Ünitemizin ilk dersinde okul kulüplerini (الأَنْدِيَة الطُّلّابِيَّة) ve seçmeli etkinlikleri tanımıştık. Bu hafta 1. Ünite'nin ikinci dersi olan 'Tiyatro' (الدَّرْس الثّاني: المَسْرَح) konusuna geçiyoruz. Tiyatro ve sahne sanatlarıyla ilgili temel kelimeleri, etkinlik zamanını ve yerini sorma kalıplarını, Arapçada tam, buçuk, çeyrek geçe ve çeyrek kala saat ifadelerini (السَّاعَة ... وَالنِّصْف / وَالرُّبْع / إِلَّا رُبْعًا), cümleleri birbirine bağlayan sebep-sonuç bağlaçlarını (لِأَنَّ، لِذٰلِكَ، لٰكِنَّ، إِذَنْ) ve şehir/yön tariflerini öğreneceğiz.
Tiyatro ve Kültürel Etkinlik Kelimeleri (المَسْرَح)
Okul kulüplerinin en önemli kültürel faaliyetlerinden biri tiyatro gösterileridir. Arapçada tiyatro binası veya sanatı için المَسْرَح, sahnelenen tiyatro oyunu (piyes) için ise مَسْرَحِيَّة kelimesi kullanılır.
Oyunda rol alan erkek oyuncuya (aktöre) مُمَثِّل, kadın oyuncuya (aktrise) مُمَثِّلَة, oyunculuk/temsil sanatına ise التَّمْثيل denir. Oyuncunun üstlendiği rol دَوْر, oyunun sergilendiği sahne خَشَبَة المَسْرَح, izleyiciler ise الجُمْهور / المُشاهِدون olarak adlandırılır.
Gösterinin yapıldığı salon صالَة المَسْرَح, giriş bileti تَذْكِرَة, okul içi kulüpler ise نادي المَسْرَح (tiyatro kulübü) ve نادي الرِّياضَة (spor kulübü) şeklinde ifade edilir.
Soru Edatlarıyla Etkinlik Bilgisi Sorma (أَدَوات الاِسْتِفْهام)
Bir tiyatro gösterisi veya kültürel etkinliğin zamanını, yerini ve katılımcılarını öğrenmek için temel soru edatlarını kullanırız: Zaman sormak için مَتى المَسْرَحِيَّة؟ (Tiyatro oyunu ne zaman?) veya في أَيِّ ساعَةٍ تَبْدَأُ المَسْرَحِيَّة؟ (Oyun saat kaçta başlıyor?) denir.
Mekân ve kişi sormak için أَيْنَ المَسْرَح؟ (Tiyatro nerede?), مَن في صالَةِ المَسْرَح؟ (Tiyatro salonunda kim var?) ve ماذا تُشاهِدُ؟ (Ne izliyorsun?) kalıpları kullanılır.
Amaç ve ulaşım sormak için ise لِماذا تَذْهَبُ إِلى المَسْرَح؟ (Niçin tiyatroya gidiyorsun?) ve كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى المَسْرَح؟ (Tiyatroya nasıl giderim?) soruları yöneltilir.
Tam, Buçuk ve Çeyrek Saatleri İfade Etme (السّاعَة)
Arapçada saatleri (السَّاعَة) söylerken dişil sıra sayıları kullanılır: السَّاعَةُ الواحِدَةُ (01:00), الثَّانِيَةُ (02:00), الثَّالِثَةُ (03:00), الرَّابِعَةُ (04:00), الخامِسَةُ (05:00), السَّادِسَةُ (06:00), السَّابِعَةُ (07:00), الثَّامِنَةُ (08:00), التَّاسِعَةُ (09:00), العاشِرَةُ (10:00), الحادِيَةَ عَشْرَةَ (11:00), الثَّانِيَةَ عَشْرَةَ (12:00).
Saat **buçuk** (30 dakika geçiyor) olduğunda saatin sonuna 've yarım' anlamında وَالنِّصْفُ eklenir: السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ (Saat dört buçuk / 04:30). Saat **çeyrek geçiyor** (15 dakika geçiyor) olduğunda ise 've çeyrek' anlamında وَالرُّبْعُ getirilir: السَّاعَةُ السَّادِسَةُ وَالرُّبْعُ (Saat altıyı çeyrek geçiyor / 06:15).
Bir saate **çeyrek var** (15 dakika kala) demek istediğimizde ise istisna/eksiltme edatı olan إِلَّا ile رُبْعًا kelimesi kullanılır: السَّاعَةُ السَّادِسَةُ إِلَّا رُبْعًا (Saat altıya çeyrek var / 05:45).
| Dijital Saat | Arapça İfadesi | Okunuşu | Türkçe Anlamı ve Kuralı |
|---|---|---|---|
| 04:00 | السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ | Es-sâatü'r-râbiatu | Saat dört (Tam saat) |
| 04:30 | السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ | Es-sâatü'r-râbiatu ve'n-nısfu | Saat dört buçuk (وَالنِّصْف = +30 dk) |
| 06:15 | السَّاعَةُ السَّادِسَةُ وَالرُّبْعُ | Es-sâatü's-sâdisetü ve'r-rub'u | Saat altıyı çeyrek geçiyor (وَالرُّبْع = +15 dk) |
| 05:45 | السَّاعَةُ السَّادِسَةُ إِلَّا رُبْعًا | Es-sâatü's-sâdisetü illâ rub'an | Saat altıya çeyrek var (إِلَّا رُبْعًا = -15 dk) |
Temel Bağlaçlar ve Sebep-Sonuç İfadeleri (الرَّوابِط)
Bu haftaki dersimizin en önemli dil bilgisi kazanımlarından biri, iki cümleyi anlamca birbirine bağlayan dört temel bağlacın (الرَّوابِط) kullanımıdır:
**1. لِأَنَّ (Çünkü):** Kendisinden önceki yargının sebebini açıklar ve sonuna zamir/isim alır. Örnek: أُحِبُّ المَسْرَح لِأَنَّهُ مُمْتِعٌ (Tiyatroyu seviyorum, çünkü o eğlencelidir) veya أَعْتَذِرُ لِأَنَّني تَأَخَّرْتُ (Özür dilerim, çünkü geç kaldım). **2. لِذٰلِكَ (Bu yüzden / Bundan dolayı):** Sebepten sonra sonucu bildirir. Örnek: أُحِبُّ التَّمْثيل، لِذٰلِكَ أَنا في نادي المَسْرَح (Oyunculuğu seviyorum, bu yüzden tiyatro kulübündeyim).
**3. لٰكِنْ / لٰكِنَّ (Fakat / Ancak / Ama):** İki cümle arasındaki karşıtlığı ifade eder. Örnek: المَسْرَح بَعيدٌ لٰكِنَّ المَسْرَحِيَّة جَميلَةٌ (Tiyatro uzaktır fakat oyun güzeldir). **4. إِذَنْ (Öyleyse / O hâlde):** Konuşma sırasında çıkarım ve karar bildirir. Örnek: إِذَنْ نَذْهَبُ مَعًا إِلى المَسْرَح (Öyleyse tiyatroya birlikte gidelim).
Yön Sorma ve Yol Tarif Etme Yönergeleri (وَصْف الطَّريق)
Bir tiyatro salonuna, camiye veya spor kulübüne nasıl gidileceğini sormak için كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى ...؟ (...-e nasıl giderim?) kalıbı kullanılır: كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى المَسْجِد؟ (Camiye nasıl giderim?), كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى نادي الرِّياضَة؟ (Spor kulübüne nasıl giderim?).
Yol tarif ederken emir fiillerinden yararlanılır: اِعْبُرِ الطَّريق (Yoldan karşıya geç), اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين (Sağa doğru yönel / dön) ve اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَسار (Sola doğru yönel / dön).
Mekânın yakınlığını ve konumunu belirtmek için ise المَدْرَسَة قَريبَة مِن هُنا (Okul buraya yakındır), بَعْدَ المَدْرَسَة (okuldan sonra), بِجانِبِ المَسْجِد (caminin yanında) ve مُقابِلَ المَكْتَبَة (kütüphanenin karşısında) ifadeleri kullanılır.
Şehir ve Konum Betimlemeleri (إِسْطَنْبول وَأَنْقَرَة)
Kültürel etkinliklerin ve tiyatroların bulunduğu şehirleri tanıtırken isim ve sıfat uyumuna dikkat edilir. Örneğin مَدينَة (şehir) kelimesi dişil (müennes) olduğu için onu niteleyen sıfatlar da sonuna yuvarlak tâ (ة) alır: إِسْطَنْبول مَدينَةٌ جَميلَةٌ وَتاريخِيَّةٌ (İstanbul güzel ve tarihî bir şehirdir).
Bir şehrin veya mekânın coğrafi olarak hangi bölgede yer aldığını söylemek için تَقَعُ ... في ... (...-da yer alır / bulunur) fiil kalıbı kullanılır.
Kitaptaki temel örnek cümle şöyledir: تَقَعُ مَدينَةُ أَنْقَرَة في مِنْطَقَةِ وَسَطِ الأَناضول (Ankara şehri İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır). Buradaki مِنْطَقَة 'bölge', وَسَط الأَناضول ise 'İç/Orta Anadolu' demektir.
Örnekler
Örnek 1Arapçada 'Saat dört buçuk (04:30)', 'Saat altıyı çeyrek geçiyor (06:15)' ve 'Saat altıya çeyrek var (05:45)' ifadeleri nasıl yazılır?
Cevabı göster
04:30: السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ. 06:15: السَّاعَةُ السَّادِسَةُ وَالرُّبْعُ. 05:45: السَّاعَةُ السَّادِسَةُ إِلَّا رُبْعًا.
Örnek 2Saat ifadelerinde kullanılan وَ ile إِلَّا edatları arasındaki anlam farkı nedir?
Cevabı göster
Saatlerde وَ edatı 'geçiyor' (+ dakika) anlamı katarken (وَالرُّبْع = çeyrek geçiyor), إِلَّا edatı 'var / kala' (- dakika) anlamı katar (إِلَّا رُبْعًا = çeyrek var).
Örnek 3لِأَنَّ, لِذٰلِكَ, لٰكِنَّ ve إِذَنْ bağlaçlarının Türkçe anlamlarını yazınız.
Cevabı göster
لِأَنَّ: Çünkü (sebep bildirir). لِذٰلِكَ: Bu yüzden / bundan dolayı (sonuç bildirir). لٰكِنَّ: Fakat / ancak (karşıtlık bildirir). إِذَنْ: Öyleyse / o hâlde (çıkarım bildirir).
Örnek 4Bir kimseye 'Spor kulübüne nasıl giderim?' diye nasıl sorulur ve 'Karşıya geç, sonra sağa yönel' diye nasıl cevap verilir?
Cevabı göster
Soru: كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى نادي الرِّياضَة؟. Cevap: اِعْبُرِ الطَّريق، ثُمَّ اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين.
Örnek 5إِسْطَنْبول مَدينَةٌ جَميلَةٌ وَتاريخِيَّةٌ cümlesinde جَميلَة ve تاريخِيَّة sıfatları neden dişil (müennes) gelmiştir?
Cevabı göster
Çünkü niteledikleri مَدينَة (şehir) kelimesi dişildir; Arapçada sıfat, nitelediği isme cinsiyet bakımından uymak zorundadır.
Örnek 6'Ankara şehri İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır' cümlesini Arapça olarak ifade ediniz.
Cevabı göster
تَقَعُ مَدينَةُ أَنْقَرَة في مِنْطَقَةِ وَسَطِ الأَناضول.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Arapçada '05:45 (Saat altıya çeyrek var)' ifadesinin doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?
السَّاعَةُ السَّادِسَةُ saat altı, إِلَّا رُبْعًا ise çeyrek var (-15 dk) demektir; birlikte 05:45'i ifade eder.
2أُحِبُّ التَّمْثيل، ... أَنا في نادي المَسْرَح (Oyunculuğu seviyorum, ... tiyatro kulübündeyim) cümlesindeki boşluğa 'bu yüzden' anlamında hangi bağlaç gelmelidir?
İlk cümle sebep, ikinci cümle sonuç olduğu için boşluğa 'bu yüzden' anlamındaki لِذٰلِكَ bağlacı gelir.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ ifadesi 'Saat dört buçuk (04:30)' anlamına gelir.
الرَّابِعَة dört, وَالنِّصْف ise buçuk demektir.
- السَّاعَةُ الرَّابِعَةُ وَالنِّصْفُ ifadesi 'Saat dört buçuk (04:30)' anlamına gelir.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين yönergesi 'Sola doğru yönel' anlamına gelir.
اليَمين sağ demektir; 'sola doğru yönel' ifadesi اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَسار şeklindedir.
- اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين yönergesi 'Sola doğru yönel' anlamına gelir.
5Aşağıdaki Arapça kelime ve kalıpları Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Arapçada bir saati 'çeyrek geçiyor' şeklinde ifade etmek için saat sayısından sonra وَالرُّبْع yani ve kelimesi getirilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى المَسْرَح؟ sorusunun başındaki كَيْفَ soru edatı Türkçede anlamına gelir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Arapçada 1) Saatleri söyleme kurallarını (tam, buçuk, çeyrek), 2) Dört temel bağlacı ve 3) Yol tarif etme yönergelerini üç adımda örnekleriyle özetleyiniz.
1. ipucu: 1. Adım (Saatler): Tam saatlerde sıra sayısı kullanılır (السَّاعَة الرَّابِعَة); buçuk için وَالنِّصْف, çeyrek geçiyor için وَالرُّبْع, çeyrek var için إِلَّا رُبْعًا eklenir.
2. ipucu: 2. Adım (Bağlaçlar): Sebep bildirmek için لِأَنَّ (çünkü), sonuç için لِذٰلِكَ (bu yüzden), karşıtlık için لٰكِنَّ (fakat) ve çıkarım için إِذَنْ (öyleyse) kullanılır.
Cevap: 1. Adım (Saatler): Tam saatlerde sıra sayısı kullanılır (السَّاعَة الرَّابِعَة); buçuk için وَالنِّصْف, çeyrek geçiyor için وَالرُّبْع, çeyrek var için إِلَّا رُبْعًا eklenir. 2. Adım (Bağlaçlar): Sebep bildirmek için لِأَنَّ (çünkü), sonuç için لِذٰلِكَ (bu yüzden), karşıtlık için لٰكِنَّ (fakat) ve çıkarım için إِذَنْ (öyleyse) kullanılır. 3. Adım (Yol Tarifi): كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى ...؟ (...-e nasıl giderim?) sorusuna اِعْبُرِ الطَّريق (karşıya geç), اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين / اليَسار (sağa/sola yönel) ve قَريبَة مِن هُنا (buraya yakındır) ifadeleriyle cevap verilir.
Kısaca
- Tiyatro ve sahne etkinlikleriyle ilgili temel kelimeler المَسْرَح (tiyatro), مَسْرَحِيَّة (tiyatro oyunu), مُمَثِّل / مُمَثِّلَة (erkek/kadın oyuncu), صالَة المَسْرَح (tiyatro salonu), خَشَبَة المَسْرَح (sahne) ve تَذْكِرَة (bilet) şeklindedir.
- Etkinliklerle ilgili bilgi toplarken مَتى؟ (Ne zaman?), أَيْنَ؟ (Nerede?), مَن؟ (Kim?), ماذا؟ (Ne?), لِماذا؟ (Niçin?) ve كَيْفَ؟ (Nasıl?) soru edatları kullanılır.
- Saatler ifade edilirken sıra sayıları kullanılır; buçuk için وَالنِّصْف (+30 dk), çeyrek geçiyor için وَالرُّبْع (+15 dk), çeyrek var için ise إِلَّا رُبْعًا (-15 dk) eklenir.
- Cümleler arasında sebep-sonuç ve karşıtlık ilişkisi kurmak için لِأَنَّ (çünkü), لِذٰلِكَ (bu yüzden), لٰكِنْ / لٰكِنَّ (fakat/ancak) ve إِذَنْ (öyleyse/o hâlde) bağlaçları kullanılır.
- Bir mekâna nasıl gidileceği كَيْفَ أَذْهَبُ إِلى ...؟ kalıbıyla sorulur; اِعْبُرِ الطَّريق (karşıya geç) ve اِتَّجِهْ نَحْوَ اليَمين / اليَسار (sağa/sola yönel) yönergeleriyle tarif edilir.
- Şehirler tanıtılırken إِسْطَنْبول مَدينَةٌ جَميلَةٌ وَتاريخِيَّةٌ (İstanbul güzel ve tarihî bir şehirdir) ve تَقَعُ مَدينَةُ أَنْقَرَة في مِنْطَقَةِ وَسَطِ الأَناضول (Ankara İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır) yapıları kullanılır.