Yeni insanlarla tanışırken ilk paylaşılan bilgilerin başında kişinin adı, memleketi, uyruğu ve mesleği gelir. Arapçada bir kişinin hangi ülkeden olduğunu sormak için kullanılan soru kalıpları, ülke isimlerinden milliyet türetmeyi sağlayan nispet yâ'sı ve okul ortamındaki temel iletişim ifadeleri, günlük konuşma becerisinin sağlam bir temel üzerinde gelişmesini sağlar.
Ülke ve Milliyet Sorma: مِنْ أَيْنَ ...؟ ve Nispet Yâ'sı
Arapçada karşımızdaki kişinin nereli olduğunu (hangi ülkeden veya şehirden geldiğini) sormak için مِنْ أَيْنَ (nereden) soru kalıbı kişi zamirleriyle birlikte kullanılır. Erkek muhataba مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ (Sen nerelisin?), kadın muhataba مِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟ (Sen nerelisin?), üçüncü şahıslara ise مِنْ أَيْنَ هُوَ؟ (O erkek nereli?) ve مِنْ أَيْنَ هِيَ؟ (O kadın nereli?) şeklinde soru yöneltilir.
Bu sorulara cevap verirken ülke veya şehir isminden önce مِنْ (-den/-dan) harf-i cerri getirilir: أَنَا مِنْ تُرْكِيَا (Ben Türkiye'denim), هُوَ مِنْ أَذَرْبِيجَانَ (O Azerbaycan'dandır), هِيَ مِنْ فِلَسْطِينَ (O Filistin'dendir). Ülke adından milliyet (uyruk / ism-i mensub) türetmek için kelimenin sonundaki uzatma harfi düşürülerek müzekker (erkek) için şeddeli ـِيٌّ (nispet yâ'sı), müennes (kadın) için ـِيَّةٌ eki eklenir.
Örneğin تُرْكِيَا (Türkiye) kelimesinden أَنَا تُرْكِيٌّ (Ben Türk'üm - erkek) ve أَنَا تُرْكِيَّةٌ (Ben Türk'üm - kadın); مِصْرُ (Mısır) kelimesinden مِصْرِيٌّ / مِصْرِيَّةٌ (Mısırlı); سُورِيَا (Suriye) kelimesinden سُورِيٌّ / سُورِيَّةٌ (Suriyeli); قَطَرُ (Katar) kelimesinden قَطَرِيٌّ / قَطَرِيَّةٌ (Katarlı) milliyet isimleri elde edilir.
Belirli-Belirsiz İsimler (ال) ve Sınıf İçi Emir İfadeleri
Arapçada isimler belirlilik durumuna göre nekre (belirsiz) ve marife (belirli) olmak üzere ikiye ayrılır. Sonunda tenvin (iki ötre, iki üstün veya iki esre) bulunan طَالِبٌ (bir öğrenci), مُدَرِّسٌ (bir öğretmen), مُدِيرٌ (bir müdür), صَدِيقٌ (bir arkadaş) gibi kelimeler nekre yani belirsizdir.
Belirsiz bir ismin başına belirlilik takısı olan Elif-Lâm (ال) eklendiğinde kelime marife (belirli) olur ve kelimenin sonundaki tenvin düşerek tek harekeye dönüşür: طَالِبٌ → اَلطَّالِبُ (öğrenci), مُدَرِّسٌ → اَلْمُدَرِّسُ (öğretmen), مُدِيرَةٌ → اَلْمُدِيرَةُ (kadın müdür), صَدِيقَةٌ → اَلصَّدِيقَةُ (kız arkadaş). Bir kelimede Elif-Lâm ile tenvin bir arada bulunamaz.
Sınıf ve tanışma ortamında sıkça kullanılan emir fiilleri muhatabın cinsiyetine göre çekimlenir: Erkeğe تَكَلَّمْ (Konuş!), kadına تَكَلَّمِي; erkeğe اُسْكُتْ (Sus!), kadına اُسْكُتِي; erkeğe تَعَالَ (Gel!), kadına تَعَالَيْ; erkeğe اِذْهَبْ (Git!), kadına ise اِذْهَبِي denir.
Tanışma Diyalogları ve Soru-Cevap Kalıpları (هَلْ ...؟)
Arapçada evet veya hayır cevabı gerektiren soru cümleleri هَلْ (-mı/-mi) soru edatıyla kurulur. Olumlu cevap verirken نَعَمْ (Evet), olumsuz cevap verirken لَا (Hayır) kullanılır. Örneğin هَلْ هَذَا صَدِيقُكَ؟ (Bu senin erkek arkadaşın mı?) sorusuna نَعَمْ، هَذَا صَدِيقِي (Evet, bu benim arkadaşımdır) veya لَا، هُوَ مُدَرِّسٌ (Hayır, o bir öğretmendir) şeklinde yanıt verilir.
Kimlik ve meslek sormada مَنْ هَذَا؟ (Bu erkek kimdir?) → هَذَا مُدِيرٌ (Bu bir müdürdür) ve مَنْ هَذِهِ؟ (Bu kadın kimdir?) → هَذِهِ مُدِيرَةٌ (Bu bir kadın müdürdür) kalıpları kullanılır. İsim sormada ise zamir uyumuna göre مَا اسْمُكَ؟ (Senin adın ne? - erkek), مَا اسْمُكِ؟ (Senin adın ne? - kadın), مَا اسْمُهُ؟ (Onun adı ne? - erkek) ve مَا اسْمُهَا؟ (Onun adı ne? - kadın) ifadeleri tercih edilir.
Tam bir tanışma diyaloğunda selamlaşma (السَّلَامُ عَلَيْكُمْ — وَعَلَيْكُمُ السَّلَامُ), isim sorma (مَا اسْمُكَ؟ — اِسْمِي عَلِيٌّ), hâl hatır sorma (كَيْفَ حَالُكَ؟ — أَنَا بِخَيْرٍ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ), memleket ve milliyet belirtme (مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ — أَنَا مِنْ تُرْكِيَا، أَنَا تُرْكِيٌّ) ve memnuniyet bildirme (تَشَرَّفْتُ — فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ) basamakları sırasıyla yer alır.
Örnekler
Örnek 1Bir kız öğrenciye Arapça olarak 'Sen nerelisin?' sorusunu nasıl yöneltirsiniz ve onun 'Ben Türkiye'denim, ben Türk'üm.' cevabını nasıl kurarsınız?
Cevabı göster
Kız öğrenciye (müennes muhataba) 'مِنْ أَيْنَ أَنْتِ؟' şeklinde soru sorulur. Cevap olarak ise 'أَنَا مِنْ تُرْكِيَا، أَنَا تُرْكِيَّةٌ.' cümlesi kurulur.
Örnek 2Aşağıdaki nekre (belirsiz) kelimeleri başına Elif-Lâm (ال) getirerek marife (belirli) hâle dönüştürünüz: طَالِبٌ، مُدَرِّسَةٌ، مُدِيرٌ، صَدِيقَةٌ.
Cevabı göster
Elif-Lâm eklendiğinde kelimelerin sonundaki tenvin düşer ve tek ötre kalır: طَالِبٌ → اَلطَّالِبُ (öğrenci), مُدَرِّسَةٌ → اَلْمُدَرِّسَةُ (kadın öğretmen), مُدِيرٌ → اَلْمُدِيرُ (müdür), صَدِيقَةٌ → اَلصَّدِيقَةُ (kız arkadaş).
Örnek 3Arapçada 'هَلْ هَذِهِ طَالِبَةٌ؟' sorusunun Türkçe anlamı nedir? Bu soruya hem olumlu (نَعَمْ) hem de olumsuz (لَا) olarak nasıl cevap verilir?
Cevabı göster
Sorunun anlamı 'Bu bir kız öğrenci midir?' şeklindedir. Olumlu cevap: 'نَعَمْ، هَذِهِ طَالِبَةٌ.' (Evet, bu bir kız öğrencidir.) Olumsuz cevap: 'لَا، هَذِهِ مُدَرِّسَةٌ.' (Hayır, bu bir kadın öğretmendir.)
Örnek 4Sınıf içindeki erkek ve kız öğrenciye ayrı ayrı 'Gel!' ve 'Konuş!' emirlerini Arapça olarak nasıl ifade edersiniz?
Cevabı göster
Erkek öğrenciye (müzekker) 'تَعَالَ' (Gel!) ve 'تَكَلَّمْ' (Konuş!) denir; kız öğrenciye (müennes) ise 'تَعَالَيْ' (Gel!) ve 'تَكَلَّمِي' (Konuş!) denir.
Örnek 5'هُوَ مِنْ مِصْرَ' ve 'هِيَ مِنْ سُورِيَا' cümlelerindeki kişilerin milliyetlerini (ism-i mensub) belirten Arapça cümleleri yazınız.
Cevabı göster
Mısır'dan olan erkek için nispet yâ'sı kullanılarak 'هُوَ مِصْرِيٌّ' (O Mısırlıdır); Suriye'den olan kadın için nispet yâ'sı ve yuvarlak tâ kullanılarak 'هِيَ سُورِيَّةٌ' (O Suriyelidir) denir.
Örnek 6'مَنْ هَذَا؟ ما اسْمُهُ؟' sorularına 'Bu benim erkek arkadaşımdır, onun adı Ömer'dir.' anlamına gelecek şekilde Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
Bu sorulara 'هَذَا صَدِيقِي، اِسْمُهُ عُمَرُ.' (Bu benim arkadaşımdır, onun adı Ömer'dir.) şeklinde cevap verilir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir tanışma diyaloğunda geçen '....... أَنْتِ يَا زَيْنَبُ؟ — أَنَا مِنْ تُرْكِيَا.' konuşmasında boş bırakılan yere aşağıdaki soru ifadelerinden hangisi getirilmelidir?
Cevapta 'أَنَا مِنْ تُرْكِيَا' (Ben Türkiye'denim) denildiği için soru 'nereden / nereli' anlamına gelen 'مِنْ أَيْنَ' ile başlamalıdır.
2'فَاطِمَةُ مِنْ فِلَسْطِينَ، هِيَ .......' cümlesindeki boşluğa müennes uyumu ve nispet yâ'sı kuralına göre aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Fâtıma müennes (kadın) bir isim olduğu ve Filistin'den geldiği için milliyeti nispet yâ'sı ve yuvarlak tâ alan 'فِلَسْطِينِيَّةٌ' kelimesiyle ifade edilir.
3Arapçada belirlilik takısı olan Elif-Lâm (ال) ve tenvin kuralları dikkate alındığında aşağıdaki kelimelerden hangisinin yazılışı doğrudur?
Başına Elif-Lâm (ال) gelen kelimenin sonundaki tenvin düşer ve tek hareke kalır; bu nedenle 'اَلْمُدِيرُ' yazılışı doğrudur.
4Öğretmenin sınıftaki bir kız öğrenciye (müennes muhataba) 'Gel ve konuş!' demesi için aşağıdaki emir fiili çiftlerinden hangisini kullanması gerekir?
Kız öğrenciye hitap edilirken müennes emir kipindeki 'تَعَالَيْ' (Gel!) ve 'تَكَلَّمِي' (Konuş!) fiilleri kullanılır.
5
- Arapçada ülke adlarının sonuna şeddeli yâ (ـِيٌّ / ـِيَّةٌ) eklenerek milliyet bildiren ism-i mensub türetilir.
Nispet yâ'sı ülke veya şehir adlarından mensubiyet ve uyruk türetmek için kullanılır (تُرْكِيٌّ / تُرْكِيَّةٌ).
- Başına Elif-Lâm (ال) belirlilik takısı alan bir ismin sonundaki tenvin korunarak okunmaya devam edilir.
Elif-Lâm takısı alan isim marife olur ve sonundaki tenvin düşerek tek harekeye dönüşür (طَالِبٌ → اَلطَّالِبُ).
- Karşımızdaki bir erkeğe nereli olduğunu sormak için 'مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟' soru cümlesi kullanılır.
أَنْتَ müzekker muhatap zamiridir ve مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ erkeğe 'Sen nerelisin?' demektir.
- Sınıf içinde bir erkek öğrenciye 'Sus!' demek için 'اُسْكُتِي' emir fiili tercih edilir.
اُسْكُتِي müennes (kadın) içindir; erkek öğrenciye 'اُسْكُتْ' denir.
- 'هَلْ هُوَ مُدِيرٌ؟' sorusuna olumlu cevap verilirken cümleye 'نَعَمْ' edatıyla başlanır.
هَلْ (-mı/-mi) soru edatıyla sorulan sorulara olumlu yanıtta نَعَمْ (Evet), olumsuz yanıtta لَا (Hayır) kullanılır.
- Arapçada ülke adlarının sonuna şeddeli yâ (ـِيٌّ / ـِيَّةٌ) eklenerek milliyet bildiren ism-i mensub türetilir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Arapçada bir kişinin hangi ülkeden olduğunu belirtirken ülke isminden önce harf-i cerri kullanılır.
- Okul yöneticisi anlamına gelen müzekker 'مُدِيرٌ' kelimesinin müennes (kadın) karşılığı sözcüğüdür.
- Evet veya hayır cevabı gerektiren soru cümlelerinin başında soru edatı yer alır.
- Üçüncü tekil şahıs olan bir kadının adını sormak için 'مَا ؟' soru kalıbı kullanılır.
- Bir erkek öğrenciye 'Git!' demek için 'اِذْهَبْ', kız öğrenciye 'Git!' demek için ise emir fiili söylenir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Mısır'dan gelen yeni erkek öğrenci Hâlid (خَالِدٌ) ile Türkiye'den olan kız öğrenci Meryem (مَرْيَمُ) arasındaki tanışma ve memleket-uyruk sorma ifadelerini üç adımda Arapça olarak oluşturunuz.
1. ipucu: Birinci adımda Hâlid'in kendisini tanıtıp Mısır'dan olduğunu ve Mısırlı olduğunu söylediği cümleyi kurunuz.
2. ipucu: İkinci adımda Hâlid'in Meryem'e (müennes) nereli olduğunu sorduğu soru cümlesini yazınız.
3. ipucu: Üçüncü adımda Meryem'in Türkiye'den olduğunu ve Türk olduğunu belirten cevabını müennes uyumuyla yazınız.
Cevap: Birinci adımda Hâlid müzekker olduğu için: 'أَنَا خَالِدٌ، أَنَا مِنْ مِصْرَ، أَنَا مِصْرِيٌّ.' (Ben Hâlid, Mısır'danım, Mısırlıyım.) der. İkinci adımda Hâlid, karşısındaki Meryem müennes olduğu için: 'مِنْ أَيْنَ أَنْتِ يَا مَرْيَمُ؟' (Sen nerelisin ey Meryem?) sorusunu yöneltir. Üçüncü adımda Meryem müennes nispet eki kullanarak: 'أَنَا مِنْ تُرْكِيَا، أَنَا تُرْكِيَّةٌ.' (Ben Türkiye'denim, ben Türk'üm.) şeklinde cevap verir.
Kısaca
- Arapçada bir kişinin memleketini sormak için 'مِنْ أَيْنَ أَنْتَ / أَنْتِ / هُوَ / هِيَ؟' kalıbı kullanılır ve cevabında ülke adından önce 'مِنْ' harf-i cerri getirilir.
- Ülke isimlerinin sonuna müzekker için 'ـِيٌّ', müennes için 'ـِيَّةٌ' (nispet yâ'sı) eklenerek milliyet bildiren ism-i mensub (تُرْكِيٌّ / تُرْكِيَّةٌ) türetilir.
- Belirsiz (nekre) isimler tenvin alır (طَالِبٌ، مُدَرِّسٌ); başına Elif-Lâm (ال) gelerek belirli (marife) olan isimlerde ise tenvin düşer (اَلطَّالِبُ، اَلْمُدَرِّسُ).
- Sınıf içi iletişimde kullanılan emir fiilleri müzekker ve müennes muhataba göre çekimlenir: تَكَلَّمْ/تَكَلَّمِي (Konuş), اُسْكُتْ/اُسْكُتِي (Sus), تَعَالَ/تَعَالَيْ (Gel), اِذْهَبْ/اِذْهَبِي (Git).
- 'هَلْ' soru edatıyla kurulan sorulara olumlu durumda 'نَعَمْ' (Evet), olumsuz durumda 'لَا' (Hayır) ile cevap verilir.