İçeriğe geç

6. sınıf · Türkçe · 10. hafta (23-27 Kasım 2026)

Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı (Dinleme/İzleme): Millî Değerler, Görsel ve İşitsel Unsurları Yorumlama, İsim Tamlamaları ve Zamirler (T.D.6.2 / T.O.6.5)

2. Tema: Bağımsızlık Yolu teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Bağımsızlık Yolu temasının bu haftasında, «Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı» dinleme/izleme içeriği üzerinden Millî Şairimiz Mehmet Âkif Ersoy'un vatan sevgisini, bağımsızlık tutkusunu ve İstiklâl Marşı'mızın yazılış sürecini inceliyoruz. Çoklu ortam ögelerindeki görsel-işitsel ipuçlarını yorumlarken, dil bilgisi boyutunda isim tamlaması çeşitlerini ve ismin yerini tutan zamirleri (adılları) örneklerle öğreniyoruz.

Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı: Dinleme/İzleme ve Millî Değerler

Dinleme ve izleme sürecinde başarılı bir anlamlandırma için önce başlık ve görsellerden hareketle içerik tahmini (T.D.6.3) yapılır; izleme sırasında ise kahramanların ses tonu, vurgu, beden dili, yüz ifadeleri ve arka plan müziği gibi görsel-işitsel unsurlar (T.D.6.6) birleştirilerek örtük mesajlar çıkarılır.

«Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı» içeriğinde Akif, Hayri, Kamil ve Mert'in mahallede yürüttükleri hazırlıklar aracılığıyla İstiklâl Marşı'mızın kabul süreci (12 Mart 1921) ve Mehmet Âkif Ersoy'un örnek kişiliği anlatılır. Mehmet Âkif, Maarif Vekâletinin düzenlediği yarışmaya para ödülü olduğu için başta katılmamış; milletin bağımsızlık destanını para karşılığı yazmayı reddetmiştir.

Hamdullah Suphi Bey'in ısrarı ve ödülün kaldırılması güvencesiyle Ankara'daki Taceddin Dergâhı'nda İstiklâl Marşı'nı kaleme alan Âkif, şiirini «Kahraman Ordumuza» ithaf etmiş; verilen 500 liralık ödülü ise şehit ailelerine ve cepheye giysi diken Darülmesai kurumuna bağışlayarak «Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın!» sözüyle vatanseverliğin zirvesini göstermiştir.

RAFADAN TAYFA - İSTİKLÂL MARŞI: DİNLEME/İZLEME VE MİLLÎ DEĞERLER İstiklâl Marşı ve Tarihî Arka Plan • Millî Şairimiz: Mehmet Âkif Ersoy • Yazıldığı Yer: Ankara - Taceddin Dergâhı • Kabul Tarihi: 12 Mart 1921 (TBMM) • İthaf: Kahraman Ordumuza armağan edildi • Para ödülünü Darülmesai'ye bağışladı: «Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın!» Görsel ve İşitsel Unsurları Yorumlama • Tahmin Etme (T.D.6.3): Başlık ve görselden hareketle içerik hakkında öngörüde bulunma • Çıkarım ve Sınıflandırma (T.D.6.7/11): Ses tonu, vurgu, müzik ve yüz ifadelerinden duygu ve örtük mesajları belirleme Değerler: Vatanseverlik, Özgürlük, Saygı
🔍 Büyütmek için dokunun

İsim (Ad) Tamlamaları: Belirtili, Belirtisiz ve Zincirleme

En az iki ismin birbirine aitlik ve bütünlük ilgisiyle bağlanarak oluşturduğu söz öbeğine isim tamlaması denir. Birinci isme tamlayan (ilgi eki: -ın, -in, -un, -ün / -nın, -nin; 1. şahıslarda -ım, -imiz), ikinci isme ise tamlanan (iyelik eki: -ı, -i, -u, -ü / -sı, -si, -su, -sü) adı verilir.

1) Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı tamlamadır; tamlanana sorulan «Neyin / Kimin?» sorularına cevap verir: «milletin bağımsızlığı», «bayrağın gölgesi», «Mehmet Âkif'in dizeleri», «bizim yurdumuz». Belirtili tamlamalarda tamlayan ile tamlanan arasına sıfat girebilir («bayrağın al rengi») veya yer değiştirebilir.

2) Belirtisiz İsim Tamlaması: Tamlayanın ek almadığı (yalın olduğu), tamlananın ise iyelik eki aldığı tamlamadır; tamlanana sorulan «Ne?» sorusuna cevap verir ve araya sözcük giremez: «vatan sevgisi», «İstiklâl Marşı», «bağımsızlık yolu», «mahalle takımı». 3) Zincirleme İsim Tamlaması: En az üç ismin iç içe geçerek birbirine bağlanmasıyla oluşur: «İstiklâl Marşı'nın kabul günü», «Türk milletinin bağımsızlık tutkusu».

İSİM TAMLAMALARI: BELİRTİLİ, BELİRTİSİZ VE ZİNCİRLEME 1. Belirtili İsim Tamlaması • Tamlayan eki (-ın/-in/-nın) VAR • Tamlanan eki (-ı/-i/-sı/-si) VAR Soru: Neyin / Kimin ...? • millet-in bağımsızlığ-ı • bayrağ-ın gölge-si • şair-in vatan sevgi-si 2. Belirtisiz İsim Tamlaması • Tamlayan eki YOK (Yalın hâlde) • Tamlanan eki (-ı/-i/-sı/-si) VAR Soru: Ne ...? • İstiklâl Marş-ı • bağımsızlık yol-u • vatan topraklar-ı 3. Zincirleme İsim Tamlaması • En az ÜÇ İSMİN birbirine aitlik ekiyle bağlanmasıdır. • İçinde birden fazla isim tamlaması barındırır (sıfat değil!): • İstiklâl Marşı'nın kabul günü • Türk milletinin zafer sevinci
🔍 Büyütmek için dokunun

Zamirler (Adıllar): Sözcük ve Ek Hâlindeki Zamirler

İsim olmadıkları hâlde cümlede isimlerin yerini tutan sözcüklere zamir (adıl) denir. Sözcük hâlindeki zamirler 4 gruba ayrılır: 1) Kişi (Şahıs) Zamirleri: İnsan isimlerinin yerini tutar (ben, sen, o, biz, siz, onlar ve dönüşlülük zamiri kendi). 2) İşaret Zamirleri: Varlıkların yerini işaret yoluyla tutar (bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, burası, şurası, orası, öteki).

3) Belgisiz Zamirler: Hangi varlığın yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlerdir (herkes, kimse, bazıları, birçoğu, hepsi, biri, başkası, şey). 4) Soru Zamirleri: İsimlerin yerini soru yoluyla tutan ve cevabı da bir isim veya zamir olan sözcüklerdir (kim, ne, hangisi, nereye, nereden, kaçı?).

Ek Hâlindeki Zamirler ise iki tanedir: 1) İyelik (Aitlik) Zamirleri: İsimlere gelerek varlığın kime ait olduğunu gösteren iyelik ekleridir (kalem-im, vatan-ın, bayrağ-ı, yurd-umuz). 2) İlgi Zamiri (-ki): Belirtili isim tamlamasında düşen tamlanan ismin yerini tutan «-ki» ekidir (-ımki / -ınki / -unki şeklinde bitişik yazılır): «Hayri'nin ödevi bitti, Mert'inki (Mert'in ödevi) devam ediyor.»

ZAMİRLER (ADILLAR): SÖZCÜK VE EK HÂLİNDEKİ ZAMİRLER 1. Sözcük Hâlindeki Zamirler • Kişi (Şahıs): ben, sen, o, biz, siz, onlar (Dönüşlülük zamiri: «kendi» ➔ kendim, kendisi) • İşaret: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, burası • Belgisiz: herkes, kimse, bazıları, biri, hepsi • Soru: kim, ne, hangisi, nereye, kaçı? Dikkat: «O şiiri okudu» (Zamir) ≠ «O şiir güzeldi» (Sıfat) 2. Ek Hâlindeki Zamirler • İyelik (Aitlik) Zamirleri (-ım, -ın, -ı, -ımız...): İsme gelerek kime ait olduğunu bildirir: yurd-um, bayrağ-ın, vatan-ımız, marş-ları • İlgi Zamiri (-ki): Tamlanan ismin yerini tutar (-ınki / -imki): «Benim şiirim bitti, seninki (senin şiirin) kaldı.»
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Mehmet Âkif Ersoy'un İstiklâl Marşı yarışmasına başlangıçta katılmak istememesinin nedenini ve yarışma sonunda ödülü ne yaptığını açıklayınız.

    Cevabı göster

    Mehmet Âkif, milletin bağımsızlık mücadelesinin para ödülü karşılığında yazılamayacağını düşündüğü için yarışmaya başta katılmamıştır. İkna edilip şiiri yazdıktan sonra ise verilen 500 liralık ödülü kendisine almayıp Darülmesai kurumuna bağışlamıştır.

  2. Örnek 2«Vatan sevgisi», «bayrağın gölgesi» ve «İstiklâl Marşı'nın ilk kıtası» tamlamalarının çeşitlerini gerekçeleriyle belirleyiniz.

    Cevabı göster

    «Vatan sevgisi»: Tamlayan ek almadığı, tamlanan (-si) ek aldığı için Belirtisiz İsim Tamlaması. «Bayrağın gölgesi»: Her iki unsur da ek aldığı (-ın / -si) için Belirtili İsim Tamlaması. «İstiklâl Marşı'nın ilk kıtası»: Üç isim (İstiklâl + Marş + kıta) birbirine bağlandığı için Zincirleme İsim Tamlaması (aradaki 'ilk' sıfattır).

  3. Örnek 3«Anadolu'nun yüksek dağları» ile «Anadolu dağlarının zirvesi» tamlamalarından hangisi zincirleme isim tamlamasıdır? Nedenini açıklayınız.

    Cevabı göster

    «Anadolu dağlarının zirvesi» ifadesinde Anadolu, dağ ve zirve sözcüklerinin üçü de isim olduğu için Zincirleme İsim Tamlamasıdır. «Anadolu'nun yüksek dağları» ifadesinde ise 'yüksek' sözcüğü sıfat olduğu için araya sıfat girmiş Belirtili İsim Tamlamasıdır.

  4. Örnek 4«Herkes törende onu dinlerken ben kendi şiirimi kime okuyacağımı düşünüyordum.» cümlesindeki sözcük hâlindeki zamirleri bulup türlerini yazınız.

    Cevabı göster

    Herkes: Belgisiz zamir, onu: Kişi (veya işaret) zamiri, ben: Kişi zamiri, kendi: Dönüşlülük (kişi) zamiri, kime: Soru zamiri.

  5. Örnek 5Aşağıdaki üç cümlede geçen «bu» sözcüğünün görevini (zamir mi, sıfat mı) karşılaştırınız: 1) «Bu, Mehmet Âkif'in müze evidir.» 2) «Bu ev, Ankara'da bulunmaktadır.»

    Cevabı göster

    Birinci cümlede «Bu» sözcüğü virgülle ayrılıp doğrudan ev isminin yerini tuttuğu için İşaret Zamiridir. İkinci cümlede ise «Bu ev» şeklinde ismin önüne gelip onu işaret ettiği için İşaret Sıfatıdır.

  6. Örnek 6«Bizim mahalledeki hazırlıklar tamamlandı ama sizinki henüz bitmedi.» cümlesindeki iki «-ki» ekinin işlev farkını açıklayınız.

    Cevabı göster

    «mahalledeki» sözcüğündeki -ki, 'hazırlıklar' isminin önüne gelerek sıfat türetmiştir (sıfat yapan -ki). «sizinki» sözcüğündeki -ki ise 'sizin hazırlığınız' tamlamasındaki 'hazırlık' isminin yerini tuttuğu için İlgi Zamiridir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1«Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı» içeriğine ve tarihî gerçeklere göre Millî Şairimiz Mehmet Âkif Ersoy, İstiklâl Marşı'mızı kime ithaf (armağan) etmiştir?

  2. 2Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz öbeği «zincirleme isim tamlaması» örneğidir?

  3. 3«Bazıları şiiri ezberlemiş, onu sahnede kimin okuyacağını merakla bekliyordu.» cümlesinde aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?

  4. 4Aşağıdaki cümlelerin hangisinde «-ki» eki bir ismin yerini tutarak «ilgi zamiri» görevinde kullanılmıştır?

  5. 5İstiklâl Marşı, isim tamlamaları ve zamirlerle ilgili ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Mehmet Âkif Ersoy, İstiklâl Marşı'nı milletin malı saydığı için kendi şiirlerini topladığı Safahat adlı eserine almamıştır.
    • Belirtisiz isim tamlamasında hem tamlayan hem de tamlanan ek alır ve araya sıfat girebilir.
    • «O, vatanı için fedakârlık yaptı.» cümlesindeki «O» sözcüğü insan isminin yerini tuttuğu için kişi (şahıs) zamiridir.
    • «Şanlı ordunun büyük zaferi» söz öbeğinde dört sözcük bulunduğu için zincirleme isim tamlaması vardır.
    • Dinleme/izleme sürecinde karakterlerin ses tonu, vurgusu ve yüz ifadeleri metnin duygusal anlamını çözmemize yardımcı olur.

  6. 6Aşağıdaki dil bilgisi yapılarını ve kavramlarını uygun örnekleriyle eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. İstiklâl Marşı'mız 12 Mart 1921 tarihinde Türkiye Büyük Millet tarafından millî marş olarak kabul edilmiştir.
    2. İsim tamlamalarında birinci isme tamlayan, ikinci isme ise adı verilir.
    3. Tamlayanın ilgi eki almadığı, tamlananın iyelik eki aldığı «bağımsızlık yolu» gibi tamlamalara isim tamlaması denir.
    4. İsim olmadıkları hâlde cümlede isimlerin yerini kişi, işaret, belgisizlik veya soru yoluyla tutan sözcüklere (adıl) denir.
    5. Kişi zamirleri içinde yer alan ve pekiştirme anlamı da katan «» sözcüğüne dönüşlülük zamiri adı verilir.

  8. 8Belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlamaları arasındaki yapısal farkları ve «bu, şu, o» sözcüklerinin ne zaman işaret zamiri, ne zaman işaret sıfatı olduğunu örneklerle açıklayınız.

Kısaca

  • İstiklâl Marşı ve Millî Değerler: Mehmet Âkif Ersoy tarafından Taceddin Dergâhı'nda yazılıp Kahraman Ordumuza ithaf edilen marşımız 12 Mart 1921'de kabul edilmiştir.
  • Görsel-İşitsel Anlamlandırma: İzlenen çoklu ortam içeriklerinde ses tonu, vurgu, müzik ve beden dili ipuçlarıyla derin anlam çıkarımları yapılır.
  • İsim Tamlamaları: Her iki unsur ek alırsa Belirtili (bayrağın gölgesi), ilk unsur eksizse Belirtisiz (vatan sevgisi), en az üç isim bağlanırsa Zincirleme tamlama olur.
  • Sözcük Hâlindeki Zamirler: İsimlerin yerini tutan sözcüklerdir; Kişi (ben, sen, o, kendi), İşaret (bu, şu, o), Belgisiz (herkes, bazıları) ve Soru (kim, ne) zamirlerine ayrılır.
  • Ek Hâlindeki Zamirler: İsimlere gelerek aitlik bildiren İyelik Zamirleri (-ım, -ın, -ı) ile düşen tamlanan ismin yerini tutan İlgi Zamirinden (-ki: seninki, bizimki) oluşur.

Bu dersin öteki kaynakları