İkinci ünitemiz olan 'Etkinlikler' (الْأَنْشِطَةُ) kapsamında bu hafta sosyal ve kültürel hayatımızın en keyifli etkinliklerinden biri olan 'Gezi' (الرِّحْلَةُ) konusunu öğreniyoruz. Bir okul gezisi veya aile seyahati planlarken nereye, ne zaman, kiminle ve hangi ulaşım aracıyla gideceğimizi anlatmayı; müze, tarihi cami, kale ve doğa gezilerinde kullandığımız kelimeleri ve olayları sırasıyla bağlayan Arapça bağlaçları bu haftaki dersimizde pekiştireceğiz.
1. Gezi Türleri ve Ziyaret Edilen Mekânlar
Arapçada gezi ve seyahat kavramı رِحْلَةٌ (rıhletün) veya سَفَرٌ (seferun) kelimeleriyle ifade edilir. Okulların düzenlediği eğitsel ve kültürel gezilere رِحْلَةٌ مَدْرَسِيَّةٌ (rıhletün medresiyyetün: okul gezisi), tarihi ve turistik şehirleri görmeye yönelik gezilere رِحْلَةٌ سِيَاحِيَّةٌ (rıhletün siyâhiyyetün: turistik gezi), hafta sonu doğada yapılan piknik ve gezintilere ise نُزْهَةٌ (nüzhetün) adı verilir.
Bir şehir gezisinde ziyaret edilen (زِيَارَةٌ - ziyâretün) başlıca kültürel ve doğal mekânlar şunlardır: الْمُتْحَفُ (el-müthaf: müze), الْأَمَاكِنُ التَّارِيخِيَّةُ (el-emâkinüt-târîhiyye: tarihi mekânlar), الْقَلْعَةُ (el-kal'a: kale), الْقَصْرُ (el-kasr: saray), الْجِسْرُ (el-cisr: köprü), الْغَابَةُ (el-ğâbe: orman), الْبَحْرُ (el-bahr: deniz) ve الْحَدِيقَةُ (el-hadîka: park/bahçe).
2. Ulaşım Araçları ve 'Bi-' Harf-i Cerri
Geziye hangi ulaşım aracıyla (وَسَائِلُ النَّقْلِ - vesâilün-nakl) gidildiğini anlatırken araç isminin başına 'ile / vasıtasıyla' anlamı katan بِـ (bi-) harf-i cerri bitiştirilir. Örneğin: بِالْحَافِلَةِ (bil-hâfileti: otobüsle), بِالطَّائِرَةِ (bit-tâirati: uçakla), بِالْقِطَارِ (bil-kıtâri: trenle), بِالسَّيَّارَةِ (bis-seyyâreti: arabayla), بِالسَّفِينَةِ / بِالْبَاخِرَةِ (bis-sefîneti / bil-bâhirati: gemiyle/vapurla) ve بِالدَّرَّاجَةِ (bid-derrâceti: bisikletle).
Örnek cümle: نَذْهَبُ فِي رِحْلَةٍ مَدْرَسِيَّةٍ إِلَى قُونْيَا بِالْقِطَارِ السَّرِيعِ (Nezhebü fî rıhletin medresiyyetin ilâ Kûnyâ bil-kıtâris-serî'i - Hızlı trenle Konya'ya okul gezisine gidiyoruz).
3. Yolculuk Hazırlığı ve Gezi İhtiyaçları
Yolculuğa çıkmadan önce hazırlanan temel eşyalar ve belgeler şunlardır: حَقِيبَةُ السَّفَرِ (hakîbetüs-sefer: seyahat çantası / bavul), تَذْكِرَةُ السَّفَرِ (tezkiratüs-sefer: yolculuk bileti), جَوَازُ السَّفَرِ (cevâzüs-sefer: pasaport), خَرِيطَةٌ (harîtatün: harita), آلَةُ التَّصْوِيرِ (âletüt-tasvîr: fotoğraf makinesi) ve خَيْمَةٌ (haymetün: çadır).
Geziyle ilgili sık kullanılan eylemler (fiiller) ise şunlardır: يُحَضِّرُ الْحَقِيبَةَ (yühaddırul-hakîbete: çantayı hazırlıyor), يَشْتَرِي التَّذْكِرَةَ (yeşterît-tezkirate: bileti satın alıyor), يَرْكَبُ الْحَافِلَةَ (yerkebül-hâfilete: otobüse biniyor), يَزُورُ الْمُتْحَفَ (yezûrul-müthafe: müzeyi ziyaret ediyor) ve يَلْتَقِطُ الصُّوَرَ (yeltakıtus-suvera: fotoğraf çekiyor).
4. Dinleme ve Okuma Metinlerinde Yer, Zaman, Kişi ve Konu
Bir gezi metnini veya diyaloğunu çözümlerken dört temel unsura (5N1K) dikkat ederiz: 1. El-Mekân (Yer): إِلَى أَيْنَ؟ / فِى أَيِّ مَدِينَةٍ؟ (Nereye? / Hangi şehirde? - Örneğin: إِلَى إِسْطَنْبُولَ / فِي طَرَابْزُونَ). 2. Ez-Zemân (Zaman): مَتَى؟ (Ne zaman? - Örneğin: فِي عُطْلَةِ نِهَايَةِ الْأُسْبُوعِ - Hafta sonu tatilinde, فِي الصَّيْفِ - Yazın).
3. El-Eşhâs (Kişiler): مَنْ / مَعَ مَنْ؟ (Kim / Kiminle? - Örneğin: مَعَ أُسْرَتِي - Ailemle birlikte, مَعَ الْمُعَلِّمِ وَالطُّلَّابِ - Öğretmen ve öğrencilerle birlikte). 4. El-Mevdû' (Konu / Amaç): لِمَاذَا؟ (Niçin? - Örneğin: لِزِيَارَةِ الْأَمَاكِنِ التَّارِيخِيَّةِ - Tarihi yerleri ziyaret etmek için).
5. Sözcükleri ve Cümleleri Birbirine Bağlayan Bağlaçlar
Gezi boyunca yapılan etkinlikleri oluş sırasına göre anlatırken cümleleri birbirine bağlayan sıralama ve bağlama edatlarını (bağlaçları) kullanırız. En temel bağlaç وَ (ve: ve) bağlacıdır. Hemen peşinden gerçekleşen eylemler için فَـ (fe-: hemen ardından), araya zaman girerek gerçekleşen eylemler için ise ثُمَّ (sümme: sonra, daha sonra) bağlacı kullanılır.
Bir gezi programını adım adım anlatırken şu dizilim kullanılır: أَوَّلًا (Evvelen: İlk olarak), ثَانِيًا (Sâniyen: İkinci olarak), ثُمَّ (Sümme: Sonra), بَعْدَ ذَلِكَ (Ba'de zâlike: Bundan sonra) ve أَخِيرًا (Ahîran: Son olarak). Ayrıca sebep açıklarken لِأَنَّ (li-enne: çünkü), zıtlık bildirirken ise لَكِنَّ / لَكِنْ (lâkin: fakat, ama) bağlacı kullanılır.
6. Karşılıklı Konuşmada İhtiyaçları ve Duyguları İfade Etme
Yolculuk ve gezi sırasındaki karşılıklı konuşmalarda bilet alma, adres sorma veya ihtiyaç belirtme için nezaket kalıpları kullanılır: مِنْ فَضْلِكَ أُرِيدُ تَذْكِرَةً إِلَى أَنْقَرَةَ (Lütfen Ankara'ya bir bilet istiyorum), كَمْ سِعْرُ التَّذْكِرَةِ؟ (Biletin fiyatı ne kadar?), أَيْنَ الْمُتْحَفُ؟ (Müze nerede?).
Gezi sonundaki duygu ve izlenimleri paylaşırken ise كَانَتِ الرِّحْلَةُ مُفِيدَةً وَمُمْتِعَةً جِدًّا! (Kânetir-rıhletü müfîdeten ve mümtiaten cidden! - Gezi gerçekten çok faydalı ve eğlenceliydi!) veya أَنَا مَسْرُورٌ بِهَذِهِ الرِّحْلَةِ (Bu geziden dolayı çok mutluyum) ifadeleri kullanılır.
Örnekler
Örnek 1'سَنَذْهَبُ فِي رِحْلَةٍ مَدْرَسِيَّةٍ إِلَى بُورْصَةَ بِالْحَافِلَةِ غَدًا' cümlesindeki yer, zaman, ulaşım aracı ve gezi türünü belirleyerek cümleyi Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
Gezi türü: Okul gezisi (رِحْلَةٍ مَدْرَسِيَّةٍ), Yer: Bursa (إِلَى بُورْصَةَ), Ulaşım aracı: Otobüsle (بِالْحَافِلَةِ), Zaman: Yarın (غَدًا). Türkçesi: 'Yarın otobüsle Bursa'ya okul gezisine gideceğiz.'
Örnek 2Aşağıdaki Arapça bağlaçların Türkçe karşılıklarını yazınız: أَوَّلًا - ثُمَّ - بَعْدَ ذَلِكَ - أَخِيرًا - لِأَنَّ.
Cevabı göster
أَوَّلًا (Evvelen): İlk olarak / Önce, ثُمَّ (Sümme): Sonra, بَعْدَ ذَلِكَ (Ba'de zâlike): Bundan sonra, أَخِيرًا (Ahîran): Son olarak, لِأَنَّ (Li-enne): Çünkü.
Örnek 3'كَيْفَ تُسَافِرُ إِلَى أَنْطَالْيَا؟' sorusuna 'Uçakla seyahat ediyorum' anlamında Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
'أُسَافِرُ إِلَى أَنْطَالْيَا بِالطَّائِرَةِ' (Üsâfiru ilâ Antâlyâ bit-tâirati).
Örnek 4'زُرْنَا الْمُتْحَفَ التَّارِيخِيَّ وَالْتَقَطْنَا الصُّوَرَ الْجَمِيلَةَ' cümlesinin Türkçe anlamı nedir?
Cevabı göster
'Tarihi müzeyi ziyaret ettik ve güzel fotoğraflar çektik.' anlamına gelir.
Örnek 5Bir gezi sonrasında gezinin çok faydalı ve eğlenceli geçtiğini Arapça olarak nasıl ifade ederiz?
Cevabı göster
'كَانَتِ الرِّحْلَةُ مُفِيدَةً وَمُمْتِعَةً جِدًّا' (Kânetir-rıhletü müfîdeten ve mümtiaten cidden) diyerek ifade ederiz.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1'ذَهَبَ الطُّلَّابُ فِي رِحْلَةٍ عِلْمِيَّةٍ إِلَى الْمُتْحَفِ بِالْحَافِلَةِ' cümlesine göre öğrenciler müzeye hangi ulaşım aracıyla gitmişlerdir?
Cümlede geçen 'bil-hâfileti' ifadesi 'otobüsle' anlamına gelmektedir.
2Bir gezi planını anlatırken 'İlk olarak ... ziyaret ettik, sonra ... gittik ve son olarak döndük' cümlesindeki sıralama bağlaçları Arapçada hangi seçenekte doğru sırayla verilmiştir?
Evvelen (ilk olarak), sümme (sonra) ve ahîran (son olarak) sıralama bağlaçlarıdır.
3Aşağıdaki Arapça gezi kelimelerinden hangisinin Türkçe karşılığı YANLIŞ verilmiştir?
'El-ğâbe' kütüphane değil 'orman' demektir; kütüphane kelimesinin Arapçası 'el-mektebe'dir.
4Ahmet: ___ سَتَذْهَبُ فِي عُطْلَةِ الصَّيْفِ؟ Kerem: سَأَذْهَبُ مَعَ أُسْرَتِي. Diyaloğun cevabında 'Ailemle birlikte gideceğim' denildiğine göre boşluğa hangi soru ifadesi gelmelidir?
Cevapta 'ma'a usratî' (ailemle birlikte) denildiği için soru 'Ma'a men' (Kiminle?) olmalıdır.
5'أُحِبُّ الرِّحْلَةَ السِّيَاحِيَّةَ ___ أُحِبُّ التَّارِيخَ' (Turistik geziyi seviyorum ___ tarihi seviyorum) cümlesinde sebep bildirmek için boşluğa hangi bağlaç gelmelidir?
İkinci cümle birinci cümlenin sebebini açıkladığı için 'li-ennenî' (çünkü ben) bağlacı kullanılır.
6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Arapçada 'رِحْلَةٌ مَدْرَسِيَّةٌ' (rıhletün medresiyyetün) tamlaması 'okul gezisi' anlamına gelir.
Rıhle gezi, medresiyye ise okula ait demektir.
- Ulaşım araçlarının başına gelen 'بِـ' (bi-) harf-i cerri 'ile / vasıtasıyla' anlamı katar.
Bil-kıtâri (trenle), bit-tâirati (uçakla) örneklerinde olduğu gibi.
- 'ثُمَّ' (sümme) bağlacı cümlenin en başında 'ilk olarak' anlamında kullanılır.
'İlk olarak' anlamına gelen kelime 'evvelen'dir; 'sümme' ise 'sonra / daha sonra' demektir.
- 'يَلْتَقِطُ الصُّوَرَ' (yeltakıtus-suvera) ifadesi 'fotoğraf çekiyor' anlamına gelir.
Gezi etkinliklerinde en sık kullanılan ifadelerden biridir.
- 'كَانَتِ الرِّحْلَةُ مُمْتِعَةً' cümlesi 'Gezi çok sıkıcıydı' anlamına gelir.
'Mümtiatün' kelimesi 'eğlenceli, keyifli' demektir; cümle 'Gezi eğlenceliydi' anlamına gelir.
- Arapçada 'رِحْلَةٌ مَدْرَسِيَّةٌ' (rıhletün medresiyyetün) tamlaması 'okul gezisi' anlamına gelir.
7Aşağıdaki Arapça kelime ve ifadeleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Kır gezisi ve piknik kavramını ifade etmek için Arapçada '' kelimesi kullanılır.
- Yurt dışı seyahatlerinde kullanılan pasaport belgesinin Arapçası ' es-sefer' tamlamasıdır.
- Sıralı gezi olaylarını anlatırken en son yapılan işi belirtmek için '' (son olarak) kelimesi kullanılır.
- Deniz yolculuğunda kullanılan gemi aracının Arapça karşılığı 'es-' kelimesidir.
- Yolculuğa çıkan bir arkadaşımıza iyi yolculuklar dilemek için 'Rıhleten !' deriz.
Önce bütün boşlukları doldurun.
9Hafta sonu sınıf arkadaşlarınızla yaptığınız bir okul gezisini 'evvelen (ilk olarak), sümme (sonra), ahîran (son olarak)' bağlaçlarını kullanarak 3 Arapça cümleyle (okunuşu ve Türkçe anlamıyla) anlatınız.
1. ipucu: 1. İpucu: İlk cümlede nereye ve hangi araçla gittiğinizi yazın.
2. ipucu: 2. İpucu: 'Evvelen zurnâ..., sümme..., ve ahîran...' yapısıyla gezdiğiniz yerleri sıralayın.
Cevap: 1. ذَهَبْنَا فِي رِحْلَةٍ مَدْرَسِيَّةٍ إِلَى إِسْطَنْبُولَ بِالْحَافِلَةِ (Zehebnâ fî rıhletin medresiyyetin ilâ İstanbûle bil-hâfileti - Otobüsle İstanbul'a okul gezisine gittik). 2. أَوَّلًا زُرْنَا الْمُتْحَفَ، ثُمَّ الْتَقَطْنَا الصُّوَرَ فِي الْحَدِيقَةِ (Evvelen zurnel-müthafe, sümmeltekatnas-suvera fil-hadîkati - İlk olarak müzeyi ziyaret ettik, sonra parkta fotoğraflar çektik). 3. وَأَخِيرًا رَجَعْنَا إِلَى بُيُوتِنَا مَسْرُورِينَ (Ve ahîran raca'nâ ilâ büyûtinâ mesrûrîne - Ve son olarak evlerimize mutlu bir şekilde döndük).
Kısaca
- Arapçada 'gezi / yolculuk' kelimesinin karşılığı رِحْلَةٌ (rıhletün), çoğulu ise رِحْلَاتٌ (rıhlâtün) sözcüğüdür.
- Başlıca gezi türleri: رِحْلَةٌ مَدْرَسِيَّةٌ (okul gezisi), رِحْلَةٌ سِيَاحِيَّةٌ (turistik gezi), رِحْلَةٌ عِلْمِيَّةٌ (bilimsel gezi) ve نُزْهَةٌ (kır gezisi / piknik).
- Ulaşım araçlarının başına 'ile / vasıtasıyla' anlamı katan بِـ (bi-) harf-i cerri gelir: بِالْحَافِلَةِ (otobüsle), بِالطَّائِرَةِ (uçakla), بِالْقِطَارِ (trenle), بِالسَّفِينَةِ (gemiyle).
- Gezilecek yerler: الْمُتْحَفُ (müze), الْمَسْجِدُ التَّارِيخِيُّ (tarihi cami), الْقَلْعَةُ (kale), الْغَابَةُ (orman), شَاطِئُ الْبَحْرِ (deniz kıyısı/sahil).
- Gezi aşamalarını sıralarken أَوَّلًا (ilk olarak), ثُمَّ (sonra), بَعْدَ ذَلِكَ (bundan sonra) ve أَخِيرًا (son olarak) bağlaçları kullanılır.
- Gezi sorularında yer için إِلَى أَيْنَ؟ (Nereye?), zaman için مَتَى؟ (Ne zaman?), araç için كَيْفَ؟ (Nasıl?) ve kişiler için مَعَ مَنْ؟ (Kiminle?) kalıpları kullanılır.