İçeriğe geç

5. sınıf · Sosyal Bilgiler · 4. hafta (5-9 Ekim 2026)

Yardımlaşma ve Dayanışma Faaliyetlerinin Toplumsal Birliğe Etkisi

Birlikte Yaşamak teması · Konu özeti

Etkinlikler
Bu hafta

Geçen hafta kültürel özelliklere saygının birlikte yaşamaya etkisini yorumladın. Bu hafta toplumsal birliği sürdüren yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerini, bunları yürüten kurumları ve bir sınıfın yardım projesi için fikir üretme sürecini inceleyeceksin.

Geçmişten bir örnek: sadaka taşı

Toplumsal birlik, insanların zor günde birbirinin yanında olmasıyla güçlenir. Geçmişten gelen yardımlaşma örneklerinden biri sadaka taşıdır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde meydanlarda, cami ve çeşmelerin yanında bu taşlar bulunurdu.

Yardım etmek isteyen kişi taşın içine para bırakırdı. İhtiyaç sahibi gecenin geç saatinde gelir, kimseye görünmeden ihtiyacı kadar parayı alırdı. Böylece yardım alan kişi incinmez, yapılan iyilik de amacına ulaşırdı.

Bu uygulama, yardım edilen kişinin özel durumunun başkalarınca bilinmemesine, yani mahremiyetine özen gösterilmesinin eski bir örneğidir.

Yardım edentaşın içinepara bırakırSadaka taşımeydan, cami veçeşme çevresindebulunurİhtiyaç sahibigece geç saatte,kimseyegörünmeden alırSonuç: ihtiyaç sahibi incinmez, yardım amacına ulaşır.Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kullanılırdı.

Zor günlerde birlik: Millî Mücadele ve Kızılay

Millî Mücadele sırasında Mustafa Kemal Paşa bazı emirler yayımlamış, bu emirlerle ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacının karşılanması istenmiştir. Türk milleti yokluklara rağmen elindekini ortaya koyarak ordunun yanında kararlı biçimde yer almıştır.

Türk Kızılay’ın “2. El Tekstil” projesi günümüzde bazı illerde uygulanmaktadır. Kıyafet dönüşüm kutularına bırakılan tekstil ürünleri ve kıyafetler toplanır. Geri dönüşümle kazanılan gelir; eğitim, barınma, gıda ve giyim desteği gibi çalışmalara kaynak olur.

Her iki örnekte de insanlar imkânlarını başkalarının ihtiyacı için kullanır. Bu davranış toplumsal birliği güçlendirir.

Yardımlaşma çalışmalarını kimler yürütür?

Ülkemizde yardımlaşma ve dayanışma çalışmalarını kamu kurumlarının yanında sivil toplum kuruluşları (STK) da yürütür. Kamu kurumları ülkenin her yerinde faaliyet gösterir. STK’lar kurulduğu bölgede sosyal yardım faaliyeti düzenler, ayrıca ülke genelinde de çalışma yürütür.

İki yapı da yoksulluğun azalmasını ve insanların daha iyi şartlarda yaşamasını hedefler. Toplumdaki sorunlar azaldıkça toplumsal birlik ve beraberlik güçlenir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Ulusal Vefa Programı bu çalışmalara örnektir. Programdan yaşlılar ile özel gereksinimli vatandaşlar yararlanır; evlerinin temizliği ve öz bakımları gibi temel gereksinimleri karşılanır. Programla 127.720 kişinin ihtiyacı karşılanmış, görevli ekipler hanelere düzenli ziyaretler yapmıştır. Temel ihtiyaçlarını kendisi karşılayamayan, ağır kronik hastalığı olan ya da özel gereksinimli kişiler böylece yalnız kalmaz.

Kamu kurumlarıÜlkenin her yerindefaaliyet gösterir.Örnek: Aile ve SosyalHizmetler Bakanlığı’nınUlusal Vefa ProgramıSivil toplum kuruluşlarıKurulduğu bölgede sosyalyardım faaliyeti düzenler;ülke genelinde deçalışma yürütür.(kısaca STK)Ortak hedefYoksulluğun azalması ve insanların daha iyişartlarda yaşaması; toplumsal birliğin güçlenmesi

Tek yürek: 6 Şubat 2023 depremi

Toplumumuz hem iyi hem kötü günlerde bir arada davranmayı bilir. Sevinç paylaşıldıkça büyür, üzüntü birlikte taşındıkça hafifler. Yardımlaşmaya ve dayanışmaya önem vermek, Türk toplumunu tanıtan önemli özelliklerden biridir.

Asrın felaketi olarak anılan 6 Şubat 2023 depremi Kahramanmaraş merkezlidir ve birçok ilimizi etkilemiştir. Halkımız bu felaket karşısında tek yürek olmuş, maddi ve manevi yardımlarla depremzedelerin yanında yer almıştır.

Uğur Öğretmen de sosyal bilgiler dersinde öğrencileriyle bu birlikteliğe destek olmak istemiştir. Önce deprem bölgesine hangi yardımların yapılabileceğini ve bu yardımların nasıl ulaştırılabileceğini düşünmüşler, sonunda bir sosyal sorumluluk projesi geliştirmeye karar vermişlerdir.

Proje öncesi hazırlık: gruplar ve inceleme

Uğur Öğretmen önce öğrencileri gruplara ayırmıştır. Her grup üyesi kaynak belirleyici, faaliyet yürütücü, yönetici, ihtiyaç saptama ve kampanya sorumlusu görevlerinden birini seçmiştir.

Gruplar yapacakları çalışmaları belirlemeden önce, afetlerde ve acil durumlarda görev alan AFAD ile sivil toplum kuruluşlarının deprem bölgesindeki çalışmalarını incelemiştir. Öğrenciler ayrıca genel ağda Millî Eğitim Bakanlığı’nın yayımladığı açıklamaları da okumuştur. Amaç, bakanlığın yaptığı çalışmaların hazırlanacak projeye örnek olmasıdır.

Bakanlık depremin ilk gününden itibaren üç alanda çalışmıştır. Uygulama otelleri, öğretmenevleri, pansiyonlar ve okullar barınma için hizmete açılmıştır. Bakanlığın arama kurtarma birimi MEB AKUB’da görevli öğretmenler arama kurtarmaya destek vermiştir. Olgunlaşma enstitüleri, halk eğitim merkezleri ve meslek liselerinde battaniye, uyku tulumu ve çadır; meslek liselerinde ayrıca soba, yatak, atkı ve bere üretilerek bölgeye ulaştırılmıştır.

BarınmaUygulama otelleri, öğretmenevleri,pansiyonlar ve okullar hizmete açıldıArama kurtarmaArama kurtarma birimi MEB AKUB’dagörevli öğretmenler destek verdiÜretimBattaniye, uyku tulumu ve çadır:olgunlaşma enstitüleri, halk eğitimmerkezleri ve meslek liseleri.Soba, yatak, atkı, bere: meslek liseleri.Bakanlık, depremin ilk gününden itibaren çalıştı.

Fikir üret, değerlendir, karar ver

Sınıf, incelediği çalışmalardan yola çıkarak proje fikirleri üretmiştir. Fikirler okullara, çocuklara ve yaşlılara yönelik başlıklar altında düşünülebilir. Her fikrin güçlü ve zayıf yönü tabloya yazılır.

Örneğin depremden etkilenen bir bölgedeki okulun öğrencilerine destek olma fikrinin güçlü yönü, sınıfta ihtiyaç fazlası giysi ve kırtasiye ürünlerinin bulunmasıdır. Zayıf yönü ise eşyaların okuldaki bütün öğrencilere yetmeyecek olmasıdır.

Zayıf yönleri güçlendirmek için grup üyeleri alternatif çözüm önerileri geliştirmiştir. Bu öneriler anekdot kaydı yöntemiyle değerlendirilmiştir. Sonunda sınıf “El Ele, Gönül Gönüle” isimli bir proje yapmaya karar vermiştir; bu proje depremden etkilenen bölgedeki bir okula yöneliktir.

1Fikirüret2Güçlü, zayıfyönleri yaz3Zayıf yönlereçözüm bul4Anekdot kaydıyladeğerlendir5Sınıfçakarar verFikir üretmeGeliştirmeKararSınıfın kararı: depremden etkilenen bölgedeki bir okulayönelik “El Ele, Gönül Gönüle” projesi.

Örnekler

  1. Örnek 1Sadaka taşına para bırakan kişi ile taştan para alan kişi birbirini görmez. Bu düzenleme yardım alan kişi için hangi yararı sağlar?

    Cevabı göster

    İhtiyaç sahibi gece geç saatte, kimseye görünmeden ihtiyacı kadar parayı alır. Böylece incinmez, özel durumu başkalarınca bilinmez ve yapılan iyilik amacına ulaşır.

  2. Örnek 2Millî Mücadele sırasında Mustafa Kemal Paşa’nın çıkardığı emirlerle ordunun hangi ihtiyaçları karşılanmak istenmiştir? Halkın yokluklara rağmen bu emirlere destek vermesi hangi toplumsal davranışı gösterir?

    Cevabı göster

    Ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacının karşılanması istenmiştir. Halkın elindekini ortaya koyarak orduya destek olması yardımlaşma ve dayanışma örneğidir.

  3. Örnek 3Bir öğrenci kıyafet dönüşüm kutusuna artık giymediği bir kazağı bıraktı. Bu kazak nasıl bir yardıma dönüşür?

    Cevabı göster

    Kutudaki kıyafetler ve tekstil ürünleri toplanır, geri dönüştürülür. Bundan kazanılan gelir eğitim, barınma, gıda ve giyim desteği gibi çalışmalara kaynak olur.

  4. Örnek 4Bir kamu kurumunun ve bir sivil toplum kuruluşunun yürüttüğü yardım çalışmaları hangi amaçları paylaşır? Bu amaçlar toplumsal birliğe nasıl katkı sağlar?

    Cevabı göster

    İkisi de yoksulluğun azalmasını ve insanların daha iyi şartlarda yaşamasını hedefler. Toplumdaki sorunlar azaldıkça toplumsal birlik ve beraberlik güçlenir.

  5. Örnek 5Ulusal Vefa Programı ekipleri, temel ihtiyaçlarını karşılayamayan yaşlıların ve özel gereksinimli kişilerin evlerini düzenli olarak ziyaret eder. Bu ziyaretlerin bireylere sağladığı iki yarar nedir?

    Cevabı göster

    Birincisi, evlerinin temizliği ve öz bakımları gibi temel gereksinimlerinin karşılanmasıdır. İkincisi, düzenli ziyaretler sayesinde bu kişilerin yalnız bırakılmamasıdır.

  6. Örnek 6Bir sınıf, depremden etkilenen bir bölgedeki okulun öğrencilerine yardım etmeyi düşünüyor. Sınıfta ihtiyaç fazlası giysi ve kırtasiye ürünü var, ancak bu eşyalar okulun bütün öğrencilerine yetmeyecek. Bu iki durumdan hangisi fikrin güçlü, hangisi zayıf yönüdür?

    Cevabı göster

    İhtiyaç fazlası giysi ve kırtasiye ürününün bulunması güçlü yöndür. Eşyaların bütün öğrencilere yetmeyecek olması zayıf yöndür.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Mahalledeki komşular, düğünü olan ailenin hazırlıklarına birlikte yardım ediyor; yakınını kaybeden bir komşunun da yanında bulunuyor. Bu davranışlar toplumun hangi özelliğini yansıtır?

  2. 2Uğur Öğretmen, öğrencilerinden Millî Eğitim Bakanlığı’nın deprem bölgesindeki çalışmalarına ilişkin açıklamaları okumalarını istemiştir. Bu isteğin amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  3. 3Bir sınıf, proje fikrinin zayıf yönünü fark etmiştir. Sınıfın izlediği yola göre bundan sonra ne yapılmalıdır?

  4. 4Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

    • Sadaka taşları Cumhuriyet döneminde okul bahçelerine konan bağış kutularıydı.
    • Millî Eğitim Bakanlığının arama kurtarma birimindeki öğretmenler deprem bölgesinde çalışmalara destek vermiştir.
    • Uğur Öğretmen, grup üyelerinin görevlerini kendisi belirleyerek tek tek atamıştır.
    • Sosyal sorumluluk proje fikirleri okullara, çocuklara ve yaşlılara yönelik başlıklar altında düşünülebilir.

  5. 5Faaliyetleri yürüten kurum ya da kişilerle eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  6. 6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.

    1. Asrın felaketi olarak anılan deprem merkezli olup birçok ilimizi etkilemiştir.
    2. Uğur Öğretmen’in sınıfında faaliyet , yönetici, ihtiyaç saptama, kampanya sorumlusu ve kaynak belirleyici görevlerinden biri seçilmiştir.
    3. Sivil toplum kuruluşları kurulduğu bölgedeki sosyal yardım faaliyetlerinin yanı sıra genelinde de çalışır.

  7. 7Sadaka taşı ile Türk Kızılay’ın kıyafet dönüşüm kutusu arasında hangi ortak ve hangi farklı yön vardır?

  8. 8Millî Mücadele Dönemi’ndeki halk desteği ile 6 Şubat 2023 depreminden sonraki yardımlar hangi ortak özelliği gösterir?

Kısaca

  • Sadaka taşı, yardımın ihtiyaç sahibini incitmeden ulaşmasını sağlayan eski bir yardımlaşma örneğidir.
  • Millî Mücadele’de orduya verilen destek ve günümüzdeki kıyafet dönüşüm kutuları, insanların imkânlarını başkaları için kullanmasına örnektir.
  • Yardımlaşma çalışmalarını kamu kurumlarının yanında sivil toplum kuruluşları da yürütür; ortak hedefleri yoksulluğu azaltmak ve insanların yaşamını iyileştirmektir.
  • Bir yardım projesine önce gruplar kurulur, görevler seçilir ve benzer çalışmalar incelenir.
  • Fikirlerin güçlü ve zayıf yönleri belirlenir, zayıf yönler için alternatif çözümler geliştirilir ve sınıfça karar verilir.

Bu dersin öteki kaynakları