İçeriğe geç

9. sınıf · Arapça · 6. hafta (19-23 Ekim 2026)

Tanışma (التَّعَارُف): İşaret İsimleri, Şahıs Zamirleri, Belirlilik Takısı (El-) ve Emir Fiiller

ÜNİTE 1: HAYDİ TANIŞALIM teması · Konu özeti

Etkinlikler
Bu hafta

Arapçada kendimizi tanıtmak, çevremizdeki kişileri veya nesneleri işaret etmek ve sınıf içi iletişimi sürdürmek için bazı temel dil yapılarına ihtiyaç duyarız. Kelimelerin eril (müzekker) ve dişil (müennes) oluşu; kullanacağımız şahıs zamirini, işaret ismini ve emir fiilini doğrudan belirler. Bu haftaki dersimizde tanışma (التَّعَارُف) diyaloglarını, tekil zamirleri, هٰذَا / هٰذِهِ işaret isimlerini, ال belirlilik takısını ve sınıf içi emir kiplerini öğreneceğiz.

1. Müzekker-Müennes Kavramı ve Tekil Şahıs Zamirleri

Arapçada kelimeler cinsiyet yönünden müzekker (eril) ve müennes (dişil) olmak üzere iki gruba ayrılır. Müzekker bir ismi müennes yapmanın en yaygın yolu, kelimenin sonuna tâ-i merbûta denilen yuvarlak te (ة / ـة) harfini eklemektir. Örneğin مُعَلِّمٌ (muallimun: erkek öğretmen) müzekker iken, مُعَلِّمَةٌ (muallimetün: kadın öğretmen) müennestir; صَدِيقٌ (erkek arkadaş) -> صَدِيقَةٌ (kız arkadaş) şeklinde dönüşür.

İsimlerin yerine kullanılan tekil ayrık şahıs zamirleri (الضَّمَائِرُ الْمُنْفَصِلَة) de bu cinsiyet uyumuna göre şekillenir: • أَنَا (Ene - Ben): Hem erkek hem kadın konuşmacı için ortaktır (أَنَا طَالِبٌ / أَنَا طَالِبَةٌ). • أَنْتَ (Ente - Sen): Karşımızdaki tekil erkek için kullanılır (أَنْتَ مُعَلِّمٌ: Sen bir öğretmensin). • أَنْتِ (Enti - Sen): Karşımızdaki tekil kadın için kullanılır (أَنْتِ مُعَلِّمَةٌ). • هُوَ (Hüve - O): Tekil eril varlıklar için kullanılır (هُوَ صَدِيقِي: O benim erkek arkadaşımdır). • هِيَ (Hiye - O): Tekil dişil varlıklar için kullanılır (هِيَ صَدِيقَتِي: O benim kız arkadaşımdır).

Arapçada Tekil Şahıs Zamirleri (الضَّمَائِرُ الْمُنْفَصِلَة) ve İşaret İsimleriAyrık Şahıs Zamirleri (Tekil)• أَنَا (Ene): Ben (Eril ve dişil ortak)• أَنْتَ (Ente): Sen (Müzekker / Eril için)• أَنْتِ (Enti): Sen (Müennes / Dişil için)• هُوَ (Hüve): O (Müzekker / Eril için)• هِيَ (Hiye): O (Müennes / Dişil için)Yakın İşaret İsimleri (هٰذَا / هٰذِهِ)• هٰذَا (Hâzâ): Bu (Müzekker / Eril varlıklar için) Örnek: هٰذَا طَالِبٌ (Bu bir erkek öğrencidir)• هٰذِهِ (Hâzihî): Bu (Müennes / Dişil varlıklar için) Örnek: هٰذِهِ طَالِبَةٌ (Bu bir kız öğrencidir)• Müennes kelimelerin sonunda genelde (ـة / ة) bulunur

2. Yakın İşaret İsimleri (هٰذَا / هٰذِهِ) ve Soru Kalıpları (مَنْ / مَا)

Yakınımızda bulunan tekil bir varlığı işaret ederken 'Bu' anlamında iki temel işaret ismi (أَسْمَاءُ الْإِشَارَة) kullanılır: • هٰذَا (Hâzâ - Bu): Tekil müzekker (eril) insan ve nesneler için kullanılır. Örnek: هٰذَا أَحْمَدُ (Bu Ahmet’tir), هٰذَا قَلَمٌ (Bu bir kalemdir), هٰذَا بَابٌ (Bu bir kapıdır). • هٰذِهِ (Hâzihî - Bu): Tekil müennes (dişil) insan ve nesneler için kullanılır. Örnek: هٰذِهِ زَيْنَبُ (Bu Zeynep’tir), هٰذِهِ مَدْرَسَةٌ (Bu bir okuldur), هٰذِهِ مِمْحَاةٌ (Bu bir silgidir).

İşaret ettiğimiz varlığın kim veya ne olduğunu sormak için iki farklı soru edatı kullanılır: Akıllı varlıklar (insanlar) için مَنْ (Men: Kim?) edatı kullanılırken, cansız nesneler ve kavramlar için مَا (Mâ: Ne?) edatı kullanılır: • مَنْ هٰذَا؟ (Bu kimdir? - Eril) -> هٰذَا مُدِيرُ الْمَدْرَسَةِ (Bu okul müdürüdür). • مَنْ هٰذِهِ؟ (Bu kimdir? - Dişil) -> هٰذِهِ صَدِيقَتِي فَاطِمَةُ (Bu arkadaşım Fatma’dır). • مَا هٰذَا؟ (Bu nedir? - Eril) -> هٰذَا كِتَابٌ (Bu bir kitaptır). • مَا هٰذِهِ؟ (Bu nedir? - Dişil) -> هٰذِهِ حَقِيبَةٌ (Bu bir çantadır).

Belirlilik Takısı (ال / El-Takısı): Şemsî ve Kamerî HarflerKamerî Harfler (الْحُرُوفُ الْقَمَرِيَّة)• El- (ال) takısındaki Lam (ل) harfi cezimli okunur• Örnek: اَلْقَمَرُ (el-kameru), اَلْمُعَلِّمُ (el-muallimu)• اَلْكِتَابُ (el-kitâbu), اَلْمَدْرَسَةُ (el-medresetü)• Belirlilik takısı alan kelimenin sonundaki tenvin düşer, tek hareke kalır: كِتَابٌ -> اَلْكِتَابُŞemsî Harfler (الْحُرُوفُ الشَّمْسِيَّة)• El- (ال) takısındaki Lam (ل) okunmaz, sonraki harf şeddeli okunur• Örnek: اَلشَّمْسُ (eş-şemsü), اَلطَّالِبُ (et-tâlibü)• اَلسَّلَامُ (es-selâmü), اَلصَّفُّ (es-saffü)• ت، ث، د، ذ، ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن

3. Belirlilik Takısı (ال / El-Takısı) ve Şemsî-Kamerî Harfler

Arapçada yalın haldeki bir isim genellikle belirsizdir (nekra) ve sonunda tenvin (iki üstün, iki esre veya iki ötre) bulunur: Örneğin قَلَمٌ (kalemun: herhangi bir kalem). Bu ismin başına ال (el-takısı) getirildiğinde kelime belirli (marife) hale gelir ve sonundaki tenvin düşerek tek harekeye iner: اَلْقَلَمُ (el-kalemu: bilinen kalem). Bir kelimede ال takısı ile tenvin asla aynı anda bulunamaz.

Başına ال takısı gelen kelimenin ilk harfine göre okunuş ikiye ayrılır: 1. Kamerî Harfler (الْحُرُوفُ الْقَمَرِيَّة - 14 Harf): ء، ب، ج، ح، خ، ع، غ، ف، ق، ك، م، و، هـ، ي harflerinden biriyle başlayan kelimelerde ال takısındaki ل (Lam) harfi üzerine cezim alarak açıkça okunur. Örnek: اَلْقَمَرُ (el-kameru), اَلْمُعَلِّمُ (el-muallimu), اَلْبَيْتُ (el-beytü). 2. Şemsî Harfler (الْحُرُوفُ الشَّمْسِيَّة - 14 Harf): ت، ث، د، ذ، ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن harflerinden biriyle başlayan kelimelerde ال takısındaki ل harfi yazılır ancak okunmaz; doğrudan şemsî harfe geçilerek o harf şeddeli okunur. Örnek: اَلشَّمْسُ (eş-şemsü), اَلطَّالِبُ (et-tâlibü), اَلسَّلَامُ (es-selâmü), اَلصَّفُّ (es-saffü).

Sınıf İçi Yönergelerde Emir Fiiller (Müzekker ve Müennes Hitap)Müzekker (Erkek Öğrenciye) Emir• اِجْلِسْ (İclis): Otur! | قُمْ (Kum): Kalk!• اِفْتَحْ (İftah): Aç! | أَغْلِقْ (Ağlik): Kapat!• اِقْرَأْ (İkra’): Oku! | اُكْتُبْ (Üktüb): Yaz!• اِسْتَمِعْ (İstemi’): Dinle! | اُنْظُرْ (Ünzur): Bak!• Son harfi cezimli (sükûnlu) olarak söylenirMüennes (Kız Öğrenciye) Emir (-î / ي Eki)• اِجْلِسِي (İclisî): Otur! | قُومِي (Kûmî): Kalk!• اِفْتَحِي (İftahî): Aç! | أَغْلِقِي (Ağlikî): Kapat!• اِقْرَئِي (İkraî): Oku! | اُكْتُبِي (Üktübî): Yaz!• اِسْتَمِعِي (İstemiî): Dinle! | اُنْظُرِي (Ünzurî): Bak!• Müzekker emrin sonuna muhataba yâ’sı (ـِي) eklenir

4. Sınıf İçi İletişimde Emir Fiiller (فِعْلُ الْأَمْر)

Öğretmenin sınıfta öğrencilere verdiği yönergelerde emir fiiller kullanılır. Arapçada karşımızdaki tek bir erkek öğrenciye (أَنْتَ) emir verirken fiilin son harfi cezimli (sükûnlu) olur; karşımızdaki tek bir kız öğrenciye (أَنْتِ) emir verirken ise fiilin sonuna uzatma harfi olan ـِي (muhataba yâ’sı) eklenir:

• Otur!: اِجْلِسْ (İclis - Eril) / اِجْلِسِي (İclisî - Dişil) • Kalk!: قُمْ (Kum - Eril) / قُومِي (Kûmî - Dişil) • Aç!: اِفْتَحْ (İftah - Eril) -> اِفْتَحِ الْكِتَابَ (Kitabı aç!) / اِفْتَحِي (İftahî - Dişil) • Kapat!: أَغْلِقْ (Ağlik - Eril) -> أَغْلِقِ الْبَابَ (Kapıyı kapat!) / أَغْلِقِي (Ağlikî - Dişil) • Oku!: اِقْرَأْ (İkra’ - Eril) / اِقْرَئِي (İkraî - Dişil) • Yaz!: اُكْتُبْ (Üktüb - Eril) / اُكْتُبِي (Üktübî - Dişil) • Dinle!: اِسْتَمِعْ (İstemi’ - Eril) / اِسْتَمِعِي (İstemiî - Dişil) • Bak!: اُنْظُرْ (Ünzur - Eril) / اُنْظُرِي (Ünzurî - Dişil) • Tekrar et!: كَرِّرْ (Kerrir - Eril) / كَرِّرِي (Kerrirî - Dişil)

5. Tanışma (التَّعَارُف) Diyaloğu, Ülke ve Milliyet İfadeleri

Bir kimseyle ilk kez karşılaşıldığında selamlaşmanın ardından isim, hal-hatır ve memleket sorulur. Bir kimsenin nereli olduğunu sormak için مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ (Min eyne ente? - Nerelisin? [Eril]) veya مِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟ (Min eyne enti? - Nerelisin? [Dişil]) kalıbı kullanılır. Cevap verirken أَنَا مِنْ... (Ben ...’danım / ...’lıyım) denir: أَنَا مِنْ تُرْكِيَا (Ben Türkiyeliyim), أَنَا مِنْ أَنْقَرَةَ (Ben Ankaralıyım).

Milliyet (uyruk) bildirirken ülke isminin sonuna müzekker için ـِيٌّ (-iyyun), müennes için ـِيَّةٌ (-iyyetün) nispet eki getirilir: • أَنَا تُرْكِيٌّ (Ene Türkiyyun: Ben Türk’üm - Eril) / أَنَا تُرْكِيَّةٌ (Ene Türkiyyetün: Ben Türk’üm - Dişil). Tanışma sonunda memnuniyet bildirmek için تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكَ (Teşerraftü bi-ma’rifetike: Tanıştığımıza memnun oldum) veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Fursatün saîdetün: Güzel bir fırsat / Memnun oldum) ifadeleri kullanılır ve أَنَا أَيْضًا (Ene eydan: Ben de!) diyerek karşılık verilir.

Tanışma (التَّعَارُف) Diyaloğu ve Temel Soru Kalıplarıİsim ve Hal Sorma• مَا اسْمُكَ؟ (Mesmüke? - Eril)• مَا اسْمُكِ؟ (Mesmüki? - Dişil)• اِسْمِي أَحْمَد / زَيْنَب• كَيْفَ حَالُكَ؟ -> بِخَيْرٍ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهKim ve Nereli Sorma• مَنْ هٰذَا؟ (Men hâzâ? - Bu kim?)• مَنْ هٰذِهِ؟ (Men hâzihî?)• مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ (Nerelisin?)• أَنَا مِنْ تُرْكِيَا (Türkiyeliyim)Memnuniyet ve Veda• تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكَ (Tanıştığımıza memnun oldum)• فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Güzel fırsat)• إِلَى اللِّقَاءِ / مَعَ السَّلَامَةِ

6. Sınıf Eşyaları ve Okul Kelime Hazinesi

1. Ünite kapsamında sınıf ve okul ortamında sıkça kullanılan müzekker ve müennes isimleri doğru işaret isimleriyle eşleştirmek büyük önem taşır: • Müzekker Kelimeler (هٰذَا ile kullanılır): كِتَابٌ (kitap), دَفْتَرٌ (defter), قَلَمٌ (kalem), بَابٌ (kapı), صَفٌّ (sınıf), مَكْتَبٌ (sıra/masa), حَاسُوبٌ (bilgisayar), مُعَلِّمٌ (erkek öğretmen), طَالِبٌ (erkek öğrenci).

• Müennes Kelimeler (هٰذِهِ ile kullanılır): مَدْرَسَةٌ (okul), حَقِيبَةٌ (çanta), سَبُّورَةٌ (yazı tahtası), مِمْحَاةٌ (silgi), مِسْطَرَةٌ (cetvel), نَافِذَةٌ (pencere), مِبْرَاةٌ (kalemtıraş), مُعَلِّمَةٌ (kadın öğretmen), طَالِبَةٌ (kız öğrenci).

Örnekler

  1. Örnek 1Arapçada tekil ayrık şahıs zamirlerini (Ben, Sen [eril/dişil], O [eril/dişil]) yazıp her biriyle 'öğrenci (طَالِبٌ / طَالِبَةٌ)' kelimesini kullanarak birer cümle kurunuz.

    Cevabı göster

    • أَنَا طَالِبٌ / أَنَا طَالِبَةٌ (Ben bir öğrenciyim). • أَنْتَ طَالِبٌ (Sen bir erkek öğrencisin). • أَنْتِ طَالِبَةٌ (Sen bir kız öğrencisin). • هُوَ طَالِبٌ (O bir erkek öğrencidir). • هِيَ طَالِبَةٌ (O bir kız öğrencidir).

  2. Örnek 2'كِتَابٌ (kitap)' ve 'سَبُّورَةٌ (yazı tahtası)' kelimelerinin başına 'ال (el-takısı)' getirerek nasıl yazıldıklarını, nasıl okunduklarını ve şemsî/kamerî durumlarını açıklayınız.

    Cevabı göster

    • كِتَابٌ -> اَلْكِتَابُ (el-kitâbu): ك harfi kamerî olduğu için ل harfi cezimli okunur ve sondaki tenvin tek ötreye düşer. • سَبُّورَةٌ -> اَلسَّبُّورَةُ (es-sebbûratü): س harfi şemsî olduğu için ل okunmaz, س harfi şeddeli okunur ve sondaki tenvin tek ötreye düşer.

  3. Örnek 3'هٰذَا (Hâzâ)' ve 'هٰذِهِ (Hâzihî)' işaret isimlerinin farkını belirterek 'قَلَمٌ (kalem)' ve 'حَقِيبَةٌ (çanta)' kelimeleriyle birer cümle kurunuz.

    Cevabı göster

    هٰذَا tekil müzekker (eril) varlıklar için, هٰذِهِ ise tekil müennes (dişil - sonunda ة bulunan) varlıklar için 'Bu' anlamında kullanılır. • هٰذَا قَلَمٌ (Bu bir kalemdir). • هٰذِهِ حَقِيبَةٌ (Bu bir çantadır).

  4. Örnek 4Aşağıdaki emir fiilleri hem erkek öğrenciye (müzekker) hem de kız öğrenciye (müennes) hitaben yazınız: 'Otur!', 'Aç!', 'Dinle!'

    Cevabı göster

    • Otur!: اِجْلِسْ (İclis - Eril) / اِجْلِسِي (İclisî - Dişil) • Aç!: اِفْتَحْ (İftah - Eril) / اِفْتَحِي (İftahî - Dişil) • Dinle!: اِسْتَمِعْ (İstemi’ - Eril) / اِسْتَمِعِي (İstemiî - Dişil).

  5. Örnek 5Karşımızdaki bir kız öğrenciye 'Sen nerelisin?' sorusunu Arapça nasıl sorarız ve 'Ben Türkiyeliyim, Türk’üm' cevabını nasıl veririz?

    Cevabı göster

    • Soru: مِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟ (Min eyne enti? - Sen nerelisin?) • Cevap: أَنَا مِنْ تُرْكِيَا، أَنَا تُرْكِيَّةٌ. (Ene min Türkiyâ, ene Türkiyyetün - Ben Türkiyeliyim, ben Türk’üm).

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1'......... مُعَلِّمَةٌ جَدِيدَةٌ' (O, yeni bir kadın öğretmendir) cümlesinde boş bırakılan yere müzekker-müennes uyumuna göre aşağıdaki zamirlerden hangisi gelmelidir?

  2. 2Aşağıdaki kelimelerden hangisinin başına 'ال (el-takısı)' geldiğinde Lam (ل) harfi okunmaz ve ilk harf şeddeli okunur (Şemsî harftir)?

  3. 3Sınıfta kız öğrencisi Zeynep’e 'Kitabı aç ve dersi oku!' demek isteyen bir öğretmen aşağıdaki emir cümlelerinden hangisini kullanmalıdır?

  4. 4Aşağıdaki işaret ismi ve isim eşleştirmelerinden hangisi dil bilgisi bakımından YANLIŞTIR?

  5. 5'مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟' (Nerelisin?) sorusuna verilebilecek en uygun cevap aşağıdakilerden hangisidir?

  6. 6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • 'أَنَا (Ene: Ben)' zamiri hem müzekker (eril) hem de müennes (dişil) konuşmacılar için ortak kullanılır.
    • Başına 'ال (el-takısı)' alan belirli bir ismin sonundaki tenvin korunur ve çift hareke ile okunmaya devam eder.
    • İnsanların kim olduğunu sormak için 'مَنْ (Men: Kim?)', cansız nesnelerin ne olduğunu sormak için ise 'مَا (Mâ: Ne?)' soru edatı kullanılır.
    • 'اِجْلِسْ (İclis)' emir fiili 'Ayağa kalk!' anlamına gelir.
    • 'تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكَ' ifadesi tanışma diyaloglarında 'Tanıştığımıza memnun oldum' anlamında kullanılır.

  7. 7Aşağıdaki kavramları ve ifadeleri doğru karşılıklarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  8. 8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Yakındaki tekil müennes (dişil) bir varlığı işaret ederken 'Bu' anlamında işaret ismi kullanılır.
    2. Karşımızdaki tekil erkek muhataba 'Sen' derken zamiri kullanılır.
    3. 'اَلشَّمْسُ' kelimesindeki Şın (ش) harfi harflerden olduğu için Lam okunmaz ve Şın şeddeli okunur.
    4. Erkek öğrenciye 'Yaz!' derken 'اُكْتُبْ', kız öğrenciye 'Yaz!' derken ise denir.
    5. 'هَلْ أَنْتَ مِنْ تُرْكِيَا؟' sorusuna olumlu cevap verirken cümleye 'Evet' anlamındaki kelimesiyle başlanır.

  9. 9Müzekker ve Müennes Uyumunu 4 Adımda Kurma: Arapçada cümle kurarken cinsiyet uyumunu nasıl sağladığımızı adım adım inceleyiniz.

Kısaca

  • Müzekker (Eril) ve Müennes (Dişil) Ayrımı: Arapçada isimler cinsiyet bakımından ikiye ayrılır. Müennes kelimelerin sonunda genellikle yuvarlak te (ـة / ة - tâ-i merbûta) bulunur: طَالِبٌ (erkek öğrenci) -> طَالِبَةٌ (kız öğrenci).
  • Tekil Ayrık Şahıs Zamirleri: أَنَا (Ene: Ben - ortak), أَنْتَ (Ente: Sen - eril), أَنْتِ (Enti: Sen - dişil), هُوَ (Hüve: O - eril), هِيَ (Hiye: O - dişil).
  • Yakın İşaret İsimleri: Yakındaki tekil eril varlıklar için هٰذَا (Hâzâ: Bu), tekil dişil varlıklar için هٰذِهِ (Hâzihî: Bu) kullanılır.
  • Belirlilik Takısı (ال) ve Şemsî-Kamerî Harfler: Belirsiz (nekra) bir ismin başına ال geldiğinde kelime belirli (marife) olur ve sonundaki tenvin tek harekeye düşer (كِتَابٌ -> اَلْكِتَابُ). Kamerî harflerde ل cezimli okunur, şemsî harflerde ل okunmayıp sonraki harf şeddelenir.
  • Emir Fiiller (الأَمْر): Müzekker muhataba emir verilirken fiilin sonu cezimli olur (اِجْلِسْ: Otur!, اُكْتُبْ: Yaz!); müennes muhataba emir verilirken sonuna ـِي (muhataba yâ’sı) eklenir (اِجْلِسِي، اُكْتُبِي).
  • Tanışma Kalıpları: مَا اسْمُكَ / مَا اسْمُكِ؟ (Adın ne?), مَنْ هٰذَا / مَنْ هٰذِهِ؟ (Bu kim?), مِنْ أَيْنَ أَنْتَ / أَنْتِ؟ (Nerelisin?) ve تَشَرَّفْتُ بِمَعْرِفَتِكَ (Tanıştığımıza memnun oldum).

Bu dersin öteki kaynakları