Geçen hafta okul kulüplerinin adlarını ve ilk diyalogları tanımıştık. Bu hafta aynı dersin devamındaki etkinlik ve alıştırmaları (kitap s. 14–17) işliyoruz: arkadaşlarımızın kulüp tercihlerini erkek ve kız zamir-fiil uyumuna dikkat ederek anlatacak, görevlerden kulüp tahmin edecek, evdeki ve okuldaki sorumluluklarımızı ayıracak ve soru sözcükleri ile bağlaç alıştırmalarını çözeceğiz.
1. Arkadaşlarımızın Kulüp Seçimleri (صَديقي ve صَديقَتي)
Kendimizden söz ederken fiillerin başına أَ / أُ getiririz (أُحِبُّ، أَخْتارُ). Ancak bir arkadaşımızın kulüp tercihini anlatırken fiilin baş harfi arkadaşımızın erkek ya da kız olmasına göre değişir.
Kitaptaki okuma parçasında (s. 14) erkek arkadaş için صَديقي (arkadaşım) denir ve fiiller يَـ / يُـ ile başlar: صَديقي فُرْقان يُحِبُّ قِراءَة الكُتُب، وَلِذٰلِكَ يَخْتارُ نادي المَكْتَبَة (Arkadaşım Furkan kitap okumayı sever, bu nedenle kütüphane kulübünü seçer).
Kız arkadaş için ise صَديقَتي kullanılır ve fiiller تَـ / تُـ ile başlar: وَصَديقَتي سُمَيَّة تُحِبُّ الشَّطْرَنْج، وَلٰكِنْ تَخْتارُ نادي... ve وَصَديقَتي مَرْيَم تُحِبُّ الموسيقى، وَلٰكِنْ تَخْتارُ نادي.... Dikkat edilirse Furkan'ın cümlesinde وَلِذٰلِكَ olduğu için sevdiği etkinlikle uyumlu kulüp (kütüphane) seçilirken, Sümeyye ve Meryem'in cümlelerinde وَلٰكِنْ (fakat) geçtiği için sevdikleri etkinlikten farklı bir kulüp seçtikleri anlaşılır.
2. Sorumluluktan Kulüp Tahmin Etme (إِذَنْ، أَنْتَ عُضْو في...)
Bir öğrencinin okulda üstlendiği görev, onun hangi kulübün üyesi olduğunu gösteren en önemli ipucudur. Kitaptaki konuşma etkinliğinde (s. 14, Etkinlik 12) arkadaşımızın sorumluluğunu sorarak kulübünü tahmin ederiz (خَمِّنْ نادِيَهُ).
Diyalogda önce هَلْ أَنْتَ مَسْؤول عَنْ أَدَوات الرِّياضِيَّة؟ (Spor malzemelerinden mi sorumlusun?) sorusu yöneltilir; karşı taraf لا. (Hayır.) cevabını verir. Ardından هَلْ أَنْتَ مَسْؤول عَنْ تَرْتيب الكُتُب؟ (Kitapların düzenlenmesinden mi sorumlusun?) diye sorulur ve نَعَم، صَحيح! (Evet, doğru!) cevabı alınır.
Doğru görev bulunduğunda إِذَنْ (Öyleyse / O hâlde) bağlacıyla sonuca ulaşılır: إِذَنْ، أَنْتَ عُضْو في نادي المَكْتَبَة! (Öyleyse sen kütüphane kulübünde bir üyesin!). Burada عُضْو في ifadesi bir kulübün veya grubun üyesi olmayı anlatır.
3. Tablodan Karşıtlık ve Tercih Cümlesi Kurma
Kitabın 15. sayfasındaki tabloda kişi adları, sevilen etkinlikler ve tercih edilen kulüpler لٰكِن (fakat/ama) bağlacıyla birleştirilir. Cümle kurarken öznenin cinsiyetine göre hem ilk fiili (يُحِبُّ / تُحِبُّ) hem de ikinci fiili (يُفَضِّلُ / تُفَضِّلُ) uyumlu seçmek gerekir.
Tablodaki زَيْنَب (Zeynep) ve رَيْحان (Reyhan) kız isimleri olduğu için iki fiil de تُـ ile başlar: زَيْنَب تُحِبُّ الرِّياضة، وَلٰكِنْ تُفَضِّلُ نادي الموسيقى (Zeynep sporu sever fakat müzik kulübünü tercih eder).
Tablodaki حَسَن (Hasan) ve كَرَم (Kerem) ise erkek isimleri olduğundan her iki fiil يُـ ile başlar: örneğin حَسَن يُحِبُّ الشَّطْرَنْج، وَلٰكِنْ يُفَضِّلُ نادي الطَّبيعة (Hasan satrancı sever fakat doğa kulübünü tercih eder). Aynı sayfada yer alan مُلْصَق sözcüğü ise kulüpleri tanıtmak için hazırlanan afiş/poster anlamına gelir (جَهِّزْ مُلْصَقًا عَن الأَنْدِية في مَدْرَسَتِك).
4. Günlük Sorumluluklarım: Okuma Metni (أَقومُ بِمَسْؤولِيّاتي)
Kitabın 16. sayfasındaki okuma metninde bir öğrenci sabahtan akşama kadar yerine getirdiği sorumlulukları anlatır. Metin أَنا أَقومُ بِمَسْؤولِيّاتي دائِمًا (Ben sorumluluklarımı daima yerine getiririm) cümlesiyle başlar; أَقومُ بِـ... kalıbı bir görevi yerine getirmek demektir.
Öğrenci sabah rutinini ve okuldaki görevlerini şöyle sıralar: مَثَلًا أَسْتَيْقِظُ مُبَكِّرًا في الصَّباح، وَأَذْهَبُ إِلى المَدْرَسة (Örneğin sabahleyin erken uyanırım ve okula giderim). أَسْتَمِعُ إِلى دُروسي وَأَحْتَرِمُ المُدَرِّسين (Derslerimi dinlerim ve öğretmenlere saygı gösteririm). أُحافِظُ عَلى نَظافة مَدْرَسَتي (Okulumun temizliğini korurum).
Metnin ikinci kısmında ise evdeki sorumluluklar yer alır: أَدْرُسُ في البَيْت كُلَّ مَساء (Her akşam evde ders çalışırım). أُحافِظُ عَلى تَرْتيب غُرْفَتي (Odamın düzenini korurum). أَنا أُساعِدُ أُمّي وَأَبي دائِمًا (Ben anneme ve babama daima yardım ederim).
5. Evdeki ve Okuldaki Sorumlulukları Sınıflandırma (في المَدْرَسة / في البَيْت)
Okuma metninin hemen altındaki 16. etkinlikte (صَنِّف المَسْؤولِيّات الآتِية) öğrencinin أَنا مَسْؤول عَنْ... (Ben ...-den sorumluyum) diyerek üstlendiği görevler في المَدْرَسة (okulda) ve في البَيْت (evde) olmak üzere iki gruba ayrılır.
Okuldaki sorumluluklar (في المَدْرَسة): اِحْتِرام المُدَرِّسين (öğretmenlere saygı göstermek), الحِفاظ عَلى نَظافة الصَّفّ (sınıfın temizliğini korumak), مُساعَدة الأَصْدِقاء في الصَّفّ (sınıfta arkadaşlara yardım etmek) ve الاِسْتِماع إِلى المُدَرِّس في الدَّرْس (derste öğretmeni dinlemek).
Evdeki sorumluluklar (في البَيْت): مُساعَدة الوالِدَين (anne ve babaya yardım etmek; الوالِدَين = ebeveyn/anne-baba) ile تَرْتيب الغُرْفة (odayı toplamak/düzenlemek). Bir sorumluluğun hangi gruba girdiğini belirlerken içindeki المُدَرِّس، الصَّفّ، الدَّرْس (okul kavramları) veya الوالِدَين، الغُرْفة (ev kavramları) kelimelerine bakmak yeterlidir.
6. Soru Sözcükleri ve Bağlaç Alıştırmaları (التَّدْريبات)
Dersin son sayfasındaki alıştırmalarda (s. 17) cevaba bakarak doğru soru kelimesini seçme becerisi ölçülür: • Cevap عُمَر يَخْتارُ نادي التِّكْنولوجِيا (kişi adı) ise soru مَنْ (Kim?) ile başlar. • Cevap لِأَنَّها تُحِبُّ الرَّسْم (Çünkü o resmi seviyor — gerekçe) ise soru لِماذا تَخْتارُ مَرْوة نادي الرَّسْم؟ (Merve neden resim kulübünü seçiyor?) olur. • Cevap نَعَم، أُحِبُّ الرِّياضة (Evet...) ise soru هَلْ (-mı/-mi?) ile kurulur. • Cevap سَنَخْتارُ الأَنْدِية اليَوْم (Kulüpleri bugün seçeceğiz — zaman) ise soru مَتى سَنَخْتارُ الأَنْدِية؟ (Kulüpleri ne zaman seçeceğiz?) olur.
Sayfanın 3. alıştırmasında ise أَمْ، وَ، ثُمَّ، أَوْ bağlaçları kullanılır. İki sevilen etkinliği birleştirirken وَ (ve) kullanılır: أُحِبُّ الشَّطْرَنْج وَكُرَة السَّلَّة (Satrancı ve basketbolu severim; كُرَة السَّلَّة = basketbol, كُرَة القَدَم = futbol).
İki seçenek sunulan soru cümlelerinde ise cümlenin başındaki soru hemzesine (أَ) dikkat edilir: أَتُفَضِّلُ نادي المَسْرَحِيَّة أَمْ نادي الرَّسْم؟ (Tiyatro kulübünü mü yoksa resim kulübünü mü tercih edersin?). Soru cümlesinde iki seçenek arasına "yoksa" anlamında أَمْ getirilir; düz cümlede alternatif bildirirken أَوْ (veya), sırayla yapılan tercihlerde ثُمَّ (sonra) kullanılır.
Örnekler
Örnek 1Kitaptaki metinde geçen صَديقي فُرْقان يُحِبُّ قِراءَة الكُتُب، وَلِذٰلِكَ يَخْتارُ نادي ... cümlesindeki boşluğa hangi kulüp adı gelmelidir? Neden?
Cevabı göster
نادي المَكْتَبَة (kütüphane kulübü) gelmelidir. Çünkü Furkan kitap okumayı (قِراءَة الكُتُب) sevmekte ve cümlede sebep-sonuç bildiren وَلِذٰلِكَ (bu nedenle) bağlacı kullanılmaktadır.
Örnek 2Arkadaşına هَلْ أَنْتَ مَسْؤول عَنْ تَرْتيب الكُتُب؟ diye soran ve نَعَم، صَحيح! cevabını alan bir öğrenci, إِذَنْ kullanarak arkadaşının kulübünü nasıl söyler?
Cevabı göster
إِذَنْ، أَنْتَ عُضْو في نادي المَكْتَبَة! (Öyleyse sen kütüphane kulübünün bir üyesisin!) diyerek çıkarım yapar.
Örnek 3Okuma metnindeki أَسْتَيْقِظُ مُبَكِّرًا في الصَّباح ve أَدْرُسُ في البَيْت كُلَّ مَساء cümlelerinin Türkçe anlamlarını ve içlerindeki zaman ifadelerini belirtiniz.
Cevabı göster
İlk cümle "Sabahleyin erken uyanırım", ikinci cümle "Her akşam evde ders çalışırım" anlamındadır. Zaman ifadeleri في الصَّباح (sabahleyin) ve كُلَّ مَساء (her akşam) sözcükleridir.
Örnek 4مُساعَدة الوالِدَين ve اِحْتِرام المُدَرِّسين sorumluluklarından hangisi في البَيْت (evde), hangisi في المَدْرَسة (okulda) grubuna girer?
Cevabı göster
مُساعَدة الوالِدَين (anne-babaya yardım etmek) في البَيْت (evde); اِحْتِرام المُدَرِّسين (öğretmenlere saygı göstermek) ise في المَدْرَسة (okulda) grubuna girer.
Örnek 5Cevabı سَنَخْتارُ الأَنْدِية اليَوْم. olan bir diyalogda boş bırakılan soru sözcüğü (... سَنَخْتارُ الأَنْدِية؟) ne olmalıdır?
Cevabı göster
Cevaptaki اليَوْم (bugün) sözcüğü zaman bildirdiği için soru مَتى (Ne zaman?) soru sözcüğüyle başlamalıdır.
Örnek 6أَتُفَضِّلُ نادي المَسْرَحِيَّة ... نادي الرَّسْم؟ soru cümlesindeki boşluğa أَمْ mı yoksa وَ mı getirilmelidir?
Cevabı göster
Cümle soru hemzesi (أَ) ile başlayan seçenekli bir soru olduğu için boşluğa "yoksa" anlamındaki أَمْ getirilmelidir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1زَيْنَب تُحِبُّ الرِّياضة، وَلٰكِنْ ... نادي الموسيقى. cümlesinde boş bırakılan yere özne-fiil uyumuna göre aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Cümlenin öznesi olan Zeynep (زَيْنَب) müennes (kız) olduğu ve ilk fiil تُحِبُّ ile başladığı için ikinci fiil de تُفَضِّلُ olmalıdır.
2Kitaptaki sınıflandırma etkinliğine göre aşağıdakilerden hangisi في البَيْت (evde) yerine getirilen sorumluluklardan biridir?
تَرْتيب الغُرْفة (odayı düzenlemek/toplamak) evdeki sorumluluklardandır; diğer üç seçenek okul ve sınıfla ilgilidir.
3— ... تَخْتارُ مَرْوة نادي الرَّسْم؟ — لِأَنَّها تُحِبُّ الرَّسْم. Diyalogda boş bırakılan yere hangi soru sözcüğü getirilmelidir?
Cevap لِأَنَّها (Çünkü o...) ile başlayıp sebep bildirdiği için soru "Neden / Niçin?" anlamındaki لِماذا olmalıdır.
4أَتُفَضِّلُ نادي المَسْرَحِيَّة ... نادي الرَّسْم؟ soru cümlesinde iki seçenek arasına hangi bağlaç gelmelidir?
Soru hemzesi (أَ) ile başlayan seçim sorularında iki seçenek arasına "yoksa" anlamında أَمْ bağlacı getirilir.
5Aşağıdaki ifadelerin ders kitabındaki metin ve dil kurallarına göre Doğru (D) mu yoksa Yanlış (Y) mı olduğunu belirleyiniz.
- صَديقي فُرْقان ifadesinden sonra gelen geniş zaman fiili يَـ veya يُـ harfiyle başlar (يُحِبُّ، يَخْتارُ).
Erkek 3. tekil şahıs (o) için muzari fiiller يَـ / يُـ ile başlar.
- أَنْتَ عُضْو في نادي المَكْتَبَة cümlesi "Sen kütüphane kulübünün bir üyesisin." anlamına gelir.
عُضْو في bir kulüpte veya toplulukta üye olmayı ifade eder.
- مُساعَدة الوالِدَين ifadesi sınıfta arkadaşlara yardım etmeyi anlatır ve okuldaki sorumluluklardandır.
الوالِدَين anne ve baba demektir; مُساعَدة الوالِدَين evde anne-babaya yardım etmektir.
- أَسْتَيْقِظُ مُبَكِّرًا في الصَّباح cümlesi "Akşamleyin geç uyurum." demektir.
Bu cümle "Sabahleyin erken uyanırım." anlamına gelir.
- مَتى سَنَخْتارُ الأَنْدِية؟ sorusuna سَنَخْتارُ الأَنْدِية اليَوْم. şeklinde zaman bildiren bir cevap verilir.
مَتى "ne zaman" sorusudur, اليَوْم (bugün) ise zaman bildirir.
- صَديقي فُرْقان ifadesinden sonra gelen geniş zaman fiili يَـ veya يُـ harfiyle başlar (يُحِبُّ، يَخْتارُ).
6Kitaptaki okuma metninde ve etkinliklerde geçen Arapça ifadeleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun Arapça sözcüklerle tamamlayınız.
- Kız arkadaşımızın kulüp tercihini anlatırken cümleye صَديقَتي diye başlar ve fiilini kullanırız.
- Kitapları düzenlemekten sorumlu olan bir arkadaşımıza bağlacıyla "Öyleyse sen kütüphane kulübü üyesisin!" deriz.
- Okuma metninde öğrenci her akşam evde ders çalıştığını أَدْرُسُ في البَيْت كُلَّ cümlesiyle ifade eder.
- Cevabı عُمَر يَخْتارُ نادي التِّكْنولوجِيا olan bir sorunun başında kişi soran sözcüğü yer alır.
- أَتُفَضِّلُ نادي المَسْرَحِيَّة نادي الرَّسْم؟ sorusunda iki seçenek arasına "yoksa" anlamındaki bağlaç gelir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Kitaptaki tablodan yararlanarak hem erkek bir arkadaşınız (Kerem) hem de kız bir arkadaşınız (Zeynep) için sevdiği etkinliği ve لٰكِنْ bağlacıyla tercih ettiği kulübü anlatan birer Arapça cümle kurunuz; fiillerdeki değişimi açıklayınız.
1. ipucu: 1. adım: Erkek özne (كَرَم) için 'sever' ve 'tercih eder' fiillerinin hangi harfle başladığını belirleyiniz.
2. ipucu: 2. adım: Kız özne (زَيْنَب) için aynı iki fiilin hangi harfle başladığını belirleyiniz.
3. ipucu: 3. adım: İki cümleyi وَلٰكِنْ bağlacıyla kurup Türkçe anlamlarını yazınız.
Cevap: 1. Erkek özne (كَرَم) için muzari fiiller يُـ ile başlar: كَرَم يُحِبُّ الرَّسْم، وَلٰكِنْ يُفَضِّلُ نادي التِّكْنولوجِيا. (Kerem resmi sever fakat teknoloji kulübünü tercih eder.) 2. Kız özne (زَيْنَب) için muzari fiiller تُـ ile başlar: زَيْنَب تُحِبُّ الرِّياضة، وَلٰكِنْ تُفَضِّلُ نادي الموسيقى. (Zeynep sporu sever fakat müzik kulübünü tercih eder.) 3. Her iki cümlede de وَلٰكِنْ karşıtlık kurduğu için sevilen etkinlikle seçilen kulüp birbirinden farklıdır.
Kısaca
- Arkadaş Tanıtımında Cinsiyet Uyumu: Erkek arkadaş için صَديقي ve يُحِبُّ / يَخْتارُ / يُفَضِّلُ; kız arkadaş için صَديقَتي ve تُحِبُّ / تَخْتارُ / تُفَضِّلُ fiilleri kullanılır.
- Görevden Kulüp Çıkarma (إِذَنْ): هَلْ أَنْتَ مَسْؤول عَنْ تَرْتيب الكُتُب؟ sorusuna نَعَم، صَحيح! cevabı verildiğinde إِذَنْ، أَنْتَ عُضْو في نادي المَكْتَبَة! (Öyleyse sen kütüphane kulübünün üyesisin!) çıkarımı yapılır.
- Günlük Sorumluluklar (مَسْؤولِيّاتي): Sabah erken uyanmak (أَسْتَيْقِظُ مُبَكِّرًا في الصَّباح), dersleri dinlemek (أَسْتَمِعُ إِلى دُروسي), akşam evde çalışmak (أَدْرُسُ في البَيْت كُلَّ مَساء) ve anne-babaya yardım etmek (أُساعِدُ أُمّي وَأَبي) temel sorumluluk ifadeleridir.
- Okulda ve Evde Sorumluluklar: Öğretmenlere saygı (اِحْتِرام المُدَرِّسين), sınıf temizliği (الحِفاظ عَلى نَظافة الصَّفّ) ve derste öğretmeni dinlemek في المَدْرَسة (okulda); anne-babaya yardım (مُساعَدة الوالِدَين) ve odayı toplamak (تَرْتيب الغُرْفة) ise في البَيْت (evde) yerine getirilir.
- Soru Sözcükleri: Kişi sorarken مَنْ, sebep sorarken لِماذا (kız için cevapta لِأَنَّها), onay sorarken هَلْ, zaman sorarken مَتى (cevapta اليَوْم = bugün) seçilir.
- Seçenek ve Sıralama Bağlaçları: وَ (ve) iki unsuru birleştirir, ثُمَّ (sonra) sıra bildirir, أَوْ (veya) düz cümlede seçenek sunar; soru hemzesi (أَ) ile başlayan sorularda ise iki seçenek arasında أَمْ (yoksa) kullanılır.