Tanışma ve selamlaşma ifadelerinin ardından ikinci temamız olan Okuldayım (فِي الْمَدْرَسَةِ) konusuna ve ilk dersimiz Sınıfım (صَفِّي) bölümüne adım atıyoruz. «اَلْعِلْمُ نُورٌ وَالْجَهْلُ ظَلَامٌ» (İlim nurdur, cehalet karanlıktır) vecizesinin ışığında; sınıfımızdaki ders araç gereçlerini, bu eşyaların tekil ve çoğul şekillerini, renklerini, konumlarını ve sınıf içi iletişimde kullanılan emir ile nezaket kalıplarını örneklerle öğreneceğiz.
Sınıf Eşyaları (أَدَوَاتُ الصَّفِّ) ve Tekil-Çoğul Yapılar
Arapçada 'sınıf' kelimesi صَفٌّ (saffun), 'benim sınıfım' ifadesi ise sonuna mütekellim yâ'sı eklenerek صَفِّي (saffî) şeklinde söylenir. Sınıfta her gün kullandığımız başlıca eşyalar şunlardır: سَبُّورَةٌ (yazı tahtası), طَاوِلَةٌ (masa), كُرْسِيٌّ (sandalye), مَكْتَبٌ (sıra / çalışma masası), حَقِيبَةٌ (çanta), قَلَمٌ (kalem), دَفْتَرٌ (defter), كِتَابٌ (kitap), مِمْحَاةٌ (silgi), مِقْلَمَةٌ (kalemlik) ve خَرِيطَةٌ (harita).
Cansız nesnelerin ne olduğunu sorarken müzekker (eril) kelimeler için مَا هٰذَا؟ (Bu nedir?), sonunda kapalı te (ة) bulunan müennes (dişil) kelimeler için ise مَا هٰذِهِ؟ (Bu nedir?) soru kalıbı kullanılır. Örneğin مَا هٰذَا؟ sorusuna هٰذَا قَلَمٌ (Bu bir kalemdir) veya هٰذَا كُرْسِيٌّ (Bu bir sandalyedir) diye cevap verilirken; مَا هٰذِهِ؟ sorusuna هٰذِهِ سَبُّورَةٌ (Bu bir yazı tahtasıdır) veya هٰذِهِ حَقِيبَةٌ (Bu bir çantadır) şeklinde cevap verilir.
Sınıf eşyalarının çoğul (الْجَمْعُ) şekilleri cümle kurarken sıkça karşımıza çıkar: قَلَمٌ (kalem) → أَقْلَامٌ (kalemler), كِتَابٌ (kitap) → كُتُبٌ (kitaplar), دَفْتَرٌ (defter) → دَفَاتِرُ (defterler). Öğrencileri ve sınıfı nitelerken ise مُجْتَهِدٌ / مُجْتَهِدَةٌ (çalışkan), جَمِيلٌ / جَمِيلَةٌ (güzel) ve نَظِيفٌ / نَظِيفَةٌ (temiz) sıfatları müzekker-müennes uyumuna göre kullanılır: صَفِّي نَظِيفٌ وَجَمِيلٌ (Sınıfım temiz ve güzeldir).
Mekân Zarfları, Harf-i Cerler ve Renkler (الْأَلْوَانُ)
Sınıftaki bir eşyanın veya kişinin yerini sormak için أَيْنَ ...؟ (Nerede?) soru edatı kullanılır. Cevap verirken yer bildiren harf-i cerler ve mekân zarfları devreye girer: فِي (içinde / -de), عَلَى ve فَوْقَ (üzerinde / üstünde), تَحْتَ (altında), أَمَامَ (önünde), خَلْفَ (arkasında). Bu edatlardan hemen sonra gelen isim mecrur olur ve son harekesi kesra (-i) ile okunur: الْقَلَمُ فِي الْحَقِيبَةِ (Kalem çantanın içindedir), الْكِتَابُ فَوْقَ الطَّاوِلَةِ (Kitap masanın üstündedir), الْحَقِيبَةُ تَحْتَ الْمَكْتَبِ (Çanta sıranın altındadır).
Bir mekânda neler bulunduğunu ('Sınıfta ... vardır') anlatmak için yer bildiren şibih cümle başa alınır: فِي الصَّفِّ سَبُّورَةٌ وَطَاوِلَاتٌ (Sınıfta bir yazı tahtası ve masalar vardır). Ayrıca mesafe belirtirken قَرِيبٌ مِنْ (...-e yakın) ve بَعِيدٌ عَنْ (...-den uzak) kalıpları kullanılır; müennes isimler için قَرِيبَةٌ مِنْ ve بَعِيدَةٌ عَنْ şekline dönüşür: الْمَدْرَسَةُ قَرِيبَةٌ مِنَ الْبَيْتِ (Okul eve yakındır).
Eşyaların rengini sormak için مَا لَوْنُ ...؟ (...-nın rengi nedir?) kalıbı kullanılır. Temel renkler şunlardır: أَبْيَضُ (beyaz), أَسْوَدُ (siyah), أَحْمَرُ (kırmızı), أَزْرَقُ (mavi), أَصْفَرُ (sarı) ve أَخْضَرُ (yeşil). Örneğin مَا لَوْنُ السَّبُّورَةِ؟ (Tahtanın rengi nedir?) sorusuna لَوْنُ السَّبُّورَةِ أَبْيَضُ (Tahtanın rengi beyazdır) şeklinde cevap verilir.
Sahiplik Kalıbı, Sayılar (1-12), Emirler ve Sosyal İfadeler
Arkadaşımıza bir ders aracına sahip olup olmadığını sormak için erkek muhataba هَلْ عِنْدَكَ ...؟, kız muhataba ise هَلْ عِنْدَكِ ...؟ (Senin ...-n var mı?) diye sorulur. Olumlu cevapta نَعَمْ، عِنْدِي قَلَمٌ (Evet, benim bir kalemim var), olumsuz cevapta ise لَا، مَا عِنْدِي قَلَمٌ (Hayır, kalemim yok) denir.
Sınıf içi iletişimde öğretmenin veya öğrencilerin kullandığı temel emir fiilleri muhatabın cinsiyetine göre (müzekker / müennes) çekimlenir: اُدْخُلْ / اُدْخُلِي (İçeri gir!), اُخْرُجْ / اُخْرُجِي (Dışarı çık!), اِجْلِسْ / اِجْلِسِي (Otur!), قُمْ / قُومِي (Ayağa kalk!). Bir ricada bulunurken cümlenin sonuna مِنْ فَضْلِكَ (erkeğe: lütfen) veya مِنْ فَضْلِكِ (kıza: lütfen) eklenir; özür dilerken ise erkek أَنَا آسِفٌ, kız أَنَا آسِفَةٌ (Özür dilerim / Üzgünüm) der.
Sınıftaki eşyaların veya öğrencilerin sayısını ifade ederken 1'den 12'ye kadar olan Arapça sayılar (الْأَعْدَادُ) kullanılır: وَاحِدٌ (1), اِثْنَانِ (2), ثَلَاثَةٌ (3), أَرْبَعَةٌ (4), خَمْسَةٌ (5), سِتَّةٌ (6), سَبْعَةٌ (7), ثَمَانِيَةٌ (8), تِسْعَةٌ (9), عَشَرَةٌ (10), أَحَدَ عَشَرَ (11) ve اِثْنَا عَشَرَ (12).
Örnekler
Örnek 1Aşağıdaki tekil sınıf eşyalarının Türkçe anlamlarını ve Arapça çoğul (الْجَمْعُ) şekillerini yazınız: «قَلَمٌ — كِتَابٌ — دَفْتَرٌ»
Cevabı göster
قَلَمٌ (kalem) → çoğulu: أَقْلَامٌ (kalemler); كِتَابٌ (kitap) → çoğulu: كُتُبٌ (kitaplar); دَفْتَرٌ (defter) → çoğulu: دَفَاتِرُ (defterler).
Örnek 2«أَيْنَ الْحَقِيبَةُ وَالدَّفْتَرُ؟» (Çanta ve defter nerededir?) sorusuna çantanın sıranın altında, defterin ise masanın üstünde olduğunu belirten Arapça bir cümleyle cevap veriniz.
Cevabı göster
«الْحَقِيبَةُ تَحْتَ الْمَكْتَبِ، وَالدَّفْتَرُ فَوْقَ (عَلَى) الطَّاوِلَةِ.» (Çanta sıranın altındadır ve defter masanın üstündedir.)
Örnek 3Kız sıra arkadaşınıza Arapça olarak 'Senin mavi bir kalemin var mı?' sorusunu sorunuz ve bu soruya hem olumlu hem de olumsuz cevap veriniz.
Cevabı göster
Soru: «هَلْ عِنْدَكِ قَلَمٌ أَزْرَقُ؟» Olumlu cevap: «نَعَمْ، عِنْدِي قَلَمٌ أَزْرَقُ.» (Evet, mavi bir kalemim var.) Olumsuz cevap: «لَا، مَا عِنْدِي قَلَمٌ أَزْرَقُ.» (Hayır, mavi bir kalemim yok.)
Örnek 4Aşağıdaki emir cümlelerini müzekker (erkek) muhataptan müennes (kız) muhataba dönüştürünüz: «اُدْخُلْ إِلَى الصَّفِّ وَاجْلِسْ مِنْ فَضْلِكَ!»
Cevabı göster
Müennes (kız öğrenci) için karşılığı: «اُدْخُلِي إِلَى الصَّفِّ وَاجْلِسِي مِنْ فَضْلِكِ!» (Lütfen sınıfa gir ve otur!)
Örnek 5«مَا لَوْنُ السَّبُّورَةِ وَمَا لَوْنُ الْحَقِيبَةِ؟» sorusunu Türkçeye çevirerek tahtanın beyaz, çantanın siyah olduğunu Arapça olarak yazınız.
Cevabı göster
Çevirisi: 'Yazı tahtasının rengi nedir ve çantanın rengi nedir?' Cevabı: «لَوْنُ السَّبُّورَةِ أَبْيَضُ، وَلَوْنُ الْحَقِيبَةِ أَسْوَدُ.» (Tahtanın rengi beyazdır ve çantanın rengi siyahtır.)
Örnek 6«اَلْعِلْمُ نُورٌ وَالْجَهْلُ ظَلَامٌ» veciz sözünün Türkçe anlamını yazarak bu sözdeki zıt anlamlı kelimeleri belirtiniz.
Cevabı göster
Anlamı: 'İlim nurdur (aydınlıktır), cehalet ise karanlıktır.' Sözdeki zıt anlamlı kelimeler: اَلْعِلْمُ (ilim/bilgi) ↔ اَلْجَهْلُ (cehalet/bilgisizlik) ve نُورٌ (nur/aydınlık) ↔ ظَلَامٌ (karanlık).
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1«فِي الصَّفِّ سَبُّورَةٌ بَيْضَاءُ، وَأَمَامَ السَّبُّورَةِ طَاوِلَةُ الْمُعَلِّمِ.» cümlesinin doğru Türkçe çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?
فِي الصَّفِّ (sınıfta vardır), سَبُّورَةٌ بَيْضَاءُ (beyaz bir tahta), أَمَامَ السَّبُّورَةِ (tahtanın önünde), طَاوِلَةُ الْمُعَلِّمِ (öğretmen masası) demektir.
2«قَلَمٌ — كِتَابٌ — دَفْتَرٌ» kelimelerinin Arapça kurallı kırık çoğulları (الْجَمْعُ) sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
قَلَمٌ çoğulu أَقْلَامٌ (kalemler), كِتَابٌ çoğulu كُتُبٌ (kitaplar), دَفْتَرٌ çoğulu ise دَفَاتِرُ (defterler) şeklindedir.
3Öğretmenin sınıfa giren kız öğrencisi Meryem'e «İçeri gir ve yerine otur lütfen!» demesi için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanması gerekir?
Kız öğrenciye (müennes) emir verilirken fiillerin sonuna 'ـي' eklenir: اُدْخُلِي (gir), اِجْلِسِي (otur) ve مِنْ فَضْلِكِ (lütfen).
4«هَلْ عِنْدَكَ مِمْحَاةٌ؟» (Senin silgin var mı?) sorusuna olumsuz cevap vermek isteyen bir erkek öğrenci aşağıdakilerden hangisini söyler?
Olumsuz sahiplik cevabında 'لَا، مَا عِنْدِي ...' (Hayır, bende ... yok) kalıbı ve özür ifadesi olarak 'آسِفٌ' (üzgünüm) kullanılır.
5
- Arapçada «سَبُّورَةٌ» kelimesi 'yazı tahtası', «حَقِيبَةٌ» kelimesi ise 'çanta' anlamına gelir ve her ikisi de müennes isimdir.
Her iki kelimenin sonunda kapalı te (ة) bulunur; سَبُّورَةٌ tahta, حَقِيبَةٌ ise çanta demektir.
- «قُمْ / قُومِي» emir fiili 'Otur!' anlamına gelirken, «اِجْلِسْ / اِجْلِسِي» emir fiili 'Ayağa kalk!' anlamına gelir.
Tam tersine; قُمْ / قُومِي 'Ayağa kalk!', اِجْلِسْ / اِجْلِسِي ise 'Otur!' demektir.
- Renk isimlerinden «أَخْضَرُ» yeşil, «أَصْفَرُ» sarı, «أَحْمَرُ» ise kırmızı rengi ifade eder.
أَخْضَرُ (yeşil), أَصْفَرُ (sarı) ve أَحْمَرُ (kırmızı) temel renk sözcükleridir.
- Sayılar dizisinde «سَبْعَةٌ» dokuz (9) sayısını, «تِسْعَةٌ» ise yedi (7) sayısını gösterir.
سَبْعَةٌ yedi (7), تِسْعَةٌ ise dokuz (9) demektir.
- Bir kız öğrenci hata yaptığında veya geciktiğinde özür dilemek için müennes kalıp olan «أَنَا آسِفَةٌ» ifadesini kullanır.
Erkekler için آسِفٌ, kadınlar/kızlar için ise آسِفَةٌ (üzgünüm / özür dilerim) sıfatı kullanılır.
- Arapçada «سَبُّورَةٌ» kelimesi 'yazı tahtası', «حَقِيبَةٌ» kelimesi ise 'çanta' anlamına gelir ve her ikisi de müennes isimdir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Sınıfta öğretmenin üzerine ders yazdığı 'yazı tahtası' kelimesinin Arapça karşılığı sözcüğüdür.
- Cümlede 'masanın altında' anlamını verirken kullanılan mekân zarfı kelimesidir.
- Bir nesnenin rengini öğrenmek istediğimizde soruya soru kalıbıyla başlarız.
- Erkek bir öğrenciye 'İçeri gir!' diye seslenirken emir fiili kullanılır.
- Temiz ve düzenli bir sınıfı nitelerken 'temiz' anlamında sıfatı tercih edilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sınıfınıza yeni gelen bir öğrenciye sınıfınızı Arapça olarak tanıttığınızı düşününüz. Birinci cümlede sınıfınızın geniş ve temiz olduğunu, ikinci cümlede sınıfta beyaz bir tahta ve on iki sıra bulunduğunu, üçüncü cümlede ise çantanızın sıranın altında ve kitaplarınızın masanın üstünde olduğunu Arapça olarak yazıp Türkçeye çeviriniz.
1. ipucu: Birinci cümlede 'صَفِّي' (sınıfım) mübtedasını 'وَاسِعٌ وَنَظِيفٌ' sıfatlarıyla tamamlayınız.
2. ipucu: İkinci cümlede 'فِي الصَّفِّ...' (Sınıfta ... vardır) kalıbını ve 'اِثْنَا عَشَرَ' (12) sayısını kullanınız.
3. ipucu: Üçüncü cümlede 'حَقِيبَتِي تَحْتَ...' ve 'كُتُبِي فَوْقَ...' mekân zarflı yapılarını kurunuz.
Cevap: Birinci cümle: «هٰذَا صَفِّي. صَفِّي وَاسِعٌ وَنَظِيفٌ وَجَمِيلٌ.» (Bu benim sınıfımdır. Sınıfım geniş, temiz ve güzeldir.) İkinci cümle: «فِي الصَّفِّ سَبُّورَةٌ بَيْضَاءُ وَاثْنَا عَشَرَ مَكْتَبًا.» (Sınıfta beyaz bir yazı tahtası ve on iki sıra vardır.) Üçüncü cümle: «حَقِيبَتِي تَحْتَ الْمَكْتَبِ، وَكُتُبِي وَأَقْلَامِي فَوْقَ الطَّاوِلَةِ.» (Çantam sıranın altındadır; kitaplarım ve kalemlerim ise masanın üstündedir.)
Kısaca
- Sınıf Eşyaları ve Çoğullar: صَفٌّ (sınıf), سَبُّورَةٌ (tahta), طَاوِلَةٌ (masa), كُرْسِيٌّ (sandalye), حَقِيبَةٌ (çanta); çoğullarda ise قَلَمٌ ← أَقْلَامٌ (kalemler), كِتَابٌ ← كُتُبٌ (kitaplar) ve دَفْتَرٌ ← دَفَاتِرُ (defterler) kullanılır.
- Mekân Zarfları ve Harf-i Cerler: Eşyaların yeri فِي (içinde), عَلَى / فَوْقَ (üstünde), تَحْتَ (altında), أَمَامَ (önünde), خَلْفَ (arkasında), قَرِيبٌ مِنْ (yakın) ve بَعِيدٌ عَنْ (uzak) ile anlatılır.
- Renkler ve Sahiplik: Nesnelerin rengi مَا لَوْنُ ...؟ ile sorulur (أَحْمَرُ، أَزْرَقُ، أَصْفَرُ، أَخْضَرُ، أَسْوَدُ، أَبْيَضُ); sahiplik ise هَلْ عِنْدَكَ/كِ ...؟ ← نَعَمْ عِنْدِي / لَا مَا عِنْدِي kalıbıyla ifade edilir.
- Emir Fiilleri ve Sosyal İfadeler: Sınıf içi yönergelerde اُدْخُلْ/ي (gir), اُخْرُجْ/ي (çık), اِجْلِسْ/ي (otur), قُمْ/قُومِي (kalk) emirleri ile مِنْ فَضْلِكَ/كِ (lütfen) ve آسِفٌ/آسِفَةٌ (özür dilerim) sözcükleri kullanılır.
- Sayılar ve Veciz Söz: 1'den 12'ye kadar sayılar (وَاحِدٌ، اِثْنَانِ ... اِثْنَا عَشَرَ) nesneleri saymada kullanılır; temanın ana ilkesi «اَلْعِلْمُ نُورٌ وَالْجَهْلُ ظَلَامٌ» (İlim nurdur, cehalet karanlıktır) özdeyişidir.