Selamlaşma cümlelerini anlamlarıyla öğrenirken Arapça yazının yapısını da tanıyacağız. Harfin kendisini, bağlantı biçimini ve ses işaretini birbirinden ayırmak doğru okumanın temelidir.
Selam, hâl hatır ve veda
Karşılaşmada السَّلَامُ عَلَيْكُمْ söylenir; وَعَلَيْكُمُ السَّلَامُ ile cevaplanır. مَرْحَبًا ve أَهْلًا وَسَهْلًا da karşılama ifadeleridir.
Sabah selamı صَبَاحُ الْخَيْرِ, karşılığı صَبَاحُ النُّورِ; akşam selamı مَسَاءُ الْخَيْرِ, karşılığı مَسَاءُ النُّورِ olabilir.
كَيْفَ حَالُكَ؟ “Nasılsın?” sorusuna أَنَا بِخَيْرٍ، الْحَمْدُ لِلَّهِ “İyiyim, Allah’a şükür.” cevabı verilebilir. Ayrılırken إِلَى اللِّقَاءِ, مَعَ السَّلَامَةِ veya فِي أَمَانِ اللَّهِ kullanılır.
Harfleri birleştirme
Arapça sağdan sola yazılır. Harflerin tek başına, kelimenin başında, ortasında ve sonunda görülen biçimleri birbirinden farklı olabilir. ب harfi bağlantılı yazıda بـ veya ـبـ gibi görünebilir.
ا د ذ ر ز و harfleri kendilerinden sonra gelen harfe bağlanmaz. Bir sözcüğün içinde bağlantının kesilmesi, sözcüğün bittiği anlamına gelmez.
Noktaları gözden kaçırma: ب ت ث, ج ح خ, د ذ, ر ز gibi benzer gövdeli harfler farklıdır. Harfi yalnız bulunduğu yere göre değil, noktalarıyla birlikte tanı.
Kısa sesler ve sükûn
Fetha/üstün, damma/ötre ve kesra/esre kısa ses işaretleridir. كَ, كُ, كِ örneklerinde harf aynı kalır, kısa ses değişir.
Sükûn/cezm, harfin ardından ayrı bir kısa ünlü okunmadığını gösterir. مَنْ örneğinin sonundaki nun sükûnludur. Harfin üzerine hayalî bir üstün veya esre eklenmez.
Şedde, tenvin ve uzun ses
Şedde, bir harfin çift seslendirilmesini gösterir. مَدَّ örneğindeki dal ile كُلُّ örneğindeki lam şeddelidir. İlk ses sükûnlu, ikinci ses harekeli olarak düşünülür.
Tenvin, kelimenin sonundaki çift harekedir. أَبٌ, بَيْتًا, زَهْرَةٍ örneklerinde üç tenvin biçimi görülür. Bağlantılı okuyuşta kısa ünlüye bir n sesi ekler; ayrı bir nun harfi yazılmaz.
Uzun sesler kısa seslerden ayrılır. بَاب içindeki elif, نُور içindeki vav ve دِين içindeki ya uzun ses örnekleridir. Okuyuşu kitabın ses kaydıyla karşılaştırmak, kısa ve uzun sesi ayırmayı kolaylaştırır.
Yönergeyi anlayıp uygulama
اِقْرَأْ oku, اُكْتُبْ yaz, أَعِدْ tekrar et, اِسْتَمِعْ dinle anlamındadır. Kadına hitap eden biçimleri اِقْرَئِي, اُكْتُبِي, أَعِيدِي, اِسْتَمِعِي şeklindedir.
Bir yazı örneğini kopyalarken yönü, harf bağlantılarını, nokta yerlerini ve harekeleri ayrı ayrı kontrol et. Bir ses alıştırmasında ise önce dinleyip sonra seslendirmeyi karşılaştır.
Örnekler
Örnek 1Bir diyalogda selamdan hemen sonra كَيْفَ حَالُكَ؟ soruluyor. Cevabın hangi konuda olması beklenir?
Cevabı göster
Kişinin nasıl olduğuyla ilgili olması beklenir. Örneğin أَنَا بِخَيْرٍ denebilir.
Örnek 2Bir öğrenci kelime içindeki vavdan sonra bağlantı kesildiği için yeni kelimeye geçtiğini sanıyor. Hangi yazı özelliğini hatırlamalıdır?
Cevabı göster
Vav, kendinden sonra gelen harfe bağlanmayan harflerdendir. Bağlantının kesilmesi tek başına yeni sözcük başladığını göstermez.
Örnek 3مَنْ örneğini yazan biri nunun üstündeki sükûnu üstünle değiştiriyor. Aynı seslendirme korunur mu?
Cevabı göster
Korunmaz. Sükûn ayrı bir kısa ünlü vermiyordu; üstün eklenince farklı bir seslendirme oluşur.
Örnek 4مَدَّ sözcüğündeki şeddeyi iki dal ile açıklayınız.
Cevabı göster
Şedde, ilk dalın sükûnlu, ikincisinin harekeli olduğu çift seslendirmeyi tek harf üzerinde gösterir.
Örnek 5أَبٌ sonunda n sesi duyulması, metne ayrıca nun yazılması gerektiğini gösterir mi?
Cevabı göster
Hayır. Buradaki ses tenvinle gösterilir; bu örneğe ayrıca nun harfi eklenmez.
Örnek 6بَاب ve نُور sözcüklerinde uzun sesi gösteren harfler hangileridir?
Cevabı göster
İlkinde elif, ikincisinde vav uzun sesin oluşumunda yer alır.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Yazı alıştırmasında kendinden sonraki harfe bağlanmayan harfler tek kutuya alınacak. Hangi dizi uygundur?
Dal, zel ve ra kendilerinden sonraki harfe bağlanmaz.
2“Ünsüzü çift oku.” notu hangi yazı örneğindeki işareti açıklamaktadır?
كُلُّ örneğinde lam şeddelidir.
3Bir alıştırmada önce sesi dinlemen isteniyor. Hangi yönerge bu isteği karşılar?
اِسْتَمِعْ “Dinle.” demektir.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- Harflerin bağlantılı biçimleri, tek başına yazılan biçimlerinden farklı olabilir.
Baş, orta ve son biçimleri bu nedenle karşılaştırılır.
- Şedde, bir ünlünün uzatılmasıyla aynı işi yapar.
Şedde ünsüzün çift seslendirilmesini gösterir.
- Tenvin kelimenin sonunda çift harekeyle gösterilir.
Bağlantılı okuyuşta n sesiyle ilişkili üç biçimi vardır.
- صَبَاحُ الْخَيْرِ bir vedalaşma ifadesidir.
Sabah selamıdır.
- Harflerin bağlantılı biçimleri, tek başına yazılan biçimlerinden farklı olabilir.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- Kelimenin sonundaki çift harekeye denir.
- Çift ünsüz seslendirmesi ile gösterilir.
- Harf sonrasında ayrı kısa ünlü olmadığını gösterir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Bir öğrenci Arapça metni doğru harflerle yazdığı hâlde okurken hata yapıyor. Harfler dışında hangi işaretleri incelemelidir?
1. ipucu: Kısa ses işaretlerini düşün.
2. ipucu: Çift seslendirme ve kısa ünlüsüz okuma işaretlerini de kontrol et.
Cevap: Harekeleri, sükûnu, şeddeyi, tenvini ve uzun sesleri incelemelidir. Doğru harfi tanımak tek başına bütün okuyuşu belirlemez.
8Bir konuşma فِي أَمَانِ اللَّهِ ile bitiyor. Bu ifadeyi konuşmanın başına taşımadan önce neye dikkat edilmelidir?
1. ipucu: İfadenin konuşmadaki işlevini belirle.
2. ipucu: Başlangıçta karşılaşma, sonda ayrılma yaşanır.
Cevap: Bu ifade vedalaşma içindir. Konuşma başlangıcında selam veya karşılama ifadesi, bitişte ise veda ifadesi kullanılmalıdır.
Kısaca
- Selamlaşma ifadeleri konuşmanın durumuna göre seçilir.
- Harf, bağlantı biçimi, nokta ve ses işareti birlikte kontrol edilir.
- Sükûn, şedde, tenvin ve uzun sesler farklı okuma özellikleri gösterir.