İçeriğe geç

5. sınıf · Sosyal Bilgiler · 11. hafta (30 Kasım-4 Aralık 2026)

Afet Öncesi, Afet Sırası ve Afet Sonrasında Yapılması Gerekenler, Afet ve Acil Durum Çantası Hazırlama ve 2. Öğrenme Alanı Değerlendirmesi (SB.5.2.3)

Evimiz Dünya teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Doğa olaylarının can ve mal kaybına yol açan birer afete dönüşmesini engellemenin en etkili yolu, afet gerçekleşmeden önce bilinçli hazırlık yapmak ve afet anında doğru davranışları sergilemektir. Yaşadığımız ildeki afet risklerini tanıdıktan sonra bu hafta; afet öncesinde, sırasında ve sonrasında neler yapmamız gerektiğini, hayat kurtaran afet ve acil durum çantasının nasıl hazırlandığını öğrenecek ve 'Evimiz Dünya' öğrenme alanımızı değerlendireceğiz.

Afet Öncesi, Afet Sırası ve Afet Sonrasında Yapılması Gerekenler

Afet Öncesinde: Yerleşim yerleri fay hatlarından ve dere yataklarından uzak, sağlam zeminlere kurulmalı; binalar deprem yönetmeliğine uygun yapılmalıdır. Ev ve sınıflardaki gardırop, kitaplık, televizyon ve avize gibi devrilebilecek eşyalar duvara sabitlenmelidir. Aile bireyleriyle Aile Afet ve Acil Durum Planı hazırlanmalı, e-Devlet üzerinden mahallemizdeki Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı öğrenilmeli ve okulda/evde düzenli tahliye tatbikatları yapılmalıdır.

Afet Sırasında: En önemli kural sakin kalmak ve panik yapmamaktır. Deprem anında sağlam bir sıra, masa veya çamaşır makinesi gibi hacimli bir eşyanın yanında ÇÖK - KAPAN - TUTUN hareketi uygulanmalı; sarsıntı bitene kadar pencere, ayna, balkon, merdiven ve asansörden uzak durulmalıdır. Sel anında su yatağından uzaklaşıp yüksek yerlere çıkılmalı; heyelan ve çığ tehlikesinde ise kütle akış yönünden hızla uzaklaşılmalıdır.

Afet Sonrasında: Sarsıntı tamamen durduğunda elektrik sigortası, su ve doğal gaz vanaları kapatılmalı; afet çantası alınarak merdivenlerden sakin adımlarla çıkılıp toplanma alanına gidilmelidir. Artçı depremler nedeniyle hasarlı binalara girilmemeli, 112 Acil Çağrı Merkezi ve telefon hatları gereksiz aramalarla meşgul edilmemeli, iletişime kısa mesaj (SMS) ve internet tabanlı uygulamalarla devam edilmeli ve resmî kurumların (AFAD) duyuruları takip edilmelidir.

AFET ÖNCESİ, SIRASI VE SONRASINDA YAPILMASI GEREKENLER 1. Afet Öncesi Hazırlık • Sağlam zemine depreme dayanıklı binalar yapmak • Dolap ve devrilebilecek eşyaları duvara sabitlemek • Aile afet planı yapmak ve toplanma alanını öğrenmek • Afet çantası hazırlamak 2. Afet Sırası Davranışlar • Sakin kalıp panik yapmamak • Depremde: ÇÖK - KAPAN - TUTUN hareketini yapmak • Pencere, balkon, merdiven ve asansörden uzak durmak • Selde yüksek yerlere çıkmak 3. Afet Sonrası İlkeler • Elektrik, su ve doğal gaz vanalarını kapatmak • Afet çantasını alıp güvenli toplanma alanına gitmek • Hasarlı binalara girmemek, 112 hattını meşgul etmemek • AFAD ve Kızılay'la iş birliği
🔍 Büyütmek için dokunun

Afet ve Acil Durum Çantası Hazırlama ve Kurumsal İş Birliği

Afet sonrasında yardım ekipleri bize ulaşana kadar geçen ilk 72 saat (3 gün) boyunca temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için her evde kolay ulaşılabilir bir yerde Afet ve Acil Durum Çantası bulundurulmalıdır. Çantanın içinde kişi sayısına yetecek kadar içme suyu ve yüksek kalorili, vitaminli, çabuk bozulmayan kuru gıdalar (konserve, kuru meyve, kuruyemiş, bisküvi) yer almalıdır.

Çantada ayrıca ilk yardım çantası, aile bireylerinin düzenli kullandığı ilaçlar, el feneri, haberleri dinlemek için pilli radyo, yedek piller, taşınabilir şarj cihazı (powerbank), enkaz altında veya karanlıkta yerimizi belli etmek için düdük, çok amaçlı çakı, mevsime uygun giysiler, battaniye, hijyen malzemeleri (sabun, ıslak mendil, dezenfektan), nakit para ve önemli belgelerin (kimlik, tapu, karne, sigorta) fotokopileri bulunmalıdır.

Çabuk bozulacak süt, et ve sulu yemekler ile ağır/gereksiz eşyalar çantaya konulmaz. Çantadaki su, gıda ve pillerin son kullanma tarihleri ile kıyafetler her 6 ayda bir kontrol edilerek yenilenmelidir. Afet yönetiminde AFAD (koordinasyon ve arama-kurtarma), Türk Kızılayı (barınma, çadır, kan ve beslenme), AKUT ve TEMA (erozyonla mücadele ve ağaçlandırma) önemli görevler üstlenir.

AFET VE ACİL DURUM ÇANTASINDA NELER BULUNMALIDIR? ✔ Çantada Bulunması Gerekenler • Yeterli miktarda içme suyu (kişi başı en az 72 saatlik) • Bozulmayan kuru gıdalar (konserve, bisküvi, kuruyemiş) • İlk yardım çantası ve düzenli kullanılan ilaçlar • Pilli radyo, el feneri, yedek piller ve taşınabilir şarj • Sesimizi duyurmak için DÜDÜK ve çok amaçlı çakı • Mevsime uygun giysi, battaniye, hijyen malzemeleri • Önemli belgelerin (kimlik, tapu) fotokopisi ve nakit para ✘ Çantaya Konulmaması Gerekenler & Bakım • Çabuk bozulan taze yiyecekler (süt, taze et, meyve) • Ağır ve gereksiz süs eşyaları, cam biblolar, ütü • Yanıcı ve patlayıcı maddeler, mum ve kibrit 6 Ayda Bir Düzenli Kontrol: Su ve gıdaların son kullanma tarihleri, pillerin doluluğu ve giysilerin mevsime uygunluğu 6 ayda bir yenilenir.
🔍 Büyütmek için dokunun

İkinci Öğrenme Alanı Değerlendirmesi: Evimiz Dünya

İkinci öğrenme alanımız olan 'Evimiz Dünya' kapsamında öncelikle yaşadığımız ilin ve ülkemizin göreceli konumunu inceledik. Bir yerin kıtalara, denizlere, boğazlara, komşu ülkelere, önemli ulaşım yollarına ve yeryüzü şekillerine göre konumuna göreceli (özel) konum denir. Ülkemiz Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada yer alır.

Ardından çevremizdeki doğal unsurlar (dağ, ova, plato, akarsu, göl, deniz, vadi) ile insan aklı ve emeğiyle yapılan beşerî unsurları (köprü, baraj, tünel, liman, yol, fabrika, konut) karşılaştırdık. İnsanların ihtiyaçları için beşerî yapılar inşa ederken doğal çevreyi koruyarak sürdürülebilir davranması gerektiğini kavradık.

Son bölümde ise illerimizin coğrafi özelliklerine göre (fay hatları olan yerlerde deprem, dik ve yağışlı Karadeniz'de heyelan ve sel, yüksek ve karlı Doğu Anadolu'da çığ, yazları sıcak ve kurak Akdeniz ile Ege'de orman yangını) afet risklerini ve afet farkındalık planlarını öğrendik.

2. ÖĞRENME ALANI DEĞERLENDİRMESİ: EVİMİZ DÜNYA ÖZETİ Göreceli Konum ve İlimiz • Bir yerin kıtalara, denizlere, komşulara, boğazlara ve yeryüzü şekillerine göre konumu göreceli konumdur. • Türkiye: Asya, Avrupa ve Afrika'nın kesişim noktası. Doğal ve Beşerî Çevre • Doğal Unsurlar: Dağ, ova, akarsu, göl, plato, körfez (İnsan eli değmeden oluşur). • Beşerî Unsurlar: Köprü, baraj, tünel, fabrika, liman, yol ve konutlar (İnsan yapımı). İklim ve Afet Türleri • Karadeniz (bol yağış): Heyelan ve sel riski yüksektir. • Doğu Anadolu (dik ve karlı): Çığ riski yüksektir. • Akdeniz ve Ege (yazı kurak): Orman yangını riski yüksektir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Sınıfta ders işlenirken deprem sarsıntısı başladığında öğrencilerin yapması gereken doğru davranış nedir?

    Cevabı göster

    Panik yapmadan ve merdivenlere koşmadan hemen sağlam sıra veya masaların yanına çökerek baş ve enseyi kollarla koruyup sıraya tutunmak (ÇÖK - KAPAN - TUTUN), sarsıntı bitince öğretmenin yönlendirmesiyle sakin şekilde okul bahçesindeki toplanma alanına çıkmaktır.

  2. Örnek 2Afet ve acil durum çantasına konulacak gıdaların hangi özellikte olması gerekir ve çanta ne sıklıkla kontrol edilmelidir?

    Cevabı göster

    Gıdalar yüksek kalorili, su ihtiyacını çok artırmayan, pişirme gerektirmeyen ve çabuk bozulmayan (konserve, kuru meyve, kuruyemiş, bisküvi gibi) paketli ürünler olmalıdır. Çanta her 6 ayda bir kontrol edilerek son kullanma tarihi yaklaşan ürünler yenilenmelidir.

  3. Örnek 3Afet sonrasında telefonların sesli arama için mecbur kalmadıkça kullanılmaması neden önemlidir?

    Cevabı göster

    Herkesin aynı anda sesli arama yapması baz istasyonlarını ve hatları kilitleyerek enkaz altındaki veya acil yardıma muhtaç kişilerin 112 Acil Çağrı Merkezi'ne ulaşmasını engeller; bu nedenle iletişim kısa mesaj (SMS) veya internet tabanlı mesajlaşma ile yapılmalıdır.

  4. Örnek 4Ülkemizde 'İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması, üç tarafının denizlerle çevrili olması ve ortalama yükseltisinin fazla olması' hangi konum kavramıyla açıklanır?

    Cevabı göster

    Bir yerin denizlere, boğazlara, kıtalara ve yeryüzü şekillerine göre kendine has özelliklerini ifade ettiği için 'göreceli (özel) konum' kavramıyla açıklanır.

  5. Örnek 5'Peri bacaları, Keban Barajı, Toros Dağları, Osmangazi Köprüsü, Van Gölü, Çamlıca Kulesi' unsurlarını doğal ve beşerî olarak sınıflandırınız.

    Cevabı göster

    Doğal unsurlar (doğada kendiliğinden oluşanlar): Peri bacaları, Toros Dağları, Van Gölü. Beşerî unsurlar (insan yapımı olanlar): Keban Barajı, Osmangazi Köprüsü, Çamlıca Kulesi.

  6. Örnek 6Karadeniz kıyı kuşağındaki Rize ve Trabzon illerinde heyelan riskinin, Akdeniz ve Ege kıyılarındaki Muğla ve Antalya illerinde ise orman yangını riskinin yüksek olmasının nedenleri nelerdir?

    Cevabı göster

    Rize ve Trabzon'da arazinin çok eğimli (dik), yağışın bol ve toprağın killi olması heyelan riskini artırır. Muğla ve Antalya'da ise yaz mevsiminin çok sıcak ve kurak geçmesi, geniş kızılçam ormanlarının varlığı ve insan dikkatsizliği orman yangını riskini artırır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Deprem anında bina içinde bulunan bir kişinin kendi güvenliğini sağlamak için yapması gereken en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?

  2. 2Aşağıdakilerden hangisi evde hazırlanan bir Afet ve Acil Durum Çantası içine konulması uygun olan malzemelerden biri değildir?

  3. 3Aşağıda verilen yeryüzü ve çevre unsurlarından hangisi insan eliyle oluşturulmuş «beşerî unsur» örnekleri arasında yer alır?

  4. 4Aşağıdaki davranışlardan hangisi afet sonrasında yapılması gereken doğru uygulamalardan biridir?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Evimizdeki dolap, kitaplık ve beyaz eşyaları duvara sabitlemek afet öncesinde alınacak bir önlemdir.
    • Afet ve acil durum çantasındaki gıda, su ve piller her 6 ayda bir kontrol edilerek yenilenmelidir.
    • Ülkemizde orman yangınlarının çok büyük bir kısmı insan dikkatsizliği ve ihmalinden kaynaklanmaktadır.
    • Bir ilin komşu illere, denizlere ve ulaşım yollarına göre konumu o ilin mutlak konumudur.
    • Dere yataklarının doldurularak buralara konut yapılması sel felaketinin etkisini azaltır.

  6. 6Aşağıdaki kavramları ve kurumları görev veya açıklamalarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Afet sonrasında ilk saat boyunca yardım ekipleri ulaşana kadar ihtiyaçlarımızı afet çantası karşılar.
    2. Enkaz altında veya karanlıkta az enerji harcayarak sesimizi duyurmak için afet çantasına konulmalıdır.
    3. Ülkemizde tüm acil yardım numaraları Acil Çağrı Merkezi çatısı altında birleştirilmiştir.
    4. İnsan eli değmeden doğada kendiliğinden oluşan dağ, göl ve akarsulara unsur adı verilir.
    5. İnsanlar tarafından inşa edilen baraj, köprü, tünel ve fabrikalara unsur denir.

  8. 8Ailenizle birlikte deprem öncesinde, deprem sırasında ve deprem sonrasında yapmanız gereken üçer temel davranışı sıralayarak bir Aile Afet Bilinci Planı oluşturunuz.

Kısaca

  • Afet Öncesi Önlemler: Sağlam binalar yapmak, eşyaları duvara sabitlemek, aile afet planı oluşturmak, toplanma alanını öğrenmek ve afet çantası hazırlamak can kaybını önler.
  • Afet Sırası Davranışlar: Panik yapmadan depremde Çök - Kapan - Tutun hareketini uygulamak, asansör ve balkondan uzak durmak; selde ise yüksek yerlere çıkmak gerekir.
  • Afet Sonrası İlkeler: Gaz, su ve elektrik vanalarını kapatmak, toplanma alanına gitmek, hasarlı binalara girmemek, 112 hattını meşgul etmemek ve AFAD duyurularını izlemek esastır.
  • Afet ve Acil Durum Çantası: İlk 72 saat için su, bozulmayan kuru gıda, ilk yardım çantası, ilaç, fener, pilli radyo, düdük, giysi ve belge fotokopilerini içerir; 6 ayda bir yenilenir.
  • Evimiz Dünya Değerlendirmesi: Yaşadığımız ilin göreceli konumu, doğal (dağ, nehir) ve beşerî (baraj, köprü) unsurları ile iklim-yeryüzü şekillerine bağlı afet riskleri birbiriyle doğrudan ilişkilidir.

Bu dersin öteki kaynakları