3. Ders: Gezi (الرِّحْلَة) — Okul ve Doğa Gezisi, Geçmiş-Şimdiki Zaman Kalıpları ve Tefekkür

3. Dersimiz olan اَلرِّحْلَةُ (er-Rihletü - Gezi/Yolculuk) konusunda farklı amaçlarla düzenlenen gezi türlerini ve gezi mekânlarını öğreniyoruz:

• Gezi Türleri: رِحْلَةٌ مَدْرَسِيَّةٌ (rihletün medresiyyetün - okul gezisi), رِحْلَةٌ عِلْمِيَّةٌ (rihletün ilmiyyetün - bilimsel gezi), رِحْلَةٌ تَارِيخِيَّةٌ (rihletün târîhiyyetün - tarihi gezi), رِحْلَةٌ بَحْرِيَّةٌ (rihletün bahriyyetün - deniz/gemi gezisi), نُزْهَةٌ فِي الطَّبِيعَةِ (nüzhetün fi't-tabî'ati - doğa gezintisi/piknik).

• Ziyaret Edilen Mekânlar: اَلْمَتْحَفُ (el-Mathafü - Müze), اَلْمَدِينَةُ الْقَدِيمَةُ (el-Medînetü'l-kadîmetü - Antik/Tarihi şehir), اَلْغَابَةُ (el-Gâbetü - Orman), اَلْجَبَلُ (el-Cebelü - Dağ), اَلْبُحَيْرَةُ (el-Buhayratü - Göl), شَاطِئُ الْبَحْرِ (Şâtiü'l-bahri - Deniz kıyısı/Sahil), حَدِيقَةُ الْحَيَوَانَاتِ (Hadîkatü'l-hayevânât - Hayvanat bahçesi).

• Gezi Eşyaları: حَقِيبَةُ السَّفَرِ (Hakîbetü's-seferi - Seyahat/Gezi çantası), آلَةُ التَّصْوِيرِ (Âletü't-tasvîr - Fotoğraf makinesi), اَلْخَرِيطَةُ (el-Harîtatü - Harita), اَلْبُوصَلَةُ (el-Bûsalatü - Pusula), اَلْخَيْمَةُ (el-Haymetü - Çadır).

Arkadaşlarımızla veya ailemizle katıldığımız bir geziyi anlatırken 'Biz' (نَحْنُ - Nahnü) zamirini kullanırız. Arapçada mâzî (geçmiş zaman) fiillerde 'Biz yaptık' anlamı vermek için fiilin sonuna ـْنَا (-nâ) eki getirilir:

• ذَهَبَ (Gitti) -> ذَهَبْنَا إِلَى الْمَتْحَفِ (Zehebnâ ile'l-mathafi — Müzeye gittik).

• رَكِبَ (Bindi) -> رَكِبْنَا الْحَافِلَةَ صَبَاحًا (Rakibnâ el-hâfilete sabâhan — Sabahleyin otobüse bindik).

• وَصَلَ (Ulaştı/Vardı) -> وَصَلْنَا إِلَى الْغَابَةِ (Vasalnâ ile'l-gâbeti — Ormana vardık).

• تَجَوَّلَ (Dolaştı) -> تَجَوَّلْنَا فِي الْمَدِينَةِ التَّارِيخِيَّةِ (Tecavvelnâ fi'l-medîneti't-târîhiyyeti — Tarihi şehirde dolaştık).

• شَاهَدَ (İzledi/Gördü) -> شَاهَدْنَا الْآثَارَ الْقَدِيمَةَ (Şâhednâ el-âsâre'l-kadîmete — Tarihi eserleri gördük).

• اِلْتَقَطَ (Çekti) -> اِلْتَقَطْنَا صُوَرًا جَمِيلَةً (İltakatnâ suveran cemîleten — Güzel fotoğraflar çektik).

• رَجَعَ (Döndü) -> رَجَعْنَا إِلَى الْبَيْتِ مَسَاءً (Raca'nâ ile'l-beyti mesâen — Akşamleyin eve döndük).

Henüz gerçekleşmemiş bir geziyi planlarken veya gezi sırasındaki eylemlerimizi anlatırken 'Biz' (نَحْنُ) zamiri için müzâri fiilin başına نَـ (ne- / nü-) harfi getirilir; gelecek zaman için ise bunun önüne سَـ (se-) veya سَوْفَ (sevfe) eklenir:

• سَنُنَظِّمُ رِحْلَةً مَدْرَسِيَّةً فِي نِهَايَةِ الْأُسْبُوعِ. (Se-nünazzimu rihleten medresiyyeten fî nihâyeti'l-üsbû'i — Hafta sonunda bir okul gezisi düzenleyeceğiz.)

• سَنَذْهَبُ إِلَى إِسْطَنْبُولَ بِالْقِطَارِ السَّرِيعِ. (Se-nezhebü ilâ İstanbul bi'l-kitâri's-serî'i — Hızlı trenle İstanbul'a gideceğiz.)

• سَنَزُورُ الْأَمَاكِنَ التَّارِيخِيَّةَ وَالْمَتَاحِفَ. (Se-nezûru'l-emâkine't-târîhiyyete ve'l-metâhife — Tarihi mekânları ve müzeleri ziyaret edeceğiz.)

• نَسْتَمْتِعُ بِالْمَنْظَرِ الْجَمِيلِ وَالْهَوَاءِ النَّقِيِّ. (Nestemti'u bi'l-manzari'l-cemîli ve'l-hevâi'n-nakıyyi — Güzel manzaranın ve tertemiz havanın tadını çıkarıyoruz.)

Geziden dönen bir arkadaşımıza geziyle ilgili sorular yöneltirken şu soru edatlarını kullanırız: • إِلَى أَيْنَ ذَهَبْتُمْ فِي الرِّحْلَةِ؟ (İlâ eyne zehebtüm fi'r-rihleti? — Gezide nereye gittiniz?) • مَتَى بَدَأَتِ الرِّحْلَةُ وَمَتَى انْتَهَتْ؟ (Metâ bede'eti'r-rihletü ve mete'ntehet? — Gezi ne zaman başladı ve ne zaman bitti?) • كَيْفَ ذَهَبْتُمْ إِلَى هُنَاكَ؟ (Keyfe zehebtüm ilâ hünâke? — Oraya nasıl gittiniz?) • مَعَ مَنْ ذَهَبْتَ؟ (Mea men zehebte? — Kiminle gittin?) — Cevap: ذَهَبْتُ مَعَ أَصْدِقَائِي وَمُعَلِّمِي. (Arkadaşlarım ve öğretmenimle gittim.) • كَيْفَ كَانَتِ الرِّحْلَةُ؟ (Keyfe kâneti'r-rihletü? — Gezi nasıldı?)

Gezi izlenimlerimizi ifade ederken ise: كَانَتِ الرِّحْلَةُ رَائِعَةً وَمُمْتِعَةً جِدًّا! (Kâneti'r-rihletü râi'aten ve mümti'aten cidden! — Gezi harika ve çok keyifliydi!) veya كُنَّا مَسْرُورِينَ وَسُعَدَاءَ (Künnâ mesrûrîne ve süadâe — Çok mutlu ve sevinçliydik) deriz.

İslam medeniyetinde seyahat ve gezi (اَلرِّحْلَةُ), yalnızca dinlenmek ve eğlenmek için değil; aynı zamanda yeni yerler görmek, ilim öğrenmek, geçmiş milletlerin tarihinden ibret almak ve Yüce Allah'ın doğadaki eşsiz yaratışını düşünmek (tefekkür etmek) için yapılan çok değerli bir faaliyettir.

Kur'an-ı Kerim'de Ankebût suresi 20. ayette قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ('De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da Allah'ın yaratmaya nasıl başladığına bir bakın!') buyrulmaktadır.

Tarihimizde İbn Battûta ve Evliya Çelebi gibi büyük seyyahlar da bu ayetin ilhamıyla dünyayı gezerek gördükleri şehirleri, kültürleri ve doğal güzellikleri 'Seyahatname' (رِحْلَة) adlı eserlerinde kayıt altına almışlardır.

Bir okul veya doğa gezisinin huzurlu ve güvenli geçmesi için uyulması gereken önemli ahlaki kurallar (sefer âdâbı) vardır:

1. Yolculuğa çıkarken Peygamberimizin öğrettiği binek/yolculuk duasını (سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هٰذَا...) okumak ve Allah'tan hayırlı bir yolculuk dilemek, 2. Gezi boyunca öğretmenimizin ve grup rehberinin yönergelerine uymak, gruptan izinsiz ayrılmamak, 3. Gezi sırasında arkadaşlarımızla yardımlaşmak (اَلتَّعَاوُنُ) ve eşyalarımızı paylaşmak, 4. Ziyaret ettiğimiz müzelerdeki tarihi eserlere zarar vermemek ve doğa gezilerinde ormanı, gölü ve piknik alanlarını tertemiz bırakmak (نُحَافِظُ عَلَى الْبِيئَةِ — Çevreyi koruruz).