'Haydi Tanışalım' ünitemizde harfleri, harekeleri, selamlaşma ve tanışma kalıplarını öğrenmiştik. Bu haftaki dersimizde kelimelerin doğru okunmasını sağlayan uzun ünlüleri yani 'med (uzatma) harflerini' (ا، و، ي), öğretmenimizin sınıfta kullandığı Arapça yönergeleri (اِقْرَأْ، اُكْتُبْ، اِسْتَمِعْ، أَعِدْ), tanışma sonunda söylenen nezaket ifadelerini ve vedalaşma cümlelerini pekiştireceğiz.
1. Med (Uzatma) Harfleri: ا — و — ي
Arapçada harekeler (fetha, damme, kesra) harflere kısa ünlü sesi verirken; harekesiz olarak gelen Elif (ا), Vav (و) ve Yâ (ي) harfleri kendilerinden önceki harfi uzatarak okutur. Bu üç harfe Med Harfleri (حُرُوفُ المَدّ) denir.
• Med Harfi Elif (ا): Kendisinden önceki harfin harekesi fetha (üstün) olur ve harfi â / a sesiyle uzatır: بابٌ (bâbun - kapı), طالِبٌ (tâlibun - öğrenci), سَلامٌ (selâmun). • Med Harfi Vav (و): Kendisinden önceki harfin harekesi damme (ötre) olur ve harfi û / u sesiyle uzatır: نُورٌ (nûrun - ışık), أُخْتِي değil سُرُورٌ (surûrun - sevinç), مَمْنُونٌ (memnûnun). • Med Harfi Yâ (ي): Kendisinden önceki harfin harekesi kesra (esre) olur ve harfi î / i sesiyle uzatır: تِلْمِيذٌ (tilmîzun - öğrenci), صَدِيقٌ (sadîkun - arkadaş), كَرِيمٌ (kerîmun).
2. Sınıf İçi Yönergeler (Emir Fiilleri: Eril ve Dişil)
Arapça dersinde öğretmenin öğrencilere verdiği yönergeler emir fiili kalıbındadır. Arapçada karşımızdaki bir erkeğe (müzekker) emir verirken fiilin sonu cezimli (ـْ) biterken; bir kıza (müennes) emir verirken fiilin sonuna ـِي (uzatan yâ) eklenir:
• Oku!: Erkeğe اِقْرَأْ (ikra') — Kıza اِقْرَئِي (ikraî) • Yaz!: Erkeğe اُكْتُبْ (uktub) — Kıza اُكْتُبِي (uktubî) • Dinle!: Erkeğe اِسْتَمِعْ (istemi') — Kıza اِسْتَمِعِي (istemiî) • Tekrar et!: Erkeğe أَعِدْ (e'id) — Kıza أَعِيدِي (e'îdî)
3. Tanışma Sonu Memnuniyet ve Nezaket İfadeleri
Yeni tanıştığımız bir kişinin ismini, memleketini ve halini sorduktan sonra tanışmaktan duyduğumuz mutluluğu iki temel kalıpla dile getiririz: 1) تَشَرَّفْتُ (Teşerraftü - Şeref duydum / Memnun oldum) veya uzun şekliyle erkeğe تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكَ, kıza تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكِ (Seni tanımaktan onur duydum).
2) فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Fursatun saîdetün - Tanıştığımıza memnun oldum / Güzel bir fırsat). Bu ifadelere karşılık olarak وَأَنا أَيْضًا! (Ve ene eydan - Ben de / Ben de memnun oldum!) veya تَشَرَّفْنا (Biz de şeref duyduk) denir. Bir iyilik gördüğümüzde شُكْرًا (Teşekkür ederim), cevabında ise عَفْوًا (Rica ederim / Bir şey değil) ifadelerini kullanırız.
4. Vedalaşma Kalıpları (عِباراتُ الوَداع)
Konuşma veya ders bittiğinde ayrılırken kullanılan üç temel vedalaşma ifadesi vardır: • إِلى اللِّقاءِ (İle'l-likâi): «Görüşmek üzere / Buluşmak üzere» anlamına gelir. • مَعَ السَّلامَةِ (Me'a's-selâmeti): «Güle güle / Selametle kal» anlamına gelir.
• في أَمانِ اللّٰهِ (Fî emânillâh): «Allah'a emanet ol / Allah'ın güvencesinde ol» anlamına gelir. Diyaloglarda biri إِلى اللِّقاءِ dediğinde karşısındaki kişi مَعَ السَّلامَةِ veya في أَمانِ اللّٰهِ diyerek karşılık verir.
5. Ünite 1 Bütüncül Diyalog Örneği
Öğrendiğimiz tüm kalıpları içeren örnek bir tanışma ve vedalaşma diyaloğunu inceleyelim: • Zeynep: السَّلامُ عَلَيْكُمْ، صَباحُ الخَيْرِ! (Selamün aleyküm, günaydın!) • Meryem: وَعَلَيْكُمُ السَّلامُ، صَباحُ النُّورِ! (Ve aleyküm selam, günaydın!) • Zeynep: أَنا زَيْنَبُ، ما اسْمُكِ؟ وَمِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟ (Ben Zeynep, senin adın nedir ve nerelisin?)
• Meryem: اِسْمِي مَرْيَمُ، أَنا مِنْ مِصْرَ، أَنا مِصْرِيَّةٌ. كَيْفَ حالُكِ؟ (Adım Meryem, Mısır'danım, Mısırlıyım. Nasılsın?) • Zeynep: أَنا بِخَيْرٍ وَالحَمْدُ لِلّٰهِ. تَشَرَّفْتُ يا مَرْيَمُ! (İyiyim, Allah'a hamdolsun. Tanıştığımıza memnun oldum Meryem!) • Meryem: وَأَنا أَيْضًا، فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ! إِلى اللِّقاءِ. (Ben de öyle, memnun oldum! Görüşmek üzere.) • Zeynep: مَعَ السَّلامَةِ، في أَمانِ اللّٰهِ. (Güle güle, Allah'a emanet ol.)
6. Ünitenin Hadis-i Şerifi ve Hikmetli Sözü
1. Ünitemizin sonunda iletişim ahlakımızı güzelleştiren iki hikmetli cümle yer almaktadır: 1) Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed'in (sav) hadis-i şerifi: «أَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» (Efşu's-selâme beyneküm — «Aranızda selamı yayınız!» - Sahîh-i Müslim). Selamı yaymak, tanıdığımız ve tanımadığımız müminlere güler yüzle selam vererek toplumsal barışı güçlendirmektir.
2) Hikmetli veciz söz: «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ الْقُلُوبِ» (El-kelimetü't-tayyibetü miftâhu'l-kulûb — «Güzel söz kalplerin anahtarıdır»). Tatlı dil ve nezaket ifadeleri (شُكْرًا، عَفْوًا، مِنْ فَضْلِكَ، تَشَرَّفْتُ) insanlar arasındaki gönül kapılarını açar.
Örnekler
Örnek 1'صَبَاحٌ'، 'نُورٌ' ve 'كَبِيرٌ' kelimelerindeki med (uzatma) harflerini ve uzatılan harfleri bulunuz.
Cevabı göster
- صَبَاحٌ (sabâhun): Med harfi Elif (ا), uzatılan harf fethalı بَ harfidir. - نُورٌ (nûrun): Med harfi Vav (و), uzatılan harf dammeli نُ harfidir. - كَبِيرٌ (kebîrun): Med harfi Yâ (ي), uzatılan harf kesralı بِ harfidir.
Örnek 2Öğretmen erkek öğrenci Ali'ye 'اِقْرَأْ وَاكْتُبْ!' diyor. Aynı yönergeyi kız öğrenci Ayşe'ye söylerken nasıl ifade etmelidir?
Cevabı göster
Dişil (müennes) muhataba emir verilirken fiillerin sonuna 'ـِي' eklenir: «يا عائِشَةُ، اِقْرَئِي وَاكْتُبِي!» (Ey Ayşe, oku ve yaz!)
Örnek 3Aşağıdaki ifadelere uygun Arapça karşılıkları yazınız: 1. صَباحُ الخَيْرِ! -> ... 2. تَشَرَّفْتُ! -> ... 3. شُكْرًا! -> ... 4. إِلى اللِّقاءِ! -> ...
Cevabı göster
1. صَباحُ النُّورِ! (Günaydın!) 2. وَأَنا أَيْضًا! / فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ! (Ben de memnun oldum!) 3. عَفْوًا! (Rica ederim!) 4. مَعَ السَّلامَةِ! / في أَمانِ اللّٰهِ! (Güle güle / Allah'a emanet ol!)
Örnek 4«أَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» hadis-i şerifinin ve «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ الْقُلُوبِ» özdeyişinin Türkçe anlamlarını yazınız.
Cevabı göster
- أَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ: «Aranızda selamı yayınız!» - اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ الْقُلُوبِ: «Güzel söz kalplerin anahtarıdır.»
Örnek 5'بَيْتٌ' (ev) ve 'يَوْمٌ' (gün) kelimelerindeki ي ve و harfleri neden med (uzatma) harfi değildir?
Cevabı göster
Çünkü her iki harfin üzerinde de sükûn/cezim (ـْ) işareti vardır ve kendilerinden önceki harfin harekesi fethadır. Bir harfin med harfi olabilmesi için harekesiz/cezimsiz olması ve kendi cinsinden bir harekeyi (ـَ + ا, ـُ + و, ـِ + ي) takip etmesi gerekir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Öğretmen kız öğrencisi Zeynep'e «Ey Zeynep, diyaloğu dinle ve tekrar et!» demek istediğinde aşağıdaki cümlelerden hangisini kullanmalıdır?
Zeynep kız öğrenci (müennes) olduğu için emir fiillerinin sonuna 'ـِي' eklenerek 'اِسْتَمِعِي وَأَعِيدِي!' denir.
2Aşağıdaki kelimelerden hangisinde hem Elif (ا) hem de Yâ (ي) med (uzatma) harfi olarak kullanılmıştır?
'تَعالِيمُ' (te'âlîmu) kelimesinde ع harfinden sonra Elif (ا), ل harfinden sonra ise Yâ (ي) med harfi olarak yer almıştır.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Arapçada med (uzatma) harfleri olan ا، و، ي harflerinin üzerinde hiçbir hareke bulunmaz.
Med harfleri harekesizdir ve kendilerinden önceki harfi bir elif miktarı uzatır.
- Tanışma sonunda söylenen 'تَشَرَّفْتُ' ve 'فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ' ifadeleri 'Tanıştığımıza memnun oldum' anlamına gelir.
Her iki ifade de tanışma memnuniyeti bildirir ve 'وَأَنا أَيْضًا' ile cevaplanır.
- 'في أَمانِ اللّٰهِ' ifadesi sabah ilk karşılaşıldığında 'Günaydın' anlamında kullanılır.
'في أَمانِ اللّٰهِ' (Allah'a emanet ol) karşılaşmada değil, ayrılırken (vedalaşmada) kullanılır.
- Arapçada med (uzatma) harfleri olan ا، و، ي harflerinin üzerinde hiçbir hareke bulunmaz.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Birisi bize 'شُكْرًا' (Teşekkür ederim) dediğinde ona 'عَفْوًا' (Rica ederim) diyerek karşılık veririz.
شُكْرًا — عَفْوًا temel teşekkür ve mukabele kalıbıdır.
- 'اُكْتُبْ' emir fiili 'Oku!', 'اِقْرَأْ' emir fiili ise 'Yaz!' anlamına gelir.
Tam tersidir: اُكْتُبْ 'Yaz!', اِقْرَأْ ise 'Oku!' demektir.
- «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ الْقُلُوبِ» veciz sözü «Güzel söz kalplerin anahtarıdır» anlamına gelir.
اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ: Güzel söz, مِفْتاح: Anahtar, الْقُلُوب: Kalpler demektir.
- Birisi bize 'شُكْرًا' (Teşekkür ederim) dediğinde ona 'عَفْوًا' (Rica ederim) diyerek karşılık veririz.
5Aşağıdaki Arapça ifadeleri Türkçe anlamlarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- «أَفْشُوا بَيْنَكُمْ» (Aranızda selamı yayınız!) hadis-i şerifinde boşluğa selam kelimesi gelmelidir.
- Vedalaşırken söylenen «إِلى » ifadesi «Görüşmek üzere» anlamına gelir.
- Öğretmen erkek öğrenciye «Kelimeyi tekrar et!» derken « الكَلِمَةَ!» emir fiilini kullanır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Kendisinden önceki harfin harekesi damme (ötre) olduğunda uzatma görevi yapan med harfi harfidir.
- «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ الْقُلُوبِ» (Güzel söz kalplerin anahtarıdır) sözünde boşluğa 'anahtar' kelimesi gelir.
- Vedalaşmada «مَعَ » ifadesi «Güle güle / Selametle» anlamında kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Yeni gelen bir sınıf arkadaşınızla (erkek veya kız) selamlaşma, tanışma, memnuniyet bildirme ve vedalaşma aşamalarını içeren tam bir Arapça diyaloğu 3 adımda nasıl kurarsınız?
1. ipucu: 1. İpucu: Selamlaşma ('السَّلامُ عَلَيْكُمْ / مَرْحَبًا') ve hal-hatır sorma ('كَيْفَ حالُكَ؟ — أَنا بِخَيْرٍ وَالحَمْدُ لِلّٰهِ') ile başlayınız.
2. ipucu: 2. İpucu: İsim ve memleket sorup ('ما اسْمُكَ؟ مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟') tanışma memnuniyeti ('تَشَرَّفْتُ — فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ — وَأَنا أَيْضًا') bildiriniz.
3. ipucu: 3. İpucu: Diyaloğu vedalaşma kalıplarıyla ('إِلى اللِّقاءِ — مَعَ السَّلامَةِ، في أَمانِ اللّٰهِ') tamamlayınız.
Cevap: 1. Adım (Selamlaşma ve Hal-Hatır): السَّلامُ عَلَيْكُمْ، صَباحُ الخَيْرِ! — وَعَلَيْكُمُ السَّلامُ، صَباحُ النُّورِ! كَيْفَ حالُكَ؟ — أَنا بِخَيْرٍ، الحَمْدُ لِلّٰهِ. 2. Adım (Tanışma ve Memnuniyet): ما اسْمُكَ وَمِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ — اِسْمِي كَرِيمٌ، أَنا مِنْ تُرْكِيا. — تَشَرَّفْتُ يا كَرِيمُ، فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ! — وَأَنا أَيْضًا، شُكْرًا! 3. Adım (Vedalaşma): إِلى اللِّقاءِ يا صَدِيقِي! — مَعَ السَّلامَةِ، في أَمانِ اللّٰهِ!
Kısaca
- Arapçada kendisinde hareke bulunmayan ve kendisinden önceki harfi bir elif miktarı uzatarak okutan üç med harfi vardır: Elif (ا), Vav (و) ve Yâ (ي).
- Elif (ا) kendisinden önceki fethalı harfi 'â' sesiyle (بابٌ); Vav (و) dammeli harfi 'û' sesiyle (نُورٌ); Yâ (ي) ise kesralı harfi 'î' sesiyle (كَبِيرٌ) uzatır.
- Sınıf içi yönergelerde erkek öğrenciye اِقْرَأْ (Oku!), اُكْتُبْ (Yaz!), اِسْتَمِعْ (Dinle!), أَعِدْ (Tekrar et!); kız öğrenciye ise sonuna ـِي eklenerek اِقْرَئِي، اُكْتُبِي، اِسْتَمِعِي، أَعِيدِي denir.
- Tanışma sonunda memnuniyet bildirmek için تَشَرَّفْتُ (Şeref duydum/Memnun oldum) veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Tanıştığımıza memnun oldum) denir; karşılığında وَأَنا أَيْضًا (Ben de öyle!) cevabı verilir.
- Vedalaşırken إِلى اللِّقاءِ (Görüşmek üzere), مَعَ السَّلامَةِ (Güle güle/Selametle) ve في أَمانِ اللّٰهِ (Allah'a emanet ol) ifadeleri kullanılır.
- Ünitemizin temel hikmetli sözleri «أَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» (Aranızda selamı yayınız!) hadisi ve «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ الْقُلُوبِ» (Güzel söz kalplerin anahtarıdır) özdeyişidir.