Bireyin sosyal çevresini tanıtmaya başladığı en temel halka ailesidir. Arapçada aile kavramı أُسْرَةٌ veya عَائِلَةٌ kelimeleriyle karşılanır. Aile bireylerini tanıtırken akrabalık kelimelerini doğru seçmek, bu kelimelerin sonuna 'benim, senin, onun' anlamı katan bitişik iyelik zamirlerini eklemek ve nezaket ifadeleriyle iletişimi zenginleştirmek günlük Arapça konuşma becerisinin temelini oluşturur.
Çekirdek ve Geniş Aile Bireyleri (أَفْرَادُ الأُسْرَةِ)
Arapçada çekirdek aile (الأُسْرَةُ الصَّغِيرَةُ) anne, baba ve çocuklardan oluşur. Baba için أَبٌ veya وَالِدٌ, anne için أُمٌّ veya وَالِدَةٌ kelimeleri kullanılır. Kardeşler ifade edilirken erkek kardeş أَخٌ, kız kardeş أُخْتٌ olarak adlandırılır; erkek evlat (oğul) için اِبْنٌ, kız evlat için ise بِنْتٌ veya اِبْنَةٌ sözcükleri tercih edilir.
Geniş aile (الأُسْرَةُ الْكَبِيرَةُ) bireylerinde dede جَدٌّ, nine (babaanne veya anneanne) جَدَّةٌ; erkek torun حَفِيدٌ, kız torun ise حَفِيدَةٌ kelimesiyle ifade edilir. Arapçada baba tarafı ile anne tarafındaki akrabalar farklı köklerle birbirinden ayrılır: Babanın erkek kardeşi olan amcaya عَمٌّ, babanın kız kardeşi olan halaya عَمَّةٌ denir.
Anne tarafındaki akrabalarda ise annenin erkek kardeşi olan dayı خَالٌ, annenin kız kardeşi olan teyze خَالَةٌ sözcüğüyle karşılanır. Görüldüğü üzere جَدٌّ - جَدَّةٌ, عَمٌّ - عَمَّةٌ ve خَالٌ - خَالَةٌ çiftlerinde eril kelimenin sonuna yuvarlak tâ (ة) getirilerek aynı akrabalık derecesinin dişil karşılığı elde edilmektedir.
Bitişik İyelik Zamirleri (ي، كَ، كِ، هُ، هَا) ve Akrabalık İsimleriyle Kullanımı
Arapçada bir ismin kime ait olduğunu belirtmek için kelimenin sonuna bitişik iyelik (mülkiyet) zamirleri (الضَّمَائِرُ الْمُتَّصِلَةُ) eklenir. Birinci tekil şahıs (benim) için kelimenin sonuna uzatmalı ـي harfi getirilir: أَبِي (babam), أُمِّي (annem), أَخِي (erkek kardeşim), أُخْتِي (kız kardeşim), جَدِّي (dedem), عَمِّي (amcam), خَالِي (dayım).
İkinci tekil şahısta karşımızdaki erkeğe aitliği belirtmek için ـكَ (senin - eril), kadına aitliği belirtmek için ـكِ (senin - dişil) eki kullanılır: وَالِدُكَ / أَبُوكَ (senin baban - E), وَالِدُكِ / أَبُوكِ (senin baban - K), أُمُّكَ (senin annen - E), أُمُّكِ (senin annen - K). Üçüncü tekil şahısta ise erkeğin mülkiyeti için ـهُ (onun - E), kadının mülkiyeti için ـهَا (onun - K) eki getirilir: أُسْرَتُهُ (onun ailesi - E), أُسْرَتُهَا (onun ailesi - K).
Sonu yuvarlak tâ (ة) ile biten müennes kelimelere herhangi bir bitişik zamir eklendiğinde, sondaki yuvarlak tâ açılarak açık tâ (ـتـ) harfine dönüşür. Örneğin أُسْرَةٌ (aile) kelimesi 'benim ailem' olurken أُسْرَتِي; جَدَّةٌ (nine) kelimesi 'benim ninem' olurken جَدَّتِي; عَمَّةٌ (hala) kelimesi 'onun halası' olurken عَمَّتُهُ; خَالَةٌ (teyze) kelimesi 'senin teyzen' olurken خَالَتُكَ şeklinde yazılır ve okunur.
Aile Tanıtım Diyalogları ve Sosyal İletişim İfadeleri
Aile fotoğrafı veya aile bireyleri tanıtılırken işaret zamirleri, iyelik zamirleri ve meslek isimleri bir arada kullanılır. Örneğin: هٰذِهِ صُورَةُ أُسْرَتِي. هٰذَا أَبِي، اِسْمُهُ حَسَنٌ، هُوَ مُدَرِّسٌ. وَهٰذِهِ أُمِّي، اِسْمُهَا فَاطِمَةُ، هِيَ مُدِيرَةٌ. (Bu ailemin fotoğrafıdır. Bu babamdır, adı Hasan'dır, o bir öğretmendir. Ve bu annemdir, adı Fatma'dır, o bir müdürdür.) cümleleri kurallı bir tanıtım örneğidir.
Kardeşlerin veya akrabaların büyük ya da küçük olduğunu belirtmek için sıfat tamlaması kurulur: هٰذَا أَخِي الْكَبِيرُ (Bu büyük erkek kardeşimdir / ağabeyimdir), هٰذِهِ أُخْتِي الصَّغِيرَةُ (Bu küçük kız kardeşimdir). Sıfat olan اَلْكَبِيرُ / اَلصَّغِيرَةُ kelimesi, nitelediği akrabalık isminin cinsiyetine (müzekker/müennes) uyum sağlar.
Tanışma ve aile tanıtımı diyaloglarında iletişimi güçlendiren sosyal nezaket kalıpları önemli yer tutar: Tanışma sonunda تَشَرَّفْتُ (Şeref duydum / Memnun oldum) veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Memnun oldum) denildiğinde muhatap وَأَنَا أَيْضًا (Ben de aynı şekilde) diyerek karşılık verir. Teşekkür ederken شُكْرًا (Teşekkür ederim), cevabında ise عَفْوًا (Rica ederim / Bir şey değil) ifadeleri kullanılır. «اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ التَّعَارُفِ» (Güzel söz tanışmanın anahtarıdır) vecizesi bu iletişim kültürünü özetler.
Örnekler
Örnek 1Arapçada baba tarafındaki 'amca ve hala' ile anne tarafındaki 'dayı ve teyze' kelimelerini yazarak aralarındaki yapısal farkı açıklayınız.
Cevabı göster
Baba tarafında amca 'عَمٌّ' (ammun), hala ise 'عَمَّةٌ' (ammetun) kelimesiyle ifade edilir. Anne tarafında dayı 'خَالٌ' (hâlun), teyze ise 'خَالَةٌ' (hâletun) kelimesiyle karşılanır. Her iki grupta da eril kelimenin sonuna müenneslik alameti olan yuvarlak tâ (ة) eklenerek kadın akraba ismi türetilmiştir.
Örnek 2Aşağıdaki kelimelerin sonuna 'benim' anlamı katan 'ـي' iyelik zamirini ekleyerek yeniden yazınız ve Türkçelerini belirtiniz: أَبٌ، أُمٌّ، أُسْرَةٌ، جَدَّةٌ، خَالَةٌ.
Cevabı göster
أَبِي (ebî: babam), أُمِّي (ummî: annem), أُسْرَتِي (usratî: ailem), جَدَّتِي (ceddetî: ninem), خَالَتِي (hâletî: teyzem). Sonu yuvarlak tâ (ة) ile biten أُسْرَةٌ، جَدَّةٌ ve خَالَةٌ kelimelerinde zamir bitiştiği için yuvarlak tâ açık tâ (ـتـ) harfine dönüşmüştür.
Örnek 3'مَنْ هٰذِهِ؟' (Bu kimdir?) sorusuna 'Bu benim kız kardeşimdir, onun adı Zeynep'tir, o bir öğrencidir.' anlamına gelecek şekilde Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
هٰذِهِ أُخْتِي، اِسْمُهَا زَيْنَبُ، هِيَ طَالِبَةٌ. (Hâzihî uhtî, ismuhâ Zeynebu, hiye tâlibetun.) Kız kardeş müennes olduğu için 'هٰذِهِ', 'ـهَا' ve 'هِيَ طَالِبَةٌ' yapıları kullanılmıştır.
Örnek 4'هٰذَا عَمِّي، اِسْمُهُ كَمَالٌ، هُوَ مُدَرِّسٌ.' cümlesini 'hala' ve 'Fatma' kelimelerine göre müennes (dişil) yapıya dönüştürünüz.
Cevabı göster
هٰذِهِ عَمَّتِي، اِسْمُهَا فَاطِمَةُ، هِيَ مُدَرِّسَةٌ. (Bu benim halamdır, onun adı Fatma'dır, o bir kadın öğretmendir.) Dönüşümde هٰذَا → هٰذِهِ, عَمِّي → عَمَّتِي, اِسْمُهُ → اِسْمُهَا, هُوَ → هِيَ ve مُدَرِّسٌ → مُدَرِّسَةٌ olmuştur.
Örnek 5Bir tanışma diyaloğunda geçen 'تَشَرَّفْتُ — فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ — وَأَنَا أَيْضًا' ifadelerinin anlamlarını ve kullanım yerlerini açıklayınız.
Cevabı göster
'تَشَرَّفْتُ' (Tanıştığımıza memnun oldum / Şeref duydum) ve 'فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ' (Güzel bir fırsat / Tanıştığımıza memnun oldum) ifadeleri yeni tanışılan bir kişiye memnuniyet bildirmek için söylenir; muhatap ise buna 'وَأَنَا أَيْضًا' (Ben de memnun oldum) diyerek karşılık verir.
Örnek 6'اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ مِفْتَاحُ التَّعَارُفِ' veciz sözünün Türkçe anlamını yazarak içindeki kelimeleri çözümleyiniz.
Cevabı göster
Anlamı: 'Güzel söz, tanışmanın anahtarıdır.' Cümlede 'اَلْكَلِمَةُ' (söz/kelime), 'اَلطَّيِّبَةُ' (güzel/hoş — sıfat), 'مِفْتَاحُ' (anahtarıdır — muzaf) ve 'التَّعَارُفِ' (tanışmanın — muzafun ileyh) kelimelerinden oluşmaktadır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Arapçada 'babanın kız kardeşi (hala)' ve 'annenin erkek kardeşi (dayı)' kavramlarını karşılayan sözcük çifti aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?
Arapçada babanın kız kardeşi olan hala 'عَمَّةٌ' (ammetun), annenin erkek kardeşi olan dayı ise 'خَالٌ' (hâlun) kelimesiyle ifade edilir.
2'هٰذِهِ جَدَّتِي، ___ عَائِشَةُ.' (Bu benim ninemdir, onun adı Ayşe'dir.) cümlesindeki boşluğa zamir uyumu bakımından aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
'جَدَّتِي' (ninem) üçüncü tekil müennes (dişil) bir kişi olduğu için 'onun adı' anlamında '-hâ' zamiri taşıyan 'اِسْمُهَا' (ismuhâ) kelimesi gelmelidir.
3Sonu yuvarlak tâ (ة) ile biten 'عَمَّةٌ' (hala) kelimesine 'benim' anlamı katan 'ـي' bitişik iyelik zamiri eklendiğinde kelimenin doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisi olur?
Sonu yuvarlak tâ (ة) ile biten kelimelere bitişik zamir eklendiğinde yuvarlak tâ açık tâ (ـتـ) harfine dönüşür ve 'عَمَّتِي' (ammetî: benim halam) şeklinde yazılır.
4Yeni tanıştığı bir arkadaşına 'فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ' (Tanıştığımıza memnun oldum) diyen bir kişiye verilebilecek en uygun karşılık aşağıdakilerden hangisidir?
'فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ' veya 'تَشَرَّفْتُ' gibi memnuniyet ifadelerine karşılık olarak 'وَأَنَا أَيْضًا' (Ben de memnun oldum) denir.
5
- Arapçada 'أَبٌ' ve 'وَالِدٌ' kelimeleri 'baba', 'أُمٌّ' ve 'وَالِدَةٌ' kelimeleri ise 'anne' anlamına gelir.
Her iki kelime çifti de Arapçada anne ve baba kavramlarını ifade etmek için eş anlamlı olarak kullanılır.
- Annenin kız kardeşi olan teyze kelimesi Arapçada 'عَمَّةٌ' sözcüğü ile ifade edilir.
'عَمَّةٌ' babanın kız kardeşi (hala) demektir; annenin kız kardeşi olan teyze ise 'خَالَةٌ' kelimesiyle ifade edilir.
- 'أُخْتٌ' (kız kardeş) kelimesinin sonunda yuvarlak tâ (ة) bulunmasa da müennes bir kelimedir ve 'هٰذِهِ' işaret zamiriyle kullanılır.
Anlamca dişil (hakiki müennes) olan 'أُمٌّ، أُخْتٌ، بِنْتٌ' kelimeleri müennes zamir ve sıfatlarla kullanılır.
- 'شُكْرًا' (Teşekkür ederim) ifadesine nezaket kurallarına göre 'عَفْوًا' (Rica ederim) diyerek karşılık verilir.
Teşekkür ifadesi olan 'شُكْرًا' kelimesinin standart karşılığı 'عَفْوًا' sözcüğüdür.
- 'هٰذَا أَخِي الصَّغِيرَةُ' cümlesinde sıfat ile isim arasında cinsiyet uyumu doğru kurulmuştur.
'أَخِي' (erkek kardeşim) müzekker olduğu için sıfatı da müzekker olmalı ve 'هٰذَا أَخِي الصَّغِيرُ' denmelidir.
- Arapçada 'أَبٌ' ve 'وَالِدٌ' kelimeleri 'baba', 'أُمٌّ' ve 'وَالِدَةٌ' kelimeleri ise 'anne' anlamına gelir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Bu benim babamdır, o bir öğretmendir anlamındaki cümlede هٰذَا هُوَ مُدَرِّسٌ ifadesi yer alır.
- Bu benim annemdir, onun adı Meryem'dir derken هٰذِهِ اِسْمُهَا مَرْيَمُ kalıbı kullanılır.
- Babanın erkek kardeşi olan amcayı tanıtırken هٰذَا اِسْمُهُ سَلِيمٌ (Bu benim amcamdır) denir.
- Annenin kız kardeşi olan teyzeyi tanıtırken هٰذِهِ هِيَ مُدِيرَةٌ (Bu benim teyzemdir) denir.
- Ailemi çok seviyorum anlamındaki أَنَا أُحِبُّ كَثِيرًا cümlesinde 'benim ailem' kelimesi kullanılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Kendi ailenizi (baba, anne, erkek kardeş ve kız kardeş) tanıtan, her birinin adını ve statüsünü/mesleğini belirten dört cümlelik Arapça bir metin kurunuz ve Türkçe anlamını yazınız.
1. ipucu: İlk cümlede 'هٰذِهِ أُسْرَتِي' (Bu benim ailemdir) diyerek giriş yapınız.
2. ipucu: Babanızı ve annenizi tanıtırken 'هٰذَا أَبِي، اِسْمُهُ...، هُوَ...' ve 'هٰذِهِ أُمِّي، اِسْمُهَا...، هِيَ...' kalıplarını kullanınız.
3. ipucu: Erkek ve kız kardeşinizi tanıtırken 'أَخِي' ve 'أُخْتِي' kelimelerini cinsiyetlerine uygun zamirlerle (هُوَ طَالِبٌ / هِيَ طَالِبَةٌ) tamamlayınız.
Cevap: هٰذِهِ أُسْرَتِي. هٰذَا أَبِي، اِسْمُهُ أَحْمَدُ، هُوَ مُدَرِّسٌ. وَهٰذِهِ أُمِّي، اِسْمُهَا زَيْنَبُ، هِيَ مُدَرِّسَةٌ. هٰذَا أَخِي، اِسْمُهُ عُمَرُ، هُوَ طَالِبٌ، وَهٰذِهِ أُخْتِي، اِسْمُهَا سَلْمَى، هِيَ طَالِبَةٌ. (Türkçesi: Bu benim ailemdir. Bu babamdır, onun adı Ahmet'tir, o bir öğretmendir. Ve bu annemdir, onun adı Zeynep'tir, o bir öğretmendir. Bu erkek kardeşimdir, onun adı Ömer'dir, o bir öğrencidir; bu da kız kardeşimdir, onun adı Selma'dır, o bir öğrencidir.)
Kısaca
- Çekirdek Aile (الأُسْرَةُ الصَّغِيرَةُ): Baba (أَبٌ / وَالِدٌ), anne (أُمٌّ / وَالِدَةٌ), erkek kardeş (أَخٌ), kız kardeş (أُخْتٌ), oğul (اِبْنٌ) ve kız evlat (بِنْتٌ) kelimelerinden oluşur.
- Geniş Aile (الأَقَارِبُ): Dede (جَدٌّ), nine (جَدَّةٌ), baba tarafında amca (عَمٌّ) ve hala (عَمَّةٌ), anne tarafında ise dayı (خَالٌ) ve teyze (خَالَةٌ) kelimeleriyle ifade edilir.
- Bitişik İyelik Zamirleri: İsimlerin sonuna eklenen ـي (benim), ـكَ (senin-E), ـكِ (senin-K), ـهُ (onun-E) ve ـهَا (onun-K) ekleri aidiyet bildirir.
- Yuvarlak Tâ Kuralı: Sonu ة ile biten kelimelere (أُسْرَةٌ، جَدَّةٌ، عَمَّةٌ، خَالَةٌ) zamir bitiştiğinde yuvarlak tâ açık tâ (ـتـ) harfine dönüşür (أُسْرَتِي، جَدَّتِي).
- Sosyal İfadeler: Tanışma ve aile tanıtımında تَشَرَّفْتُ ve فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Memnun oldum), وَأَنَا أَيْضًا (Ben de), شُكْرًا (Teşekkürler) ve عَفْوًا (Rica ederim) kalıpları kullanılır.