanan ölçüt listesine aşağıdakilerden hangisi madde olarak eklenebilir?

  4. 4Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

    • Sebep-sonuç metin yapısı bilgilendirici metinlerde nadiren kullanılır.
    • Sunum sırasında beden dili konuşmanın içeriğine uygun kullanılır.
    • Ölçüt listesi, son iki yıldaki yaşam gözden geçirildikten sonra belirlenir.
    • Sebep-sonuç yapısındaki bir metinde ana düşünce, ulaşılan sebeplerden ve sonuçlardan hareketle kurulur.

  5. 5Sunum hazırlığındaki aşamaları yapılan işlerle eşleştir.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  6. 6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştir. Bir kelime artacak.

    1. Sunumunu amaca ulaşma, içeriğin yeterliliği ve dilin açısından değerlendirirsin.
    2. Bir sonucun bir sonrakinin sebebi olduğu şemaya sebep-sonuç denir.
    3. Gençlerin ve yetişkinlerin hedefleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları göstermek için şema, grafik ya da hazırlanabilir.

  7. 7İki öğrenci sunumlarından sonra kendilerini şöyle değerlendirdi. Ece: “Sunumum kötüydü.” Can: “İçeriğim yeterliydi; ama grafikteki yazılar küçük kaldığı için arka sıradakiler okuyamadı. Bir sonraki sunumda yazıları büyüteceğim.” Hangi değerlendirme öz yansıtma için daha uygundur? Nedenini açıkla.

  8. 8Aşağıdaki kısa yazı giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşuyor. (1) Okulumuzda okuma kulübü kuruldu. (2) Bu yüzden öğrenciler daha çok kitap okudu. (3) Buna bağlı olarak sınıfta okuma ödevlerine ilgi arttı. (4) Sonuç olarak okuma kulübü, okul yaşamının verimli bir parçası oldu. Hangi cümleler hangi bölümdedir ve bölümleri birbirine bağlayan ifadeler hangileridir?

Kısaca

  • Hedefleri karşılaştıran sunum için üç akran ve üç yetişkinle konuşulur, benzerlik ve farklılıklar belirlenir, çoklu ortam materyali hazırlanır ve prova yapılır.
  • Sunum sırasında göz teması ve içeriğe uygun beden dili kullanılır; sunum amaca ulaşma, içeriğin yeterliliği ve dilin anlaşılırlığı açısından değerlendirilir.
  • Ölçüt listesi hazırlandıktan sonra son iki yıl bu ölçütlerle karşılaştırılır; her ölçüt ayrı bir paragrafta, kendi yaşamından örneklerle ve geçiş ifadeleriyle anlatılır.
  • Sebep-sonuç metin yapısındaki bilgiler sebep-sonuç zinciri, bir sebep çok sonuç ve çok sebep bir sonuç şemalarıyla düzenlenir.
  • Sebebi “çünkü”, “-dığı için” ve “-den dolayı”, sonucu ise “böylece”, “dolayısıyla” ve “bu yüzden” gibi ifadeler gösterir; “bu nedenle” iki listede de yer alır.

Bu dersin öteki kaynakları