Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama Kültürü

Atatürk, 23 Nisan Çocuk Bayramı’nı Türk çocuklarına armağan etmiştir. Bugün şenliklere yabancı ülkelerin çocukları da konuk olur. Bayramı dünya çocuklarıyla paylaşan Türkiye, bu özelliğiyle ilk ve tek ülkedir.

Şenlikte her çocuk kendi ülkesinin kültürünü tanıtır. Anlatılanlar altı başlıkta toplanabilir: müzik, sanat, giyim-kuşam, yemek, gelenek ve görenekler ile kutlama. Bulgaristan’dan katılan çocuk kalaycılığı el sanatı olarak, kaval, zurna ve yay ile çalınan gadulkayı müzik aletleri olarak, hem sıcak hem soğuk servis edilebilen çorbaları yemek olarak tanıtır. Kukeri kostümleri giyimi, Surva Festivali kutlamayı, marteniçka takma geleneği ise gelenek ve görenekleri gösterir.

Türkmenistan’dan katılan çocuk telpeği, düğünlerde ikram edilen plovu, halı dokumacılığını, Halı Bayramı’nı ve Türkmen sazını anlatır. Rusya’dan katılan çocuk kadınlar için askılı, uzun ve kalın bir elbise olan sarafanı, kokoşniki, balalaykayı ve Maslenitsa Bayramı’nı tanıtır.

Türkiye’den katılan çocuk ebru sanatını, Kayseri mantısını, cepkeni, ramazan ayında mahya asma geleneğini ve evlerin üst katında dışarı çıkıntı yapan oda bölümü olan cumbayı anlatır. KKTC’den katılan çocuk ise hellim peynirini, keten kumaştan yapılan el sanatı olan lefkara nakışını, darbuka, zurna ve udu, düğünlerdeki testi oyununu tanıtır.

Türk dünyasını oluşturan önemli parçalardan biri de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’dir. Kıbrıs ile bağlarımız adanın 1571’de Osmanlı Devleti tarafından fethedilmesiyle başlamıştır. Kıbrıs Türkleri uzun yıllar varlıklarını ve bağımsızlıklarını korumak için mücadele vermiştir. Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan sonra Rauf Denktaş ve Kıbrıslı vatanseverlerin çabalarıyla 15 Kasım 1983’te KKTC kurulmuştur.

İki ülkenin kültürleri birçok yönden birbirine benzer. Adaya Anadolu’dan göçen Kıbrıs Türkleri, kültürlerini, toplumsal yaşam biçimlerini ve inançlarını da yanlarında taşımıştır. Bunları ada kültürüyle harmanlayıp sonraki kuşaklara aktarmıştır.

Enginar dolması, kabak çiçeği dolması, humus, tarhana çorbası ve ızgara hellim iki mutfakta da bulunur. Aydın ve Muğla gibi Ege illerimizde yaygın olan zeybek, KKTC’de de tek başına ya da daha fazla oyuncuyla daire biçiminde oynanır. Zembil, ahşap baskı, ebru ve el dokuması kilim ortak el sanatlarındandır.

KKTC’de takılan kuşak, Kıbrıs’a gelmeden önce Trablusgarp’ta dokunduğu için Tarabulus kuşağı adını almıştır; Anadolu’daki bazı köylerde de görülür. Türk kahvesi KKTC kültüründe önemli yer tutar: evde öğünlerden sonra içilir, misafirliklerde su ve macunla birlikte ikram edilir. KKTC bayrağındaki ay yıldız Türklüğü anlatır. Kırmızı şeritlerden üstteki Türkiye’yi, alttaki KKTC’yi temsil eder.

Kültürler tatil, eğitim, iş ya da ortak bir proje nedeniyle karşılaşabilir. Hollandalı yazılım mühendisi Jan Linskens 1996’da tatil için geldiği Kuşadası’nda yüzmeyi öğrenmiş, sonra tüplü dalış eğitimi almıştır. Doğası, denizi, arkadaşlıkları, yemekleri ve konaklama yerleri nedeniyle tatillerini yıllardır orada geçirmektedir.

Ganalı Yahaya Abdulai 2018’de tıp eğitimi için Rize’ye gelmiştir. Türkçe öğrenmiş, yöre etkinliklerine katılarak yöre kültürünü tanımış, kendi kültürünü de yöre halkına tanıtmıştır. Horon oynamayı ve türkü söylemeyi öğrenen Abdulai’yi yöre halkı manevi evladı olarak benimsemiştir. Millî Eğitim Bakanlığı yurt dışına yaklaşık üç bin Türk öğrenci göndermiştir; bu öğrenciler gittikleri ülkelerin dilini, kültürel mirasını ve çeşitliliğini de tanır.

Almanya’nın işçi talebi üzerine 1961 ile 1973 arasında birçok vatandaşımız çalışmak için o ülkeye gitmiştir. Bu gelişme iki ülkenin ilişkilerini geliştirmiş, kültürlerin uyum içinde yaşamasına zemin hazırlamıştır. Türklerin tanıttığı döner, Almanya’da çok sevilen yiyeceklerden biri olmuş, birçok şehirde döner lokantaları açılmıştır.

Ankara’da Türk Kızılay Toplum Merkezi ramazan ayı için özel bir proje hazırlamıştır. Projede bir Suriyeli aile ile bir Türk aile iftar sofrasında kendi yöresel yemeklerini birbirine sunmuştur. Suriyeli aile bayramlarda yaptıkları Şakiriye’yi, Türk aile fırında tavuk baget hazırlamıştır. Bu “dostluk sofrası”, birlikte uyum içinde yaşamayı pekiştirmeyi amaçlar.

Ülkemize eğitim ya da turizm amacıyla yurt dışından birçok misafir gelir. Misafirperverlik kültürümüzün önemli bir değeridir. Bu nedenle misafirler, hangi dili konuştuklarına, hangi dine inandıklarına ya da tenlerinin rengine bakılmadan saygı ve sevgiyle karşılanır.

Bu tutumdan etkilenenlerden bazıları ülkemizde kalıcı olarak yaşamayı seçer. Böylece ülkeler arası etkileşim artar, ön yargılar ortadan kalkar ve huzur içinde bir arada yaşama ortamı oluşur.

Son yüzyılda Balkanlar’dan, Kafkaslar’dan, Afganistan’dan, Irak’tan ve Suriye’den milyonlarca insan ülkemize gelmiştir. Ülkemiz bu insanları kabul etmiş, imkânlarını onlarla paylaşmıştır. Savaş ve iç karışıklık nedeniyle gelen sığınmacılara devlet geçici koruma sağlamış, bu insanların ülke halkıyla uyum içinde yaşaması amacıyla farklı projeler uygulamıştır.

Selamlaşma, milletlerin kültürel özelliklerinden biridir. Türk kültüründe insanlar el sıkışarak, sarılarak, başlarını hafifçe öne eğerek ya da el öperek selamlaşır. Japonya’da da başlar hafifçe öne eğilir; yani iki kültürde ortak bir selamlaşma biçimi vardır.

Filipinliler büyüklerinin elini alınlarına koyar. Fransa’da insanlar birbirini yanaktan öper. Yunanlar tanıdıklarının sırtına ya da omzuna dokunarak selamlaşır. Maori halkı ise Yeni Zelanda’da selamlaşırken burunlarını ve alınlarını birbirine bastırır.

Birçok kültürün bir arada bulunması aşureye benzetilir. Aşure, farklı malzemelerin aynı kazanda kaynayıp birleşmesiyle ortaya çıkan bir tattır. Almanya’da muharrem ayında camilerde aşure dağıtılmış, Türklerin yanında başka milletlerden Müslümanlar da bu ikrama ilgi göstermiştir. Düzenleyenler, farklı kültürlerin aynı kazandaki malzemeler gibi birbirinden güzel bir tat almasını ve birlik ve beraberliğe vesile olmasını dilemiştir.

Kültürel özelliklere saygı duymak, insanların farklılıklarıyla kabul edilmesini sağlar ve birlikte yaşamayı kolaylaştırır. Üç örnek bu etkiyi gösterir.

Avusturyalı bir aile çalışmak için Ankara’ya gelmiş, oğulları Stefan eski evini, okulunu ve arkadaşlarını geride bırakmıştır. Stefan hem yeni bir kültürle hem de hiç bilmediği bir dille karşılaşınca kendini anlatmakta güçlük çekmiştir. Babası ona kültürel zenginliklerin insanları paylaşmaya ve kaynaşmaya yaklaştırdığını, ön yargıları ortadan kaldırdığını ve saygılı bir ortam oluşturduğunu anlatmıştır. Stefan yeni arkadaşlarıyla etkileşim kurarak Türkçe öğrenmeye ve Türk kültürünü tanımaya çalışmaktadır.

İstanbul doğumlu genç bir futbolcu İspanya’daki büyük bir takıma transfer olmuştur. Futbolun farklı ülkelerden sporcuları bir araya getirdiğini ve kaynaştırdığını, saygı, nezaket ve anlayışı geliştirdiğini, ön yargıların da kalkmasına yol açtığını söylemiştir. Böylece hem İspanya’nın hem Türk kültürünün temsilcisi olmuştur.

Güney Kore’den gelip Mersin’e yerleşen Jae ailesi, yerleşme kararında doğal güzelliklerin yanında insanlardan gördüğü ilgi ve sevgiyi de hesaba katmıştır. Aile Türk kültürüne alışmakta zorlanmamıştır; büyüklere saygı ve dayanışma duygusu gibi ortak özellikler vardır, farklılıklar da bulunur. Bu örnekler insanları farklılıklarıyla kabul etmenin uyumu kolaylaştırdığını gösterir.