Dijital Tayfa - Komik mi Şimdi? ve Öğüt Metinleri: Olay Örgüsü, Yazılı Özet, İletişim Ortamlarını Karşılaştırma, Düşünceyi Geliştirme Yollarıyla Sunum, Öğüt Verme Nezaketi ve Şiirin Biçim Özellikleri

Örnekler

1. Örnek 1Aşağıdaki örnek izleme akışını serim, düğüm ve çözüm bölümlerine ayırınız ve bölümler arasındaki bağlantıyı açıklayınız. 1) Selin, okulun bilim şenliği için arkadaşlarıyla tanıtım videosu hazırlar; herkes heyecanlıdır. 2) Arda, Selin'in yanlış söylediği bir kelimeyi videodan kesip 'Komik mi şimdi?' yazısıyla sınıf grubuna atar. 3) Video okulda yayılır. Selin şenlikte sunum yapmaktan vazgeçer, ekip sessizleşir. 4) Arda şenlik günü Selin'in boş kalan sunum köşesini görünce hatasını anlar. 5) Arda paylaşımı kaldırır ve Selin'den özür diler; ekip sunumu birlikte yapar.

   Cevabı göster

   1) Serim (1. sahne): Kişiler (Selin ve arkadaşları), ortam (bilim şenliği hazırlığı) ve ortamın havası (heyecan) tanıtılır. 2) Düğüm (2. ve 3. sahneler): Arda'nın izinsiz ve alaycı paylaşımı sorunu başlatır. Videonun yayılması, Selin'in sunumdan vazgeçmesi ve ekibin sessizleşmesiyle gerilim artar. Doruk nokta 3. sahnedir. 3) Çözüm (4. ve 5. sahneler): Arda'nın boş sunum köşesini görüp hatasını anlaması değişimi başlatır. Paylaşımın kaldırılması, özür ve ortak sunum sorunu sonuca bağlar. 4) Bölümler arası bağ: Serimdeki video hazırlığı, düğümdeki paylaşıma malzeme sağlar (neden). Düğümdeki kırgınlık ve boş kalan sunum köşesi, çözümdeki fark edişin nedenidir. Çözümdeki ortak sunum, serimdeki ekip ruhunu yeniden kurar; böylece metnin başı ile sonu birbirine bağlanır. 5) İleti: Bir şaka, şakanın konusu olan kişi gülemiyorsa komik değildir. Hatayı fark edip onarmak dostluğu kurtarır.

2. Örnek 2Bir izleme metnini izlerken aşağıdaki notları aldınız. Notları önemli ve önemsiz olarak sınıflandırınız ve önemli bilgilerle kısa bir yazılı özet yazınız. a) Kerem, kardeşi Ayşe'nin doğum gününde pastanın üzerine düştüğü anı videoya çekti. b) Pastanın üzerinde çilekler vardı. c) Kerem videoyu Ayşe'ye sormadan aile grubuna gönderdi. ç) Gruptaki bir akraba videoyu başka gruplara da gönderdi ve video Ayşe'nin okul arkadaşlarına ulaştı. d) Salon mavi balonlarla süslenmişti. e) Ayşe, arkadaşlarının videoyu izlediğini öğrenince çok üzüldü. f) Kerem, Ayşe'den özür diledi ve gruptakilerden videoyu silmelerini rica etti. g) Kerem o akşam en sevdiği yemeği yedi.

   Cevabı göster

   1) Ölçüt: 'Bu bilgi çıkarılırsa olay anlaşılır mı?' 2) Önemli bilgiler: a (olayın başlangıcı), c (sorunu başlatan izinsiz paylaşım), ç (sorunun büyümesi), e (sonuç), f (çözüm). 3) Önemsiz bilgiler: b, d ve g. Pastanın süsü, salonun balonları ve akşam yemeği olayın akışını ve iletiyi etkilemez. 4) Kronolojik sıra: a → c → ç → e → f 5) Yazılı özet: 'Kerem, kardeşi Ayşe'nin doğum gününde pastanın üzerine düştüğü anı videoya çeker ve Ayşe'ye sormadan aile grubuna gönderir. Video, gruptaki bir akrabanın paylaşmasıyla Ayşe'nin okul arkadaşlarına kadar ulaşır. Arkadaşlarının videoyu izlediğini öğrenen Ayşe çok üzülür. Bunun üzerine Kerem kardeşinden özür diler ve gruptakilerden videoyu silmelerini rica eder. Metin, aile içinde bile izinsiz paylaşımın birini incitebileceğini gösterir.' Kontrol: Özet üçüncü kişi ağzından, tek paragraf hâlinde ve yorum katılmadan yazılmıştır.

3. Örnek 3Görüntülü görüşme ile kısa mesajı (yazılı mesajlaşma) üç ölçüte göre karşılaştırınız. Benzerlik ve farklılıkları listeleyip ulaştığınız yargıyı içeren bir karşılaştırma paragrafı yazınız.

   Cevabı göster

   1) Ölçütler: (a) duyguların aktarılması, (b) cevap hızı, (c) kalıcılık. 2) Benzerlikler: Her ikisi de dijital ortamdır ve uzaktaki biriyle iletişim kurmayı sağlar. Her ikisinde de selam, hitap ve nezaket gerekir. 3) Farklılıklar: • (a) Görüntülü görüşmede yüz ifadesi ve ses tonu görülür; mesajda yalnız sözcükler ve simgeler vardır. • (b) Görüntülü görüşmede cevap anında gelir; mesajda cevap gecikebilir. • (c) Mesaj kayıtlı kalır; görüntülü görüşme ise kaydedilmedikçe kalıcı değildir. 4) Yargı: Hassas ve duygusal bir konuyu konuşmak için görüntülü görüşme, kısa ve bilgi amaçlı bir iletişim için mesaj daha uygundur. 5) Paragraf: 'Görüntülü görüşme de kısa mesaj da uzaktaki biriyle bağ kurmamızı sağlar ve her ikisinde de selam, hitap ve nezaket gerekir. Ancak görüntülü görüşmede karşımızdakinin yüzünü görür, ses tonunu duyarız; mesajda ise yalnızca sözcükler vardır. Görüntülü görüşmede cevap anında gelirken mesajda cevap gecikebilir. Ayrıca mesaj kayıtlı kalır, oysa görüntülü görüşme kaydedilmedikçe o anda kalır. Bu nedenle bir arkadaşımızla kırgınlık gibi hassas bir konuyu konuşacaksak görüntülü görüşmeyi, ödev saati gibi kısa bir bilgiyi soracaksak mesajı seçmeliyiz.'

4. Örnek 4Dijital nezaket konulu bir sunuma ait aşağıdaki cümlelerde hangi düşünceyi geliştirme yolunun kullanıldığını belirleyiniz. Ardından cümleleri sunumda uyumlu bir sıraya koyunuz ve sıralamanızı açıklayınız. A) Atalarımız “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.” demiş. B) Dijital nezaket, internette ve mesajlaşmada uyulması gereken saygı kurallarının bütünüdür. C) Sınıfımızdaki 28 öğrenciden 21'i, tamamı büyük harfle yazılmış bir mesajı kızgınlık olarak algıladığını söyledi. Ç) Örneğin 'TOPLANTI YARIN!' yazan bir mesaj, okuyana bağırılıyormuş gibi gelir. D) Yüz yüze konuşmada sesimizi yumuşatabiliriz; mesajda ise bu görevi yazım ve noktalama üstlenir.

   Cevabı göster

   1) Kullanılan yollar: • A: Tanık gösterme (atasözüne başvurulmuştur). • B: Tanımlama (kavramın ne olduğu açıklanmıştır). • C: Sayısal verilerden yararlanma. 21 ÷ 28 = 0,75 olduğundan bu sonuç sınıfın dörtte üçü demektir. • Ç: Örneklendirme (somut bir mesaj örneği verilmiştir). • D: Karşılaştırma (yüz yüze konuşma ile mesaj karşılaştırılmıştır). 2) Uyumlu sıra: B → Ç → D → C → A 3) Açıklama: Önce kavram tanımlanır (B). Ardından tanım somut bir örnekle gösterilir (Ç). Örnekteki sorunun nedeni karşılaştırmayla açıklanır (D). Sayısal veri, sorunun sınıfta ne kadar yaygın olduğunu kanıtlar (C). Atasözü de bu düşünceyi ortak bir değere bağlayarak sunumu öneriye hazırlar (A). Böylece sunum genelden özele, sorundan çözüme doğru ilerler.

5. Örnek 5Aşağıdaki durumlarda verilen kırıcı öğütleri nezaket ve görgü kurallarına uygun biçimde yeniden söyleyiniz. Her birinde hangi kuralı uyguladığınızı belirtiniz. a) Efe, sınıf grubuna sürekli büyük harfle mesaj yazıyor. Sen grubun önünde 'Efe, bağırıp durma, terbiyesizlik bu!' yazıyorsun. b) Kardeşine: 'Yine oyun oynuyorsun, sen hiç akıllanmayacaksın!' c) Arkadaşın sunumda heyecanlanıp takıldı. Sunumdan hemen sonra herkesin önünde 'Sana hazırlan demiştim, rezil oldun!' diyorsun.

   Cevabı göster

   a) Efe'ye özel mesajla: 'Merhaba Efe, grupta mesajların büyük harfle görünüyor; okuyunca biraz bağırıyormuşsun gibi geliyor. Belki fark etmemişsindir, küçük harfle yazsan çok daha rahat okunur.' Uygulanan kurallar: Uygun yer seçildi (grup yerine baş başa), suçlama yerine açıklama ve öneri kullanıldı, karşıdakine iyi niyet payı bırakıldı. b) 'Ben de oyuna dalınca saatin nasıl geçtiğini anlamıyorum. İstersen bu akşam bir saat sınırı koyalım, sonra birlikte kitap okuyalım.' Uygulanan kurallar: Ben dili ve kendi deneyimini paylaşma, aşağılayıcı genelleme ('hiç akıllanmayacaksın') yerine somut ve birlikte yapılacak bir öneri. c) Sunumdan sonra baş başa kalınca: 'Konuyu çok iyi araştırmışsın, örneklerin güzeldi. Ben de heyecanlanınca takılıyorum; bir dahaki sunumdan önce birlikte prova yapalım mı?' Uygulanan kurallar: Uygun zaman ve yer, önce güçlü yönü söyleme, geçmişi yüze vurmak yerine geleceğe dönük öneri.

6. Örnek 6Aşağıdaki öğüt dörtlüğünün biçim özelliklerini (hece sayısı, ölçü, nazım birimi, uyak, redif, uyak düzeni) belirleyiniz. Dörtlüğün verdiği öğüdü açıklayınız ve biçim özelliklerinin öğütle ilişkisini gösteriniz. 'Ekran başında saatler Akar gider, sen bilmezsin; Kalk, bir bak dostlarına da, Dostsuz kalırsan gülmezsin.'

   Cevabı göster

   1) Hece sayıları: • Ek-ran-ba-şın-da-sa-at-ler = 8 • A-kar-gi-der-sen-bil-mez-sin = 8 • Kalk-bir-bak-dost-la-rı-na-da = 8 • Dost-suz-ka-lır-san-gül-mez-sin = 8 2) Ölçü: Her dize 8 hece olduğu için 8'li hece ölçüsü kullanılmıştır. Nazım birimi dörtlüktür. 3) Uyak ve redif: İkinci ve dördüncü dizeler 'bilmezsin / gülmezsin' sözcükleriyle biter. Bu sözcüklerde '-mez' olumsuzluk eki ve '-sin' kişi eki aynı görevde tekrarlanır; '-mezsin' rediftir. Geriye kalan 'bil / gül' köklerindeki 'l' sesi uyaktır. Tek ses benzediği için bu yarım uyaktır. 4) Uyak düzeni: Birinci ve üçüncü dizeler uyaksızdır, ikinci ve dördüncü dizeler uyaklıdır: xaxa (abcb). 5) Öğüt: Ekran başında zamanın fark edilmeden geçtiği, dostlarla vakit geçirmenin ihmal edilmemesi gerektiği öğütlenir. 6) Biçim-anlam ilişkisi: Eşit uzunluktaki kısa dizeler ve '-mezsin' redifi öğüdü ritimli ve akılda kalıcı yapar. 'Kalk, bir bak' emirleri okura doğrudan seslenir. 'Saatler akar gider' sözünde zaman akan bir su gibi düşünülmüş, soyut zaman somutlaştırılarak fark edilmeden geçişi gözümüzün önüne getirilmiştir.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Olay örgüsünde sorunun ortaya çıktığı ve gerilimin giderek arttığı bölüm aşağıdakilerden hangisidir?

   ASerimBDüğümCÇözümDSonuç

2. 2Bir izleme metninin yazılı özetinde aşağıdaki bilgilerden hangisine yer verilmesi gerekmez?

   APaylaşımın kişiden izin alınmadan yapıldığıBKarakterin tişörtünün sarı renkte olduğuCPaylaşımın okulda hızla yayıldığıDKarakterin sonunda özür dilediği

3. 3'Bakma kimseye kötü gözlerinle / Kırma kimseyi acı sözlerinle' dizelerinde redif aşağıdakilerden hangisidir?

   AözB-lerinleCkimseye / kimseyiDkötü / acı

4. 4Aşağıdakilerden hangisi öğüt verirken uyulması gereken nezaket ve görgü kurallarına en uygundur?

   A'Bu kadar oyun oynarsan sınıfta kalırsın, sonra söylemedi deme!'B(Sınıfın önünde) 'Arkadaşlar, Efe'nin mesajları çok kaba, değil mi?'C'Ben de geç yatınca sabah zor uyanıyorum; istersen akşamları oyun süresine birlikte bir sınır koyalım.'D'Ben sana kaç kere söyledim, hiç dinlemiyorsun!'

5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.

   • Bir izleme metninde müziğin ya da mekânın değişmesi, yeni bir bölüme geçildiğinin işareti olabilir.DoğruYanlış
   • Yazılı özette metindeki cümleler olduğu gibi aktarılmalı ve özetin içine kişisel yorum eklenmelidir.DoğruYanlış
   • Yüz yüze iletişimde ses tonu ve yüz ifadesi iletiye katkı sağlar; yazılı dijital iletişimde ise bu ipuçlarının çoğu kaybolur.DoğruYanlış
   • Bir şiirde dize sonlarında tekrarlanan aynı görevli eklere uyak denir.DoğruYanlış
   • Her dizesi 8 heceden oluşan bir dörtlük, hece ölçüsüyle yazılmıştır.DoğruYanlış

6. 6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   SerimDoruk noktaİletişim ortamıRedifÖğüt

   Dize sonlarında uyaktan sonra tekrarlanan aynı görevli ek ya da sözcükDeneyime dayanarak başkasının iyiliği için söylenen yol gösterici sözKişilerin, mekânın ve zamanın tanıtıldığı ilk bölümİletinin göndericiden alıcıya ulaştığı yer ve yolOlay örgüsünde gerilimin en yüksek olduğu an

7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

   çözümserimredifyargımısrakronolojikuyak
   1. Olay örgüsünde sorunun sonuca bağlandığı ve iletinin belirginleştiği bölüme denir.
   2. Öyküleyici metinlerin özetinde olaylar oluş sırasına, yani akışa uygun olarak sıralanır.
   3. Karşılaştırma yazısının sonunda benzerlik ve farklılıklardan hareketle ulaşılan ifade edilir.
   4. Şiirin her bir satırına dize ya da denir.
   5. Dize sonlarındaki ses benzerliğine denir.
   Kontrol et

8. 8Bir arkadaşın, sınıf grubunda başka bir öğrencinin komik çıkmış fotoğrafını paylaşmak üzere olduğunu sana yazdı. Ona gönderilecek nazik bir öğüt mesajı yazınız. Mesajınızda (1) uygun selam, hitap ve sonlandırma, (2) ben dili ve öneri, (3) en az iki düşünceyi geliştirme yolu (örneğin örneklendirme ve karşılaştırma), (4) yazım ve noktalama kurallarına uyum bulunsun. Ardından yazma sürecinize yönelik kısa bir öz yansıtma yapınız.

   1. ipucunu göster