8. Sınıf Türkçe 7. Hafta: Memleketin Hayatı Söz Konusu: Sözsüz Mesajlar, Hazırlıklı Konuşma, Not Alma ve Cümlenin Ögeleri

Konuşmacının sözsüz mesajlarını oku

Bir konuşmacı yalnız sözcükleriyle konuşmaz. Duruşu, el kol hareketleri (jestleri), yüz ifadeleri (mimikleri), göz teması, ses tonu, konuşma hızı ve susmaları da dinleyene bir şey söyler. Bunlara sözlü olmayan mesaj denir. Bu hafta metni dinlerken ya da bir konuşmayı izlerken yalnız söylenene değil, nasıl söylendiğine de dikkat edeceksin.

Şöyle düşün: Cumhuriyet Bayramı töreninde arkadaşın “Bu bayrak, bu topraklar hepimize emanet.” derken sesini alçaltıp yavaşlıyor, bir an susuyor ve dinleyenlere bakıyor. Sözcükler aynı kalsa da bu duraklama ve bakış, söylenenin önemli olduğunu ve konuşmacının duygulandığını gösterir. Aynı cümleyi kâğıda bakarak, hızlı hızlı ve düz bir sesle okusaydı mesaj zayıflardı.

Sözsüz mesajları yorumlarken üç soru sor: Konuşmacının bedeni ve sesi sözleriyle uyumlu mu? Hangi bölümde ton değişti, ne vurgulandı? Dinleyenle göz teması kurdu mu? Söz ile beden dili çelişirse (gülümseyerek “Çok üzgünüm.” demek gibi) dinleyen genellikle beden diline inanır. Bu yüzden izlediğin bir konuşmayı değerlendirirken sözsüz mesajları da not al; değerlendirmeni “Ne dedi?” ve “Nasıl dedi?” sorularının ikisine de dayandır.

Sözsüz mesaj	Dinleyene ne söyleyebilir?
Sesin alçalıp yavaşlaması	Önemli ya da duygulu bir bölüm geldi.
Kısa bir susma	Söylenenin üzerinde düşünmeni istiyor.
Göz teması	Dinleyene güveniyor, ona seslendiğini hissettiriyor.
Dik duruş ve açık eller	Konuya hâkim, kendinden emin.
Yere bakma, eller cepte	Heyecanlı ya da hazırlıksız; mesaj zayıflıyor.
Bir sözcüğü yüksek sesle söyleme	O sözcük vurgulanıyor; ana düşünceyle ilgili.

Hazırlıklı konuşmanı adım adım kur

Hazırlıklı konuşma, önceden planlanmış ve prova edilmiş konuşmadır; beş adımda kurulur. Birinci adım konu seçimi: Temaya uygun, sınırlı bir konu seç. “Millî Mücadele” çok geniştir; “Millî Mücadele’de kağnılarla cephane taşıyan kadınlar” ya da “23 Nisan 1920: Meclisin açılışı” gibi daraltılmış bir konu beş dakikada daha iyi anlatılır. İkinci adım araştırma: Güvenilir kaynaklardan bilgi topla, aldığın her bilginin yanına kaynağını yaz.

Üçüncü adım plan: Giriş bölümünde dinleyenin ilgisini çeken bir soru ya da tarih ver, gelişmede düşüncelerini sırayla ve gerekçeleriyle sun, sonuçta ana düşünceni bir cümleyle yinele. Dördüncü adım görsel-işitsel destek: Bir harita, dönemin bir fotoğrafı, kısa bir ses kaydı ya da birkaç slayt konuşmanı güçlendirir; ama slaytlara uzun paragraflar yazıp okuma. Slayt seni değil, sen slaytı yönet. Beşinci adım prova: Konuşmayı süre tutarak en az iki kez sesli prova et; ses tonunu, göz temasını ve duruşunu da prova et. Birinci bölümde okumayı öğrendiğin sözsüz mesajlar, bu kez senin elindedir.

Hazırlıksız konuşmada ise konu sana o anda verilir; örneğin “Cumhuriyet senin için ne anlama geliyor?” Bir dakika düşün, kafanda üçlü bir iskelet kur: bir ana düşünce, iki gerekçe ya da örnek, bir kapanış cümlesi. Hazırlıksız konuşmada da nezaket kurallarına uyar, konudan sapmaz, “şey, yani, hani” gibi dolgu sözlerinden kaçınırsın. Hazırlıklı konuşmanı sınıfta sempozyum, panel ya da forum biçiminde sunabilirsin: Panelde birkaç konuşmacı aynı konuyu farklı yönlerden anlatır, forumda dinleyiciler de söz alır.

Adım	Ne yaparsın?	Kendine soracağın soru
1. Konu seçimi	Temaya uygun, dar bir konu belirlersin.	Bu konuyu beş dakikada anlatabilir miyim?
2. Araştırma	Güvenilir kaynaklardan bilgi toplar, kaynağı not edersin.	Bu bilgiyi nereden aldım, doğruladım mı?
3. Plan	Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini maddelersin.	Düşüncelerim mantıklı bir sırada mı?
4. Görsel-işitsel destek	Harita, fotoğraf, ses kaydı ya da slayt hazırlarsın.	Bu görsel anlattığımı somutlaştırıyor mu?
5. Prova	Süre tutarak sesli prova yaparsın.	Sesim, duruşum ve bakışım sözlerimle uyumlu mu?

Noktalamaya göre oku, anlamı bağlamdan tahmin et

Sesli okurken noktalama işaretleri sana nasıl okuyacağını söyler: Noktada sesini düşürüp durursun, virgülde kısa soluk alırsın, soru işaretinde ses yükselir, ünlem işaretinde duygu ya da seslenme vurgulanır, üç noktada sesi askıda bırakırsın, tırnak içindeki sözleri konuşanın ağzından okursun. Başlığı bir cümle gibi okuyalım: “Memleketin hayatı söz konusu!” ünlemle, “Memleketin hayatı mı söz konusu?” soru tonuyla okunur; işaret değişince anlam da değişir. Sessiz okurken de bu işaretler anlam birimlerini ayırmana yardım eder.

Metinde bilmediğin bir sözcükle karşılaştığında hemen sözlüğe koşma; önce bağlama bak. Şu cümleyi oku: “Düşman yurdu işgal edince köylüsüyle kentlisiyle herkes seferber oldu; kimi cepheye koştu, kimi kağnısıyla cephane taşıdı.” “Seferber olmak” sözünü bilmesen de noktalı virgülden sonraki bölüm herkesin harekete geçtiğini, bir işe koyulduğunu gösteriyor. Tahminin: “bir amaç için harekete geçmek”. Sonra sözlükten doğrularsın.

Tahmin için dört ipucu kullan: Sözcüğün önünde ya da arkasında bir açıklama var mı (“yani”, “bir başka deyişle”)? Aynı cümlede eş ya da zıt anlamlı bir sözcük var mı? Örnekler sıralanmış mı? Sözcük hangi türde: isim mi, fiil mi, sıfat mı? Tahminini cümleye koyup sesli oku; anlam akıyorsa tahminin güçlüdür. Doğruladığın her sözcüğü defterinin arkasındaki kendi sözlüğüne anlamı ve örnek cümlesiyle ekle; deyim ve atasözleri için deyimler ve atasözleri sözlüğüne bak.

Soruları yanıtla, başlık belirle, kaynağı sorgula

Metinle ilgili sorular iki türlüdür. Metin içi sorularda cevap satırların arasındadır: Kim, nerede, ne yapmış, neden böyle davranmış? Cevabı verirken metindeki ilgili yeri gösterebilmelisin. Metin dışı sorularda ise metindeki bilgiyi kendi bilgin ve yaşantınla birleştirirsin: “Sen o kişinin yerinde olsaydın ne yapardın?” ya da “Bu olay bugün bize ne öğretiyor?” gibi. Bu sorulara verdiğin cevapta görüşünü gerekçesiyle söylersin.

Başlık, metnin konusunu ya da ana düşüncesini en kısa yoldan veren ifadedir. Okumadan önce “Memleketin Hayatı Söz Konusu” başlığının sende hangi beklentiyi uyandırdığını düşün; okuduktan sonra metne kendi başlığını öner ve iki başlığı karşılaştır: Seninki konuyu mu, ana düşünceyi mi yansıtıyor? Aynı ölçüt kendi yazdığın metinler için de geçerlidir: Başlık içerikle uyumlu, kısa ve merak uyandırıcı olmalıdır.

Konuşman ya da yazın için araştırma yaparken her kaynağa güvenme. Yazarı ve tarihi belli olmayan bir blog, kişisel bir internet sayfası ya da sosyal medya paylaşımı yanlış ya da abartılı bilgi içerebilir. Bilimsel çalışmalarda ağırlıklı olarak “edu” (üniversite) ve “gov” (devlet kurumu) uzantılı siteler kullanılır; ülkemizde bu adresler “edu.tr” ve “gov.tr” ile biter. Bir kaynağı dört soruyla sına: Yazarı kim ve konunun uzmanı mı? Ne zaman yazılmış? Kaynak gösteriyor mu? Verdiği bilgi başka güvenilir bir kaynakla uyuşuyor mu?

Kaynak	Güvenilirlik belirtisi	Ne yaparsın?
Devlet kurumunun gov.tr sayfası	Kurum adı, tarih ve belge var.	Kullanırsın; kaynağı not edersin.
Üniversitenin edu.tr sayfası	Yazar ve alanı belli, kaynakça var.	Kullanırsın; alıntıyı kaynağıyla verirsin.
Yazarı belirsiz blog	Tarih yok, kaynak gösterilmemiş.	Başka kaynakla doğrulamadan kullanmazsın.
Sosyal medya paylaşımı	Kim yazdığı ve nereden aldığı belirsiz.	Yalnız ipucu olarak alır, asıl kaynağı ararsın.

Not al, özet çıkar, başlığını koy, paylaş

Not alma, dinlerken ya da okurken önemli bilgiyi kısa yoldan kaydetmektir. Cümleleri aynen yazmaya çalışırsan konuşmanın gerisinde kalırsın; anahtar sözcükleri, tarihleri, adları ve sayıları yaz. Kendi kısaltmalarını kullan: “TBMM”, “MK Paşa”, sonuç için ok işareti, doğrulanacak bilgi için soru işareti. Notlarını başlıklar altında, madde madde ve boşluk bırakarak tut; sonra eklemek istediklerine yer kalsın. Not alırken kaynağı ve sayfayı da yaz; sunumunda ya da yazında bilgiyi nereden aldığını söyleyebilmelisin.

Özet çıkarmak, notlarını metnin ana çizgisine göre kendi cümlelerinle birleştirmektir. Önce metnin konusunu bir cümleyle söyle, sonra önemli bilgileri metindeki sırayla aktar, ayrıntıları ve kendi yorumunu dışarıda bırak. Özetin uzunluğu metnin beşte birini geçmemeli. Bu hafta kelime ve kavram havuzundan yazmayı da dene: “bağımsızlık, meclis, egemenlik, bayrak, 29 Ekim” gibi sözcüklerden bir havuz oluştur; en az dördünü kullanan bir paragraf yaz. Bir metinden hareketle yazarken de okuduğun metnin bir cümlesini çıkış noktası alırsın.

Yazını bitirince içeriğe uygun bir başlık koy; başlık, paragrafta anlattığını karşılamalı. Sonra yazını paylaş: Sınıf ya da okul panosuna as, Cumhuriyet Bayramı etkinliğinde oku, okulun şiir ve kompozisyon yarışmalarına katıl. Sosyal medyada paylaşacaksan ailenden izin al, kişisel bilgini yazma ve alıntı yaptığın kaynağı belirt. Paylaşmak, yazının okunmasını sağlar; okunan yazı için aldığın geri bildirim bir sonraki yazını geliştirir.

Cümlenin ögelerini bul

Cümlenin ögeleri yüklem, özne, nesne, yer tamlayıcısı ve zarf tamlayıcısıdır. Ögeleri bulmaya her zaman yüklemden başlarsın; çünkü öteki ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur. Yüklem, iş, oluş ya da durum bildiren çekimli fiildir ya da ek fiille yüklem olmuş isimdir. Özneyi yükleme “kim, ne” diye sorarak bulursun. Nesneyi “neyi, kimi” (belirtili nesne) ya da “ne” (belirtisiz nesne) sorusuyla; yer tamlayıcısını “nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden” sorularıyla; zarf tamlayıcısını “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” sorularıyla bulursun.

Şu cümleyi birlikte çözelim: “Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı.” Yüklem “çıktı”. Kim çıktı? “Mustafa Kemal Paşa” özne. Ne zaman çıktı? “19 Mayıs 1919’da” zarf tamlayıcısı. Nereye çıktı? “Samsun’a” yer tamlayıcısı. Şimdi karşılaştır: “Halk Ankara’ya koştu.” cümlesinde “Ankara’ya” yer tamlayıcısıdır; “Halk Ankara’yı savundu.” cümlesinde ise “Ankara’yı” belirtili nesnedir. Aynı özel ad, aldığı eke ve yükleme sorulan soruya göre farklı öge olur; “Ankara’yı” sözcüğüne “nereyi” diye sorup yer tamlayıcısı demek yaygın bir yanlıştır, doğru soru “neyi” sorusudur.

Bir sözcük grubu tek öge sayılır: “Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı.” cümlesinde “Türkiye Büyük Millet Meclisi” bütünüyle öznedir, parçalanmaz. Ögelerin yeri değişebilir; yüklemi sonda olmayan cümleye devrik cümle denir: “Çıktı Samsun’a 19 Mayıs 1919’da.” Ögeler aynıdır, yalnız sıraları değişmiştir. Ünlemler, seslenmeler, bağlaçlar ve ara sözler ögelere katılmaz; bunlara cümle dışı unsur denir: “Çocuklar, bayrağımızı dikkatle asalım.” cümlesinde “Çocuklar” seslenmedir, özne değildir; özne “biz” gizli öznedir.

Öge	Yükleme sorulan soru	Örnek (öge tırnak içinde)
Yüklem	Sorulmaz; cümlenin temelidir.	Meclis 23 Nisan 1920’de “açıldı”.
Özne	Kim? Ne?	“Meclis” 23 Nisan 1920’de açıldı.
Belirtili nesne	Neyi? Kimi?	Halk “bağımsızlığını” kazandı.
Belirtisiz nesne	Ne?	Köylüler cepheye “cephane” taşıdı.
Yer tamlayıcısı	Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimden?	Köylüler “cepheye” cephane taşıdı.
Zarf tamlayıcısı	Ne zaman? Nasıl? Niçin? Ne kadar?	Ordu “30 Ağustos 1922’de” düşmanı yendi.

Yazım ve noktalama: tarihler, özel adlar, kesme işareti

Bu temada tarih ve özel ad çok geçer; yazımlarını doğru bilmen gerekir. Belirli bir tarih bildiren gün ve ay adları büyük harfle başlar: 29 Ekim 1923, 19 Mayıs 1919. Belirli bir tarih bildirmeyen ay ve gün adları ise küçük yazılır: “Bayram, ekim ayının son haftasına denk gelir.” Tarihî olay ve dönem adları özel addır, büyük harfle yazılır: Millî Mücadele, Kurtuluş Savaşı, Cumhuriyet Dönemi. Ulusal bayram adları da büyük harfle başlar: Cumhuriyet Bayramı, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı. Yönetim biçimi olarak cumhuriyet ise tür adıdır ve küçük yazılır: “29 Ekim 1923’te cumhuriyet ilan edildi.”

Kesme işareti, bu temada en çok hata yapılan noktalama işaretidir. Kişi ve yer adlarına, tarihlere ve sayılara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Atatürk’ün, Samsun’a, 1923’te, 29 Ekim’de, Kurtuluş Savaşı’nı. Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ise ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Tarih Kurumundan. Yanlış yazımları doğrularıyla karşılaştır: “Atatürkün” değil “Atatürk’ün”; “1919 da” ya da “1919’ da” değil “1919’da”; “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin” değil “Türkiye Büyük Millet Meclisinin”. Kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre yazılır ve kesmeyle ayrılır: TBMM’nin, TDK’den.

Nispet eki “-î” ile kurulan sözcüklerde düzeltme işaretini unutma: millî, tarihî, resmî. Düzeltme işareti olmadan yazarsan “milli” (mili olan) ya da “tarihi” (tarihini) gibi başka sözcüklerle karışır. Özel adlardan türeyen sözcükler de büyük yazılır: Türkçe, Türklük, Atatürkçü. Seslenmelerden sonra virgül, cümle dışı ara sözlerin iki yanında virgül ya da kısa çizgi kullanılır: “Arkadaşlar, bu bayrak bize emanet.” / “O gün, 23 Nisan 1920’de, Meclis açıldı.” Yazını panoya asmadan önce bu kuralları tek tek kontrol et; tarih ve ad yanlışları en çok göze batan yanlışlardır.

Örnekler

Örnek 1Sınıfta Cumhuriyet Bayramı için hazırlanan iki konuşmayı izledin. Mert, “Bu cumhuriyet bize emanet.” cümlesini söylemeden önce kısa bir süre sustu, sesini alçalttı ve dinleyenlere baktı. Ece ise aynı cümleyi kâğıttan, hızlı ve düz bir sesle okudu; gözleri hiç kalkmadı. İki konuşmacının sözsüz mesajlarını karşılaştır: Dinleyici hangi konuşmada cümlenin önemini daha iyi hisseder, neden?
Cevabı göster
Mert’in konuşmasında. Susma, ses tonunun alçalması ve göz teması, cümlenin önemli olduğunu ve konuşmacının söylediğine inandığını gösteren sözsüz mesajlardır; dinleyici bu işaretlerle cümleye dikkat kesilir. Ece’nin sözcükleri aynı olsa da kâğıda bakarak hızlı ve düz bir sesle okuması heyecan ya da hazırlıksızlık izlenimi verir, cümlenin vurgusu kaybolur. Sözsüz mesajlar sözle uyumlu olduğunda anlam güçlenir.
Örnek 2Deniz, “Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışı” konulu beş dakikalık bir hazırlıklı konuşma yapacak. Yaptığı işler sırasız olarak şöyle: (1) Konuşmayı süre tutarak iki kez sesli prova etti. (2) Konuyu “Millî Mücadele” gibi geniş bir başlıktan Meclisin açılışına daralttı. (3) Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini maddeler hâlinde planladı. (4) Bir devlet kurumunun gov.tr sayfasından bilgi topladı, kaynağını not etti. (5) Dönemin bir fotoğrafını ve bir haritayı slayt olarak hazırladı. Bu işleri hazırlıklı konuşmanın adımlarına göre sırala ve her adımın adını söyle.
Cevabı göster
Doğru sıra 2, 4, 3, 5, 1’dir. (2) Konu seçimi: Geniş konuyu daraltmak anlatımı derinleştirir. (4) Araştırma: Güvenilir kaynaktan bilgi toplanır, kaynağı not edilir. (3) Plan: Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri belirlenir. (5) Görsel-işitsel destek: Fotoğraf ve harita anlatılanı somutlaştırır. (1) Prova: Süre tutularak sesli prova yapılır; ses tonu ve beden dili de burada denenir. Araştırma plandan önce gelir; çünkü neyi anlatacağını bilmeden bölümleri kuramazsın.
Örnek 3Şu cümleyi oku: “Cephane azalınca kasabanın kadınları kağnılarını koşup mühimmat taşımaya başladı; sandıklarda mermi, barut ve tüfek vardı.” “Mühimmat” sözcüğünün anlamını bağlamdan tahmin et; hangi ipuçlarını kullandığını açıkla ve sonra ne yapman gerektiğini söyle.
Cevabı göster
“Mühimmat” savaş gereçleri, cephane anlamına gelir. İpuçları: Cümlenin başındaki “cephane azalınca” ifadesi taşınan şeyin cephaneyle ilgili olduğunu düşündürür; noktalı virgülden sonraki “mermi, barut ve tüfek” örnekleri sandıklarda ne olduğunu açıklar; sözcük “taşımaya” fiiliyle kullanıldığı için taşınabilen bir nesne adıdır. Tahmini sözlükten doğrular, sözcüğü anlamı ve örnek cümlesiyle kendi sözlüğüne eklersin.
Örnek 4Ayşe, 23 Nisan 1920 hakkında sunum hazırlıyor. İki kaynak buldu. Birinci kaynak: Yazarı ve tarihi belli olmayan bir blog yazısı; kaynak göstermiyor, verdiği bazı tarihler başka sitelerle çelişiyor. İkinci kaynak: Bir devlet kurumunun gov.tr uzantılı sayfası; belge ve tarih veriyor. Ayşe hangi kaynağı kullanmalı? Birinci kaynaktaki bir bilgiyi çok beğendiyse ne yapmalı?
Cevabı göster
İkinci kaynağı kullanmalı; çünkü gov.tr uzantılı kurum sayfaları, sahibi ve dayandığı belge belli olduğu için güvenilirdir. Blog yazısının yazarı ve tarihi belirsizdir, kaynak göstermez ve başka kaynaklarla çelişir; bu dört belirti güvenilirliğini düşürür. Blogdaki bir bilgiyi kullanmak istiyorsa onu önce gov.tr ya da edu.tr uzantılı ikinci bir kaynakla doğrulamalı, doğrulayamazsa sunumuna almamalıdır.
Örnek 5“Köylüler o kış cepheye kağnılarla cephane taşıdı.” cümlesinin ögelerini bul; her ögeyi yükleme sorduğun soruyla gerekçelendir. Sonra “Köylüler cephaneyi cepheye taşıdı.” cümlesinde nesnenin türünün neden değiştiğini açıkla.
Cevabı göster
Yüklem “taşıdı”. Kim taşıdı? “Köylüler” özne. Ne taşıdı? “cephane” belirtisiz nesne. Nereye taşıdı? “cepheye” yer tamlayıcısı. Ne zaman taşıdı? “o kış” zarf tamlayıcısı. Nasıl taşıdı? “kağnılarla” zarf tamlayıcısı. İkinci cümlede nesne “cephaneyi” olmuştur; sözcük belirtme eki (-i) aldığı için “neyi” sorusuna cevap verir ve belirtili nesne olur. Nesnenin belirtili ya da belirtisiz olması, yükleme sorulan sorunun “neyi” mi “ne” mi olduğuna bağlıdır.
Örnek 6Öğretmenin okuduğu kısa bir bilgi metninden iki öğrenci not aldı. Metin: “Türkiye Büyük Millet Meclisi 29 Ekim 1923’te cumhuriyeti ilan etti. Aynı gün Mustafa Kemal, Meclis tarafından ilk cumhurbaşkanı seçildi. O günden bu yana 29 Ekim, Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.” Selin’in notu: “Türkiye Büyük Millet Meclisi 29 Ekim 1923’te cumhuriyeti ilan etti. Aynı gün Mustafa Kemal, Meclis tarafından ilk cumhurbaşkanı seçildi.” Can’ın notu: “29 Ekim 1923: TBMM → cumhuriyet ilan. Aynı gün MK → ilk cumhurbaşkanı. 29 Ekim = Cumh. Bayramı”. Hangi not daha iyi, neden? Can’ın notlarından iki cümlelik bir özet yaz.
Cevabı göster
Can’ın notu daha iyidir; çünkü anahtar sözcükleri, tarihi ve kısaltmaları kullanmış, üç bilgiyi de yakalamıştır. Selin ise cümleleri aynen yazmaya çalıştığı için konuşmanın gerisinde kalmış, son bilgiyi kaçırmıştır. Özet: “Türkiye Büyük Millet Meclisi 29 Ekim 1923’te cumhuriyeti ilan etti ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.”

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Bir konuşmacı “Şehitlerimizi saygıyla anıyoruz.” cümlesini söylerken sesini alçalttı, yavaşladı, bir an sustu ve dinleyicilere baktı. Bu sözsüz mesajlar dinleyiciye en çok neyi hissettirir?
2Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne vardır?
3Millî Mücadele konulu bir sunum hazırlıyorsun. Aşağıdaki kaynaklardan hangisi en güvenilirdir?
4Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?
- Soru işaretiyle biten bir cümleyi sesli okurken ses tonu yükselir.
- Hazırlıksız konuşmada konu o anda verildiği için konuşmayı kafada planlamaya gerek yoktur.
- Yer tamlayıcısı, yükleme “neyi, kimi” soruları sorularak bulunur.
- Kurum ve kuruluş adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.
- Bağlamdan tahmin ettiğin anlamı sözlükten doğrulamadan kendi sözlüğüne eklemek yeterlidir.
5Cümle ögelerini, onları bulmak için yükleme sorduğun sorularla ya da tanımlarıyla eşleştir.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştir. Bir kelime artacak.
1. Konuşmacının jestleri, mimikleri, duruşu ve ses tonu mesajlardır.
2. Bilmediğin sözcüğün anlamını cümlenin yararlanarak tahmin edebilirsin.
3. Bilimsel çalışmalarda ağırlıklı olarak edu ve uzantılı siteler kullanılır.
4. Cümlenin ögelerini bulmaya her zaman başlanır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Bir arkadaşın panoya asılacak yazısına şu cümleyi yazdı: “Atatürkün 19 mayıs 1919 da Samsuna çıkışıyla başlayan milli mücadele, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışı ve 29 ekim 1923 te cumhuriyetin ilanıyla taçlandı.” Cümledeki yazım yanlışlarını bul ve düzelt; her düzeltmenin kuralını söyle.
8Zeynep, Cumhuriyet Bayramı töreninde beş dakikalık bir konuşma yapacak. Konuyu bir gece önce seçti, bilgileri yazarı belirsiz bir blogdan aldı, slaytlarına uzun paragraflar yazdı ve konuşmayı hiç prova etmedi. Törende slayta dönüp paragrafları okudu, dinleyicilere hiç bakmadı; konuşması on dakika sürdü. Zeynep’in hazırlık ve sunum sürecindeki sorunları bul; her sorun için ne yapması gerektiğini söyle.

Kısaca

Konuşmacının jestleri, mimikleri, duruşu, göz teması, ses tonu ve susmaları sözsüz mesajdır; söz ile beden dili çelişirse dinleyen beden diline inanır.
Hazırlıklı konuşma beş adımda kurulur: Konuyu daralt, güvenilir kaynaktan araştır, giriş-gelişme-sonuç planı yap, görsel-işitsel destek hazırla, süre tutarak prova et; hazırlıksız konuşmada bir ana düşünce, iki gerekçe ve bir kapanış cümlesi kur.
Bilmediğin sözcüğü bağlamdaki açıklama, eş ya da zıt anlam, örnek ve sözcük türü ipuçlarıyla tahmin eder, sözlükle doğrular, kendi sözlüğüne eklersin; kaynakları yazar, tarih, kaynakça ve başka kaynakla uyum ölçütleriyle sınarsın.
Not alırken anahtar sözcük ve kısaltma kullanır, özette metnin ana çizgisini kendi cümlelerinle sırayla verirsin; yazına içeriğe uygun başlık koyup panoda ya da yarışmada paylaşırsın.
Ögeleri yüklemden başlayarak sorularla bulursun: kim, ne özne; neyi, kimi belirtili nesne; ne belirtisiz nesne; nereye, nerede, nereden yer tamlayıcısı; ne zaman, nasıl, niçin zarf tamlayıcısı. Kişi ve yer adlarıyla tarihlere gelen ekler kesmeyle ayrılır, kurum adlarına gelenler ayrılmaz.

Bu dersin öteki kaynakları

8. Sınıf Türkçe Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Türkçe Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
8. Sınıf Türkçe Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
8. Sınıf Türkçe Günlük Planları (2026-2027) Ders planı