İçeriğe geç

5. sınıf · Sosyal Bilgiler · 12. hafta (7-11 Aralık 2026)

Ülkemize Kara Sınırı Olan Komşu Devletler (Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan/Azerbaycan, İran, Irak, Suriye), Sınır Kapıları ve Komşuluk İlişkileri (SB.5.2.4)

Evimiz Dünya teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Asya ile Avrupa kıtalarının birleştiği stratejik bir kavşakta yer alan ülkemiz Türkiye, hem üç tarafını çevreleyen denizleri hem de sekiz ayrı devletle paylaştığı kara sınırlarıyla çok yönlü komşuluk ilişkilerine sahiptir. Bu hafta ülkemize kara sınırı bulunan komşu devletler hakkında güvenilir kaynaklardan nasıl bilgi toplayacağımızı öğreniyor; batıdan doğuya ve güneye doğru tüm komşularımızı, başkentlerini ve sınır kapılarımızı keşfediyoruz.

Batı ve Kuzeydoğu Kara Komşularımız: Bulgaristan, Yunanistan, Gürcistan ve Ermenistan

Ülkemizin Avrupa kıtasındaki toprakları olan Trakya kesiminde (batı ve kuzeybatıda) iki komşu devlet yer alır: Bulgaristan ve Yunanistan. Başkenti Sofya olan Bulgaristan, Türkiye'nin Avrupa'ya açılan en işlek kara yolu kapısı olan Kapıkule Sınır Kapısı'nın (Edirne) yanı sıra Hamzabeyli ve Dereköy sınır kapılarına sahiptir. Başkenti Atina olan Yunanistan ile kara sınırımızın büyük bölümünü doğal bir sınır olan Meriç Nehri oluşturur; Yunanistan ile ulaşım İpsala, Pazarkule ve Uzunköprü (demiryolu) sınır kapılarından sağlanır. Her iki ülkede de tarihî bağlarımızdan dolayı yoğun bir Türk azınlık nüfusu yaşamaktadır.

Kuzeydoğumuzda Kafkasya bölgesine açılan kapımız olan Gürcistan yer alır. Başkenti Tiflis olan Gürcistan ile ilişkilerimiz çok gelişmiştir; iki ülke vatandaşları pasaporta gerek duymadan kimlik kartlarıyla karşılıklı seyahat edebilmektedir. Artvin'deki Sarp Sınır Kapısı, Ardahan'daki Türkgözü ve Çıldır-Aktaş sınır kapıları ile Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demiryolu ve Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) petrol boru hattı iki ülkeyi birbirine bağlar.

Doğu Anadolu sınırımızda yer alan bir diğer Kafkasya ülkesi ise başkenti Erivan olan Ermenistan'dır. Ermenistan ile aramızda Alican (Iğdır) ve Akyaka (Kars) sınır kapıları bulunmakla birlikte, geçmişteki siyasi ve bölgesel anlaşmazlıklar nedeniyle bu sınır kapıları günümüzde kapalıdır.

ÜLKEMİZE KARA SINIRI OLAN KOMŞU DEVLETLER HARİTA ŞEMASI (SB.5.2.4) BATI (Avrupa) Komşuları • Bulgaristan (Kapıkule) • Yunanistan (İpsala) TÜRKİYE CUMHURİYETİ Asya ve Avrupa Köprüsü (8 Kara Komşusu) En uzun sınır: Suriye · En kısa sınır: Nahçıvan KUZEYDOĞU ve DOĞU • Gürcistan (Sarp / Çıldır-Aktaş) • Ermenistan (Kapılar kapalı) • Nahçıvan / Azerbaycan (Dilucu) • İran (Gürbulak / Kapıköy / Esendere) GÜNEY Komşularımız • Suriye (Cilvegözü, Öncüpınar) · Irak (Habur)
🔍 Büyütmek için dokunun

Doğu ve Güney Kara Komşularımız: Nahçıvan (Azerbaycan), İran, Irak ve Suriye

Doğuda kardeş ülke Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile yaklaşık 18 kilometrelik bir kara sınırımız vardır; bu sınır Türkiye'nin en kısa kara sınırıdır. Başkenti Bakü olan Azerbaycan ile 'İki devlet, tek millet' anlayışıyla çok güçlü tarihî, kültürel ve ekonomik bağlarımız bulunur ve ulaşım Iğdır'daki Dilucu Sınır Kapısı üzerinden sağlanır.

Doğu sınırımızın büyük bölümünü, başkenti Tahran olan İran oluşturur. Türkiye-İran sınırı, 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması'ndan bu yana büyük ölçüde değişmeyen en eski kara sınırımızdır ve su bölümü çizgisini (dağ sırtlarını) takip eder. İran ile başlıca sınır kapılarımız Ağrı'daki Gürbulak, Van'daki Kapıköy ve Hakkâri'deki Esendere kapılarıdır.

Güneydoğu ve güneyimizde ise Irak ve Suriye yer alır. Başkenti Bağdat olan Irak, Türkiye'nin en çok ihracat (dış satım) yaptığı komşu ülkelerden biridir ve Şırnak'taki Habur Sınır Kapısı ile Hakkâri'deki Üzümlü Sınır Kapısı üzerinden bağlantı kurulur. Başkenti Şam olan Suriye ise 911 kilometreyi aşan uzunluğuyla Türkiye'nin en uzun kara sınırına sahip komşusudur; Cilvegözü (Hatay), Öncüpınar (Kilis), Karkamış (Gaziantep), Akçakale (Şanlıurfa) ve Nusaybin (Mardin) başlıca sınır kapılarımızdır.

KOMŞU DEVLETLERİN BAŞKENTLERİ VE ÖNEMLİ SINIR KAPILARIMIZ Batı ve Kuzeydoğu Komşularımız • Bulgaristan (Başkent: Sofya) Kapılar: Kapıkule (en işlek), Hamzabeyli, Dereköy • Yunanistan (Başkent: Atina) — Sınır: Meriç Nehri Kapılar: İpsala, Pazarkule, Uzunköprü (demiryolu) • Gürcistan (Başkent: Tiflis) Kapılar: Sarp, Türkgözü, Çıldır-Aktaş • Ermenistan (Başkent: Erivan) — Alican, Akyaka Doğu ve Güney Komşularımız • Azerbaycan / Nahçıvan Ö.C. (Başkent: Bakü) Kapı: Dilucu Sınır Kapısı (Iğdır — En kısa sınırımız) • İran (Başkent: Tahran) — En eski sınır (1639) Kapılar: Gürbulak, Kapıköy, Esendere • Irak (Başkent: Bağdat) — Kapılar: Habur, Üzümlü • Suriye (Başkent: Şam) — En uzun kara sınırımız Kapılar: Cilvegözü, Öncüpınar, Karkamış, Nusaybin
🔍 Büyütmek için dokunun

Komşu Devletler Hakkında Bilgi Toplama, Doğrulama ve Kaydetme (SB.5.2.4)

Ülkemize kara sınırı olan komşu devletlerin nüfusu, yönetim şekli, başkenti, yeryüzü şekilleri ve ülkemizle ticaret hacmi hakkında araştırma yaparken dört aşamalı bilimsel bilgi toplama basamaklarını uygularız: 1. Kaynakları Belirleme: Coğrafya atlasları, siyasi ve fiziki haritalar, ansiklopediler ile Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) gibi '.gov.tr' uzantılı resmî genel ağ adreslerini seçeriz.

2. Bilgileri Bulma ve 3. Doğrulama: Belirlediğimiz kaynaklardan komşu ülkelerin özelliklerini buluruz. İnternette karşılaştığımız her bilgi güncel veya doğru olmayabileceği için, ulaştığımız verileri en az iki farklı güvenilir ve resmî kaynaktan karşılaştırarak doğruluğunu teyit ederiz.

4. Bilgileri Kaydetme: Doğruladığımız bilgileri karışıklığa yol açmayacak biçimde karşılaştırma tablolarına, bilgi kartlarına veya dilsiz harita üzerine düzenli olarak kaydederiz. Böylece Atatürk'ün 'Yurtta barış, dünyada barış' ilkesi doğrultusunda komşularımızla yürüttüğümüz diplomatik, ekonomik ve kültürel ilişkileri doğru verilerle analiz edebiliriz.

KOMŞU DEVLETLER HAKKINDA BİLGİ TOPLAMA VE İLİŞKİLERİMİZ Bilgi Toplama Süreci (SB.5.2.4) 1. Kaynak Belirleme: Atlaslar, siyasi/fiziki haritalar, TÜİK, Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı resmî genel ağ siteleri (.gov.tr), ansiklopediler. 2. Bilgiyi Bulma ve Doğrulama: Farklı güvenilir kaynaklardan karşılaştırarak teyit etme. 3. Kaydetme: Tablo ve harita üzerinde düzenleme. Ekonomik, Kültürel ve Tarihî Bağlar • İhracat (dış satım) ve ithalat (dış alım) yoluyla karşılıklı ticaret yapılır (Irak, Bulgaristan, Gürcistan). • Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) ve TANAP gibi enerji ve demiryolu hatlarıyla iş birliği yürütülür. • Ortak tarih, kültür ve akrabalık bağları «Yurtta barış, dünyada barış» ilkesiyle sürdürülür.
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Türkiye'nin Avrupa kıtasında (Trakya'da) kara sınırı bulunan komşuları hangileridir, başkentleri ve en önemli sınır kapıları nelerdir?

    Cevabı göster

    Batıdaki komşularımız Bulgaristan (Başkenti: Sofya, en önemli sınır kapısı: Kapıkule) ve Yunanistan'dır (Başkenti: Atina, doğal sınırı: Meriç Nehri, en önemli sınır kapısı: İpsala).

  2. Örnek 2Ülkemizin en uzun kara sınırına sahip olduğu komşusu ile en kısa kara sınırına sahip olduğu komşusu hangileridir?

    Cevabı göster

    En uzun kara sınırımız güneydeki komşumuz Suriye (911 km) iledir; en kısa kara sınırımız ise doğuda Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti (18 km, Dilucu Sınır Kapısı) iledir.

  3. Örnek 3Türkiye ile Gürcistan arasındaki komşuluk ilişkilerini kolaylaştıran ulaşım ve enerji projeleri nelerdir?

    Cevabı göster

    İki ülke arasında Sarp ve Çıldır-Aktaş sınır kapılarından kimlik kartıyla geçiş yapılabilmekte; ayrıca Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demiryolu ile Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) petrol boru hattı ve TANAP doğal gaz hattı ortaklaşa kullanılmaktadır.

  4. Örnek 4Türkiye'nin en eski kara sınırı hangi komşu devletledir ve hangi tarihî antlaşmayla çizilmiştir?

    Cevabı göster

    En eski kara sınırımız doğu komşumuz İran iledir ve 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile büyük ölçüde bugünkü şeklini almıştır.

  5. Örnek 5Irak ile yaptığımız dış ticarette en yoğun kullanılan sınır kapımız hangisidir ve bu kapı hangi ilimizde yer alır?

    Cevabı göster

    Irak ile ticaretimizde en yoğun kullanılan kapı, Şırnak ilimizin Silopi ilçesinde bulunan Habur Sınır Kapısı'dır.

  6. Örnek 6Komşu devletlerle ilgili bir araştırma yapan 5. sınıf öğrencisi ulaştığı bilgilerin doğruluğunu nasıl kontrol etmelidir?

    Cevabı göster

    Bilgilerin güncel ve doğru olup olmadığını Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve TÜİK gibi '.gov.tr' uzantılı resmî kurum sitelerinden ve güncel coğrafya atlaslarından karşılaştırarak doğrulamalıdır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Türkiye'nin Avrupa kıtasına açılan en işlek kara yolu sınır kapısı olan Kapıkule Sınır Kapısı ile İpsala Sınır Kapısı sırasıyla hangi komşu devletlerle bağlantıyı sağlar?

  2. 2Ülkemizin kara sınırlarıyla ilgili aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  3. 3Aşağıdaki sınır kapılarımızdan hangisi güney komşumuz Irak ile yapılan ticarette en yoğun kullanılan sınır kapımızdır?

  4. 4Ülkemize kara sınırı olan komşu devletler hakkında bilgi toplamak isteyen bir öğrencinin başvuracağı en güvenilir kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Türkiye ile batı komşusu Yunanistan arasındaki kara sınırının önemli bir bölümünü Meriç Nehri oluşturur.
    • Iğdır ilimizdeki Dilucu Sınır Kapısı, ülkemizi kardeş ülke Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlar.
    • Artvin'deki Sarp Sınır Kapısı, Türkiye ile güney komşumuz Suriye arasındaki ticarette kullanılır.
    • Bir ülkenin ürettiği malları başka ülkelere satmasına ihracat (dış satım), başka ülkelerden mal almasına ithalat (dış alım) denir.
    • Türkiye'nin doğudaki komşusu Ermenistan ile arasındaki Alican ve Akyaka sınır kapıları günümüzde en işlek ticaret kapılarımızdır.

  6. 6Aşağıdaki komşu devletleri başkentleri ve ülkemizle bağlantıyı sağlayan sınır kapılarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavram veya yer adlarıyla tamamlayınız.

    1. Ülkemizin Avrupa kıtasındaki komşularından Yunanistan'ın başkenti şehridir.
    2. Türkiye'nin en uzun kara sınırı güneyimizde yer alan devleti iledir.
    3. Kuzeydoğu komşumuz ile vatandaşlarımız pasaport kullanmadan yeni kimlik kartlarıyla seyahat edebilir.
    4. Doğu komşumuz İran ile sınırımız 1639 yılındaki Antlaşması ile büyük ölçüde belirlenmiştir.
    5. Komşu ülkelerle ilgili genel ağdan edindiğimiz bilgileri en az iki güvenilir kaynaktan karşılaştırarak gerekir.

  8. 8Türkiye'nin kara sınırı olan 8 komşu devletini bulundukları yönlere göre gruplandırarak yazınız ve komşu ülkelerle iyi ilişkiler kurmanın ülkemize sağladığı katkıları açıklayınız.

Kısaca

  • Batı (Avrupa) Komşularımız: Bulgaristan (Başkenti Sofya, Kapıkule Sınır Kapısı - en işlek kapımız) ve Yunanistan (Başkenti Atina, İpsala Sınır Kapısı, doğal sınır Meriç Nehri).
  • Kuzeydoğu ve Doğu Komşularımız: Gürcistan (Tiflis, Sarp Kapısı), Ermenistan (Erivan, kapılar kapalı), Nahçıvan/Azerbaycan (Bakü, Dilucu Kapısı - en kısa sınır) ve İran (Tahran, Gürbulak Kapısı - 1639 en eski sınır).
  • Güney Komşularımız: Irak (Başkenti Bağdat, Habur Sınır Kapısı) ve Suriye (Başkenti Şam, Cilvegözü ve Öncüpınar Kapıları - en uzun kara sınırımız).
  • Bilgi Toplama Süreci (SB.5.2.4): Güvenilir kaynakları (atlas, harita, TÜİK ve bakanlık siteleri) belirleme, bilgileri bulma, farklı kaynaklardan doğrulama ve tablo/harita üzerinde kaydetme.
  • Komşuluk İlişkileri: İhracat ve ithalat (dış ticaret), enerji boru hatları (BTC, TANAP), demiryolu bağlantıları ve kültürel etkileşim «Yurtta barış, dünyada barış» ilkesiyle yürütülür.

Bu dersin öteki kaynakları