İçeriğe geç

5. sınıf · Türkçe · 14. hafta (21-25 Aralık 2026)

Duygularımız ve Her Yüreğe Nakış Gerek: Metnin Bölümleri, Hikâye Unsurları, Bağlantı İfadeleri, Yazım ve Noktalama

3. Tema: Duygularımı Tanıyorum teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

«Duygularımı Tanıyorum» temamızın 14. haftasında, geçen hafta başladığımız «Duygularımız» metninin dil ve anlatım uygulamalarını tamamlıyor ve temamızın ikinci metni olan «Her Yüreğe Nakış Gerek» metnine geçiyoruz. İnsanın gönül dünyasını sevgi, sabır, şefkat ve empatiyle işlemeyi bir nakış sanatına benzeten bu metinler üzerinden; söz varlığını, yüzey ve derin anlamı, hikâye unsurlarını, metnin bölümlerini, düşünceyi geliştirme yollarını, geçiş ve bağlantı ifadelerini, yazım kurallarını ve noktalama işaretlerini bütüncül olarak inceliyoruz.

Duygularımız ve Her Yüreğe Nakış Gerek: Söz Varlığı, Yüzey ve Derin Anlam

Bir metni tam olarak kavramak için önce o metnin söz varlığını (kelimeleri, deyimleri, atasözlerini ve kalıp ifadeleri) bağlam içindeki ipuçlarından hareketle anlamlandırmamız gerekir. «Her Yüreğe Nakış Gerek» başlığında geçen nakış kelimesi gerçek (temel) anlamıyla «kumaş, deri veya ahşap üzerine renkli ipliklerle iğne ya da tığ kullanılarak işlenen süslü motif» demektir. Metnin doğrudan kelimelerle ifade ettiği bu ilk katmana yüzey anlam adı verilir.

Metnin satır aralarında gizlenen, mecazlar ve semboller aracılığıyla okuyucuya sezdirilen asıl iletiye ise derin anlam denir. Nasıl ki usta bir nakkaş kumaşı iğneyle sabırla ve özenle işleyerek güzelleştirirse; insan da kendi kalbini ve çevresindeki insanların yüreğini sevgi, merhamet, nezaket, empati ve tatlı dille öylece güzelleştirir. Dolayısıyla «yüreğe nakış işlemek» ifadesi derin anlamda «insan gönlünü güzel duygular ve erdemlerle bezemek, gönül kazanmak» demektir.

Söz Varlığı UnsuruBağlam İçindeki AnlamıTürü
Nakış / MotifÖzenle ve sabırla işlenen süsleme, desen; mecazen güzel huyTemel / Mecaz kelime
Gönül almak (kazanmak)Kırılan veya üzülen bir kimseyi güzel söz ve davranışla hoşnut etmekDeyim
İlmek ilmek işlemekBir işi büyük bir sabır, dikkat ve emekle aşama aşama ortaya koymakİkilemeli deyim
Yüreğine dokunmakBir insanın duygularını derinden etkilemek, ona şefkatle ulaşmakDeyim
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarırGüler yüzlü ve nazik konuşmanın en sert kalpleri bile yumuşatacağıAtasözü
«DUYGULARIMIZ» VE «HER YÜREĞE NAKIŞ GEREK»: YÜZEY VE DERİN ANLAM Yüzey Anlam (Doğrudan Anlatım) • Kelimelerin sözlük anlamlarıyla metinde açıkça söyledikleri • Kumaş üzerine iğne ve renkli iplikle sabırla nakış / motif işlenmesi «Ne anlatılıyor?» sorusunun ilk cevabı Derin Anlam (İmgesel / Ana İleti) • Satır aralarındaki mecaz, sembol ve çıkarımlarla ulaşılan asıl mesaj • «Yüreğe nakış işlemek»: Kalbi sevgi, merhamet, empati ve nezaketle bezemek «Aslında ne demek isteniyor?» çıkarımı
🔍 Büyütmek için dokunun

Hikâye Unsurları ve Metnin Bölümleri (Yapı Çözümlemesi)

Olay anlatımına dayalı (öyküleyici) metinler dört temel hikâye unsuru üzerine kurulur: 1) Olay Örgüsü: Metindeki ana olayı oluşturan ve birbirine neden-sonuç bağıyla bağlanan olaylar dizisidir. 2) Şahıs ve Varlık Kadrosu: Olayı yaşayan, yönlendiren ana karakterler ve yardımcı kişilerdir (bazen kişileştirilmiş hayvanlar veya varlıklar da kadroda yer alır). 3) Yer (Mekân): Olayın yaşandığı ev, sınıf, atölye, bahçe veya mahalle gibi ortamdır. 4) Zaman: Olayın gerçekleştiği gün, mevsim veya dönemdir.

Metinler yapı bakımından üç ana bölümden oluşur. Bilgilendirici metinlerde bu bölümler Giriş, Gelişme ve Sonuç adını alırken, hikâye edici metinlerde Serim, Düğüm ve Çözüm olarak adlandırılır. Giriş (Serim) bölümünde konu veya kahramanlar ile yer ve zaman tanıtılır; Gelişme (Düğüm) bölümünde olaylar çatışma ve merak unsuruyla genişletilir, örnekler verilir; Sonuç (Çözüm) bölümünde ise merak giderilir, olay sonuca bağlanır ve okuyucuya ana ileti sunulur.

Metnin BölümüÖyküleyici Metindeki AdıBölümün Temel İşlevi
1. Giriş BölümüSerimKişiler, mekân, zaman veya ele alınacak konu kısaca tanıtılır
2. Gelişme BölümüDüğümOlaylar ve duygular ayrıntılandırılır, merak duygusu en üst noktaya çıkar
3. Sonuç BölümüÇözümOlaylar çözüme kavuşur, anlatılanlar özetlenir ve ana düşünce vurgulanır
HİKÂYE UNSURLARI VE METNİN BÖLÜMLERİ (YAPI ÇÖZÜMLEMESİ) Dört Temel Hikâye Unsuru 1. Olay Örgüsü: Kahramanların başından geçen neden-sonuç ilişkili olaylar zinciri 2. Şahıs ve Varlık Kadrosu: Ana ve yardımcı kişiler 3. Yer (Mekân): Olayın yaşandığı çevre / ortam 4. Zaman: Olayın gerçekleştiği vakit / mevsim / dönem Öyküleyici metinlerin yapı taşlarıdır Metnin Bölümleri (Planı) • Giriş (Serim) Bölümü: Konu veya kişiler ile yer/zaman tanıtılır. • Gelişme (Düğüm) Bölümü: Olay ve örnekler genişletilir, merak artar. • Sonuç (Çözüm) Bölümü: Düğüm çözülür, ana düşünce özetlenir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Düşünceyi Geliştirme Yolları: Tanımlama, Karşılaştırma, Örneklendirme ve Benzetme

Yazarlar metinde savundukları düşünceyi okuyucuya daha anlaşılır, inandırıcı ve etkileyici biçimde aktarmak için düşünceyi geliştirme yollarına başvururlar. 1) Tanımlama: Bir kavramın veya varlığın temel özellikleriyle «Bu nedir? / Kimdir?» sorusuna cevap verecek biçimde açıklanmasıdır (genellikle «...-dır / ...-dir» veya «... denir» ile biter). 2) Karşılaştırma: Birden fazla varlık, duygu veya durumun benzer ya da farklı yönlerinin «daha, en, kadar, ise, göre, oysa» gibi ifadelerle kıyaslanmasıdır.

3) Örneklendirme: Soyut bir düşünceyi somutlaştırmak ve görünür kılmak amacıyla konuyla ilgili gerçek yaşamdan örneklerin sıralanmasıdır. 4) Benzetme: Aralarında çeşitli yönlerden ilgi bulunan iki varlıktan zayıf olanın güçlü olana «gibi, sanki, tıpkı, misali» edatlarıyla benzetilmesidir. Örneğin «İnsan yüreği de tıpkı beyaz bir atlas kumaş gibidir; ona hangi duyguyu işlerseniz o deseni taşır» cümlesinde benzetmeden yararlanılmıştır.

Düşünceyi Geliştirme YoluAnahtar Kelimeler / İpuçlarıÖrnek Cümle
Tanımlama... nedir? (...-dır / ... denir)Sabır, zorluklar karşısında sükûnetini koruyarak emek vermeye devam etme gücüdür.
Karşılaştırmaen, daha, ise, göre, kadarSevinç paylaşıldıkça büyür, üzüntü ise paylaşıldıkça azalır.
Örneklendirmeörneğin, söz gelimi, meselaGeleneksel el sanatlarımız çok zengindir; örneğin ebru, çini, halı dokuma ve nakış bunlardandır.
Benzetmegibi, tıpkı, sanki, benzerTatlı bir söz, kış ortasında açan sıcacık bir güneş gibidir.
DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI 1. Tanımlama • «... nedir?» sorusuna cevap verir. • «Empati, insanın kendini başkasının yerine koymasıdır.» 2. Karşılaştırma • İki varlık ya da kavramın benzer / farklı yönlerini «daha, en, ise, göre» ile kıyaslar. 3. Örneklendirme • Soyut bir düşünceyi somut ve görünür kılmak için somut örnekler sıralar (örneğin, söz gelimi). 4. Benzetme • Aralarında ilgi bulunan iki unsurdan zayıf olanı güçlü olana «gibi, tıpkı» ile benzetir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Konuşma ve Yazmada Geçiş ve Bağlantı İfadeleri

Konuşurken veya yazı yazarken cümleler ve düşünceler arasında akıcı bir bağ kurmak için geçiş ve bağlantı ifadeleri kullanılır (T.K.5.18 / T.Y.5.18). Bu ifadeler cümleye kattıkları anlama göre üç grupta toplanır. Birinci grup düşüncenin yönünü değiştiren ifadelerdir: ama, fakat, lakin, ancak, oysa, halbuki, ne var ki, buna rağmen. Bu kelimeler olumlu bir düşünceden olumsuz bir düşünceye (veya olumsuzdan olumluya) geçiş sağlar: «Nakış işlemek zor görünür ama sabredince ortaya eşsiz bir güzellik çıkar.»

İkinci grup düşünceyi destekleyen ve açıklayan ifadelerdir: çünkü, yani, başka bir deyişle, özellikle, hatta, üstelik, ayrıca, örneğin. Bu ifadeler bir önceki yargının nedenini açıklar veya onu aynı doğrultuda güçlendirir. Üçüncü grup ise özetleyen ve sonuç bildiren ifadelerdir: kısacası, özetle, sonuç olarak, böylece, demek oluyor ki. Bu ifadeler genellikle konuşmanın veya metnin sonuç bölümünde anlatılanları toparlamak için kullanılır.

Bağlantı İfadesi GrubuBaşlıca İfadelerCümle İçindeki Örnek Kullanımı
Düşüncenin Yönünü Değiştirenlerama, fakat, lakin, ancak, oysa, buna rağmenÇok yorulmuştu ancak arkadaşının yardım isteğini geri çevirmedi.
Destekleyen ve Açıklayanlarçünkü, yani, başka bir deyişle, özellikle, üstelikHerkes onu çok sever çünkü kimsenin kalbini kırmaz.
Özetleyen ve Sonuçlandıranlarkısacası, özetle, sonuç olarak, böyleceKısacası her yüreğe sevgi ve şefkat nakışı gerekir.
KONUŞMA VE YAZMADA GEÇİŞ VE BAĞLANTI İFADELERİ 1. Yön Değiştiren İfadeler ama · fakat · lakin · ancak oysa · halbuki · buna rağmen Olumlu yargıdan olumsuza veya olumsuzdan olumluya geçiş sağlar. 2. Destekleyen / Açıklayan çünkü · başka bir deyişle yani · özellikle · üstelik · ayrıca Düşünceyi aynı doğrultuda gerekçelendirir, açar veya yeni kanıt ekler. 3. Özetleyen ve Sonuçlandıran kısacası · özetle · sonuç olarak böylece · demek oluyor ki Anlatılanları toparlayarak metnin veya konuşmanın sonucunu bağlar.
🔍 Büyütmek için dokunun

Soru Sorma, Çoklu Ortam Ögeleri ve Yaratıcı Konuşma-Yazma

Okuduğumuz veya dinlediğimiz bir metni derinlemesine anlamlandırmanın en etkili yollarından biri metin hakkında nitelikli sorular sormaktır. Metinle ilgili sorular iki düzeyde kurulur: 1) Cevabı metnin içinde doğrudan yer alan 5N1K (Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Niçin, Kim) soruları, 2) Metindeki ipuçlarını kendi deneyimimizle birleştirerek yanıtladığımız çıkarım ve değerlendirme soruları («Kahramanların yerinde siz olsaydınız ne hissederdiniz?», «Yazar bu başlığı neden seçmiş olabilir?»).

Günümüzde metinler çoğunlukla resim, fotoğraf, karikatür, tablo, ses ve video gibi çoklu ortam ögeleriyle birlikte sunulur. Bir metnin yanındaki görseli incelerken görseldeki kişilerin yüz ifadelerine, beden dillerine, kullanılan renklere ve sembollere dikkat etmek, metnin duygusal tonunu daha güçlü kavramamızı sağlar. Yaratıcı konuşma ve yazma çalışmalarında ise öğrendiğimiz duygu söz varlığını ve bağlantı ifadelerini kullanarak kendi özgün hikâye veya duygu yazılarımızı oluştururuz.

Beceri AlanıUygulama İlkeleriKazanılan Yetkinlik
Soru Sorma ve CevaplamaMetin içi (5N1K) ve metin dışı çıkarım soruları üretmeEleştirel ve analitik okuma becerisi
Çoklu Ortam ÇözümlemesiGörseldeki renk, sembol ve yüz ifadelerini metinle ilişkilendirmeGörsel okuryazarlık ve anlam bütünlüğü
Yaratıcı Konuşma ve YazmaDuygu ifadelerini, deyimleri ve geçiş kelimelerini kullanmaEtkili, akıcı ve empatik anlatım gücü
ÇOKLU ORTAM ÖGELERİ, DİNLEME STRATEJİLERİ VE SORU SORMA Dinleme/İzleme Yönetimi (T.D.5.2 & T.D.5.4) • Amaca ve materyale uygun strateji seçme (Not alarak, empati kurarak, tahmin ederek) • Bilinmeyen kelime ve deyimlerin anlamını bağlamdaki ipuçlarından tahmin edip TDK Türkçe Sözlük'ten doğrulama Metin Hakkında Soru Türleri • Metin İçi (Yüzey Anlam) Soruları: Kim, nerede, ne zaman, ne yaptı? (Cevabı metinde açık) • Metin Dışı / Çıkarım (Derin Anlam) Soruları: Neden böyle davrandı? Siz olsaydınız ne yapardınız? • Çoklu Ortam: Görsel, ses, müzik ve metin uyumu
🔍 Büyütmek için dokunun

Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri Uygulamaları

Yazılarımızın doğru ve anlaşılır olması için yazım kuralları ile noktalama işaretlerine titizlikle uymamız gerekir. Bu hafta özellikle üç yazım kuralı üzerinde duruyoruz: 1) Başlıkların Yazımı: Metin başlıklarındaki kelimelerin ilk harfleri büyük yazılır; ancak başlığın ortasında yer alan ve, ile, veya, ya da, de, da, ki, mı/mi bağlaç ve edatları (başlığın tamamı büyük harfle yazılmamışsa) küçük harfle yazılır («Duygularımız ve Düşüncelerimiz»). 2) «de / da» Yazımı: Bağlaç olan «de / da» cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ve her zaman ayrı yazılır («O da bize katıldı»); bulunma durumu eki olan «-de / -da / -te / -ta» ise eklendiği kelimeye bitişik yazılır («Kalpte sevgi yeşerir»). 3) «ki» Yazımı: Bağlaç olan «ki» ayrı yazılır («Gördüm ki çok emek vermiş»); sıfat veya zamir yapan «-ki» eki ise bitişik yazılır («Yürekteki nakış»).

Noktalama işaretlerinde ise tırnak işareti (" " / « ») başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözleri ve cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen kelimeleri içine alır. Üç nokta (...) anlatım olarak tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin sonuna ve benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için örneklerin arkasına konur. Ünlem işareti (!) sevinç, heyecan, şefkat, şaşkınlık gibi duyguları bildiren cümlelerin sonuna; konuşma çizgisi (—) ise karşılıklı konuşmalarda (diyaloglarda) konuşan kişinin sözünün başına konur.

Kural / İşaretTemel GöreviDoğru Örnek
Bağlaç olan de / daDahi, bile anlamı katar; ayrı yazılır (te/ta şekli yoktur)Sevgi sözde de davranışta da görülür.
Bulunma eki -de / -daNerede, kimde, ne zaman sorusunu yanıtlar; bitişik yazılırAtölyede rengârenk iplikler vardı.
Tırnak İşareti (" ")Doğrudan alıntı sözleri ve vurgulanan kavramları gösterirUsta, "Sabır en güzel sanattır." dedi.
Üç Nokta (...)Tamamlanmamış cümleleri ve devam eden örnekleri belirtirSandıktan neler çıkmadı ki: oyalar, yazmalar, mendiller...
Ünlem İşareti (!)Coşku, sevinç, acıma, seslenme ve hitap bildirirNe kadar da zarif bir el emeği!
YAZIM KURALLARI VE NOKTALAMA İŞARETLERİ REHBERİ «de / da» ve «ki» Yazımı ile Büyük Harfler • Bağlaç olan de/da AYRI yazılır (Yüreğe de...) • Bulunma eki -de/-da/-te/-ta BİTİŞİK (Yürekte...) • Bağlaç olan ki AYRI (Anladım ki sevgi güzeldir) • Ek olan -ki BİTİŞİK (Kalpteki nakış, evdeki huzur) • Başlıkta «ve, ile, veya, de, ki» küçük yazılır (Tüm harfler büyükse bağlaçlar da büyük yazılır) Noktalama İşaretlerinin Görevleri • Tırnak İşareti (" " / « »): Doğrudan aktarılan sözleri ve özel vurgulanmak istenen kelimeleri alır. • Üç Nokta (...): Tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin ve benzer örneklerin devam ettiğini gösterir. • Ünlem (!) ve Soru İşareti (?): Duygu ve soru • Konuşma Çizgisi (—): Diyalog satırlarının başında
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1«Her Yüreğe Nakış Gerek» başlığının yüzey anlamını ve derin anlamını karşılaştırarak açıklayınız.

    Cevabı göster

    Yüzey anlamda nakış, kumaş üzerine renkli ipliklerle işlenen süslü desendir. Derin anlamda ise «yüreğe nakış işlemek», insan kalbini sevgi, şefkat, empati, sabır ve nezaket gibi güzel duygularla bezemek ve gönül kazanmak anlamına gelir.

  2. Örnek 2«Kış sabahının erken saatlerinde Elif, anneannesinin ahşap sandık odasında kasnağa gerilmiş beyaz kumaşa ilk çiçek motifini işlerken sabrın ne demek olduğunu anladı.» cümlesindeki hikâye unsurlarını (olay, kişiler, yer, zaman) bulunuz.

    Cevabı göster

    1) Olay: Elif'in kumaşa ilk çiçek motifini işlerken sabrın anlamını kavraması. 2) Şahıs kadrosu: Elif (ve anneannesi). 3) Yer (Mekân): Anneannesinin ahşap sandık odası. 4) Zaman: Kış sabahının erken saatleri.

  3. Örnek 3«Şefkat, bir canlının incinmemesi için gösterilen içten ve koruyucu sevgidir. Tıpkı narin bir çiçeği soğuktan koruyan sera gibi şefkat de insan ruhunu korur.» parçasında hangi iki düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?

    Cevabı göster

    Birinci cümlede «Şefkat nedir?» sorusuna yanıt verildiği için «Tanımlama»; ikinci cümlede şefkat, narin bir çiçeği soğuktan koruyan seraya «tıpkı ... gibi» ifadeleriyle benzetildiği için «Benzetme» kullanılmıştır.

  4. Örnek 4Aşağıdaki boşluklara «çünkü, ancak, kısacası» geçiş ve bağlantı ifadelerinden uygun olanları yerleştiriniz: 1) İpliği birkaç kez dolaştı ___ pes etmeden işlemeye devam etti. 2) Arkadaşları ona çok güvenir ___ verdiği her sözü tutar. 3) ___ emek ve sevgi olmadan güzel bir eser ortaya çıkmaz.

    Cevabı göster

    1) ancak (düşüncenin yönünü değiştiren ifade), 2) çünkü (gerekçe/destek bildiren ifade), 3) Kısacası (özetleyen ve sonuç bildiren ifade).

  5. Örnek 5«Bahçede ki çiçekler de açmış, ev de mis gibi bahar kokusu yayılmıştı.» cümlesindeki yazım yanlışlarını bularak cümlenin doğru yazılışını gösteriniz.

    Cevabı göster

    1) «Bahçede ki» ifadesindeki «-ki» sıfat yapan ektir ve bitişik yazılmalıdır: «Bahçedeki». 2) «ev de» ifadesindeki «-de» bulunma durumu ekidir ve bitişik yazılmalıdır: «evde». («çiçekler de» ifadesindeki «de» bağlaç olduğu için ayrı yazılması doğrudur.) Doğru cümle: «Bahçedeki çiçekler de açmış, evde mis gibi bahar kokusu yayılmıştı.»

  6. Örnek 6«Dedem elini omzuma koydu ( ) ( ) İyilik yapılan hiçbir yürek bunu unutmaz ( ) ( ) dedi ( )» cümlesinde yay ayraçlarla gösterilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

    Cevabı göster

    Sırasıyla: Virgül (,) — Açma tırnağı (") — Nokta (.) — Kapama tırnağı (") — Nokta (.). Yani: «Dedem elini omzuma koydu, "İyilik yapılan hiçbir yürek bunu unutmaz." dedi.»

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1«Her Yüreğe Nakış Gerek» metninde yazarın «yüreğe nakış işlemek» sözüyle anlatmak istediği derin anlam aşağıdakilerden hangisidir?

  2. 2«Sabah erkenden uyanıp ödevini bitirmek istedi __________ elektrikler kesilince çalışmasına bahçedeki çardakta devam etmek zorunda kaldı.» cümlesinde boş bırakılan yere düşüncenin yönünü değiştiren hangi geçiş ifadesi getirilmelidir?

  3. 3Aşağıdaki cümlelerin hangisinde «de / da» veya «ki»nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  4. 4«Empati, bir insanın kendisini karşısındaki kişinin yerine koyarak onun duygularını ve düşüncelerini doğru anlamasıdır. Örneğin arkadaşı yarışmayı kaybettiğinde onun üzüntüsünü paylaşıp onu teselli eden bir çocuk empati kurmuş olur.» Bu parçada sırasıyla hangi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılmıştır?

  5. 5Aşağıdaki ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak değerlendiriniz.

    • Öyküleyici bir metinde olay örgüsü, şahıs ve varlık kadrosu, yer (mekân) ve zaman olmak üzere dört temel hikâye unsuru bulunur.
    • Bir metnin giriş bölümünün ilk cümlesi genellikle «Kısacası, sonuç olarak, bu nedenle» gibi özetleme ifadeleriyle başlar.
    • «Ama, fakat, lakin, ancak, oysa, buna rağmen» sözcükleri konuşma ve yazmada düşüncenin yönünü değiştiren geçiş ifadeleridir.
    • Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan doğrudan alıntı sözler tırnak işareti (" ") içine alınır.
    • Bağlaç olan «de / da» ünsüz benzeşmesine uğrayarak «te / ta» biçiminde ve kelimeden ayrı olarak yazılabilir.

  6. 6Aşağıdaki kavram ve açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Bir metinde kelimelerin gerçek anlamlarının ötesinde sembol ve mecazlarla aktarılan asıl iletiye anlam denir.
    2. Hikâye edici metinlerde olayın yaşandığı çevre ve ortama (yer) unsuru adı verilir.
    3. İki varlık veya kavramın benzer ya da farklı yönlerini «daha, en, ise, göre» ile kıyaslamaya denir.
    4. «Çok çalıştı ... sınavda istediği puanı alamadı.» cümlesinde noktalı yere düşüncenin yönünü değiştiren ifadesi gelebilir.
    5. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin ve benzer örneklerin devam ettiğini göstermek için sonuna nokta (...) konur.

  8. 8«Her Yüreğe Nakış Gerek» temasından esinlenerek «bir arkadaşın gönlünü kazanmanın önemi» hakkında giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan; içinde en az bir benzetme veya tanımlama, bir yön değiştiren bağlantı ifadesi (ama/ancak) ve bir özetleme ifadesi (kısacası/sonuç olarak) barındıran üç cümlelik kısa bir metin kurgulayınız.

Kısaca

  • Metinlerde kelimelerin doğrudan anlattığı bilgiye yüzey anlam, mecaz ve sembollerle satır aralarında sezdirilen asıl iletiye ise derin anlam denir; «yüreğe nakış işlemek» derin anlamda kalbi sevgi ve erdemle bezemektir.
  • Öyküleyici metinler olay örgüsü, şahıs ve varlık kadrosu, yer (mekân) ve zaman unsurlarından oluşur; metinler yapıca Giriş (Serim), Gelişme (Düğüm) ve Sonuç (Çözüm) bölümlerine ayrılır.
  • Yazarlar düşüncelerini somutlaştırmak ve inandırıcı kılmak için tanımlama, karşılaştırma, örneklendirme ve benzetme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır.
  • Konuşma ve yazmada düşüncenin yönünü değiştirmek için «ama, fakat, lakin, ancak, oysa»; desteklemek için «çünkü, yani, özellikle»; özetlemek için «kısacası, özetle, sonuç olarak» geçiş ifadeleri kullanılır.
  • Yazımda bağlaç olan «de/da» ve «ki» ayrı, ek olan «-de/-da» ve «-ki» bitişik yazılır; doğrudan alıntılarda tırnak işareti (" "), tamamlanmamış cümlelerde üç nokta (...), duygu bildiren ifadelerde ünlem işareti (!) kullanılır.

Bu dersin öteki kaynakları