Bu hafta dinlemeye hazırlanmayı, tahminlerini gerekçelendirmeyi ve açık bilgileri bulmayı öğreneceksin. Çalışmalar, öğretim programı “Oyun Durdu!” dinleme etkinliğinin becerilerini destekleyen özgün örneklerden oluşur.
Dinlemeden önce ipuçlarını kullan
Başlık ve görseller, dinlenecek konuyla ilgili ipucu verir. Bu ipuçlarından bir tahmin oluşturulur. Tahminin dayanağı da söylenir.
“Yağmurda Yarım Kalan Maç” başlığından oyunun hava koşulları nedeniyle kesilebileceği tahmin edilir. Bu henüz kesin bilgi değildir. Dinlemeden sonra tahmin, metindeki bilgilerle karşılaştırılır.
Bağlamdan sözcük anlamına ulaş
Bilinmeyen kelimenin çevresindeki cümleler okunur veya yeniden dinlenir. Olay, eylemler ve açıklamalar anlamı bulmaya yardım eder.
“Oyuncular mola verdi; birkaç dakika dinlendikten sonra maça döndü.” cümlesinde dinlenme bilgisi, molanın bir işe kısa süre ara vermek olduğunu düşündürür. Tahmin, sözlükten kontrol edilir.
Açık bilgiyi yorumdan ayır
Kim, nerede, ne zaman ve ne yaptı sorularına metinde doğrudan verilen cevaplar yüzey anlamıyla ilgilidir. Metinde bulunmayan ayrıntı eklenmez.
“Arda, teneffüste bahçedeki potaya top attı.” cümlesinde kişi Arda, zaman teneffüs, yer bahçedir. Arda’nın bir yarışmayı kazandığı söylenmemiştir.
Anahtar kelimeleri seç
Anahtar kelimeler, metnin önemli konularını ve düşüncelerini kısa biçimde hatırlatır. Her geçen kelime anahtar kelime değildir.
Bir oyun için sıra beklemeyi, kurala uymayı ve birlikte eğlenmeyi anlatan metinde “sıra”, “kural” ve “birlikte oyun” seçilebilir. Kelimenin neden önemli olduğu da açıklanır.
Anlam ilişkileri ve anlatma
“Neşeli” ile “sevinçli” yakın anlamlı; “başlamak” ile “bitirmek” zıt anlamlıdır. Sözcüğün anlamı kullanıldığı cümleyle birlikte değerlendirilir.
Bir oyunu anlatırken önce oyunun adı ve amacı söylenir, ardından kurallar sıraya konur. Kısa, anlaşılır cümleler kurulur. Ses tonu ve beden dili anlatıma uygun olur.
Yazarken ayrıntılar birbiriyle ilişkili olmalıdır. “Top yuvarlandı.” cümlesi, “Kırmızı top bahçedeki çizginin dışına yuvarlandı.” biçiminde yer ve özellik bilgileriyle genişletilebilir.
Örnekler
Örnek 1“Kayıp Oyun Taşı” başlığını gören biri hangi gerekçeli tahmini yapabilir?
Cevabı göster
Bir oyun parçasının aranacağını tahmin edebilir. “Kayıp” ve “oyun taşı” sözleri bu tahmini destekler; olayın sonucu başlıktan kesinleşmez.
Örnek 2“Rakip takımın sırası gelince bizim takım bekledi.” cümlesinde rakip hangi anlamdadır?
Cevabı göster
Bir oyunda karşı tarafta yer alan kişi veya takım anlamındadır. İki takımın sırayla oynaması anlamı bulmayı sağlar.
Örnek 3“Duru, çarşamba günü sınıfa üçtaş getirdi.” cümlesindeki açık bilgiler nelerdir?
Cevabı göster
Kişi Duru, zaman çarşamba günü, yer sınıf, getirilen oyun üçtaştır.
Örnek 4Bir metinde oyuncuların kuralı farklı anladığı, konuşup ortak karara ulaştığı anlatılıyor. Uygun anahtar kelimeler neler olabilir?
Cevabı göster
Oyun kuralı, anlaşmazlık ve ortak karar. Bu kelimeler sorunu ve çözümünü birlikte hatırlatır.
Örnek 5“Oyun başladı.” cümlesi zıt anlamlı bir eylemle nasıl değiştirilir?
Cevabı göster
“Oyun bitti.” biçiminde değiştirilir. Başlamak ile bitmek, bu bağlamda zıt anlamlıdır.
Örnek 6“Efe taşı bıraktı.” cümlesine yer ve zaman bilgisi ekleyiniz.
Cevabı göster
Örnek: “Efe, oyun sonunda taşı kutuya bıraktı.” Eklenen bilgiler eylemle ilgilidir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1“Sessiz Oyun” başlığından yapılan hangi tahmin gerekçelidir?
Sessiz sözü konuşmadan oynama tahminini destekler.
2“Ada sıranın kendisine gelmesini sabırla bekledi.” ifadesinde hangi bilgi doğrudan vardır?
Bekleme eylemi cümlede açıkça verilmiştir.
3“Takımın sözcüsü herkes adına konuştu.” cümlesinde sözcünün görevi hangisidir?
Herkes adına konuşmak, temsil etmeyi açıklar.
4‘Dinlemeden önce ipuçlarını kullan’ kavramı veya konusuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
‘Dinlemeden önce ipuçlarını kullan’ kapsamında doğru açıklama: Tahmin + dayanak birlikte yazılır. Yanlış çıkan tahmin, dinleme sonunda düzeltilir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Başlık bir tahmini destekleyebilir.
Başlık içerikle ilgili ipucu verir.
- Tahmin, dinleme sonunda değiştirilemez.
Yeni bilgilerle tahmin düzeltilir.
- Yüzey anlamı bulurken metinde verilen bilgi aranır.
Metne yeni ayrıntı eklenmez.
- Başlık bir tahmini destekleyebilir.
6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Tahminin dayanağını açıklamak, belirtmektir.
- Metni hatırlatan temel sözlere kelimeler denir.
- Sözcük anlamı ile kontrol edilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8“Bora arkadaşına topu uzattı.” cümlesinden Bora’nın oyunu kaybettiği sonucuna neden doğrudan ulaşılamaz?
1. ipucu: Cümlede açıkça söylenen eylemi bul.
2. ipucu: Sonuç bilgisi verilmiş mi?
Cevap: Cümle yalnız topu uzatma eylemini bildirir. Oyunun sonucu hakkında bilgi vermez.
Kısaca
- Tahmin, ipucuyla gerekçelendirilir.
- Bağlamdan tahmin edilen sözcük anlamı sözlükle denetlenir.
- Açık bilgiye metinden cevap verilir.
- Anahtar kelimeler içerikteki önemli ilişkileri hatırlatır.
Bu dersin öteki kaynakları
- 5. Sınıf Türkçe Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
- Türkçe Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
- 5. Sınıf Türkçe Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
- Türkçe 5.Sınıf Ders Kitabı (1.Kitap) Ders kitabı
- Türkçe 5.Sınıf Ders Kitabı (2.Kitap) Ders kitabı
- 5. Sınıf Türkçe Günlük Planları (2026-2027) Ders planı
- 5. Sınıf Türkçe 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: Tahmin Etme, Yüzey Anlam ve Söz Varlığı Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 2. Hafta Çalışma Kâğıdı: Oyun Dünyası: İpuçlarından Anlama Ulaşalım Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 4. Hafta Çalışma Kâğıdı: Bir İp Bul, Oyuna Başla!: Konuşma, Akıcı Okuma, İsim ve Fiil, Yazım ve E-posta Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 3. Hafta Çalışma Kâğıdı: Topsuz Basketbol Oyunu: Tahmin, Anlam, Noktalama ve Ses Kullanımı Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 7. Hafta Çalışma Kâğıdı: Mustafa (Dinleme/İzleme): Hikâye Unsurları, Gerçek-Kurgusal Unsurlar, Geçiş ve Bağlantı İfadeleri ve Noktalama Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 8. Hafta Çalışma Kâğıdı: Oğlu Hüseyin'den Emine Ana'ya Mektuplar: Metin İncelemesi, Mektup Türü ve Deyimler Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 5. Hafta Çalışma Kâğıdı: Bir İp Bul, Oyuna Başla!: Yönerge Okuma, Görsel Okuma, Oyun Söz Varlığı, Hazırlıksız Konuşma ve Karşılaştırma Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 6. Hafta Çalışma Kâğıdı: Bir Güzel Hediye & Mustafa: Yüzey Anlam, Anahtar Kelimeler, Söz Sanatları (Benzetme ve Kişileştirme) ve Bağlantı İfadeleri Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 9. Hafta Çalışma Kâğıdı: Oğlu Hüseyin'den Emine Ana'ya Mektuplar: Hikâye Unsurları, Kelimede Kök ve Ek (Yapım-Çekim Ekleri), Bağlantı İfadeleri ve Yazım-Noktalama Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 10. Hafta Çalışma Kâğıdı: Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa Metni: Hikâye Unsurları, Metin İçi Karşılaştırma, Yapım ve Çekim Ekleri ile Söz Sanatları Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 11. Hafta Çalışma Kâğıdı: Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa Metni (Bölüm 2): Metinler Arası Karşılaştırma, İsim ve Fiil Kökleri, Yapım Ekleri ve Yazma Uygulamaları Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 12. Hafta Çalışma Kâğıdı: Atatürk ve Çiftlik (Dinleme/İzleme Metni) ve Tema Sonu Değerlendirmesi: Dinleme Stratejileri, Metin Yapısı, Söz Varlığı ve Bilgilendirici Metin Yazma (T.D.5.1 / T.Y.5.18) Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 13. Hafta Çalışma Kâğıdı: Duygularımız Metni (Bölüm 1): Duygu İfadeleri, Öznel ve Nesnel Yargılar, Söz Sanatları (Benzetme ve Kişileştirme) ve Anlam Oluşturma (T.D.5.2 / T.O.5.5) Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Türkçe 14. Hafta Çalışma Kâğıdı: Duygularımız ve Her Yüreğe Nakış Gerek: Metnin Bölümleri, Hikâye Unsurları, Bağlantı İfadeleri, Yazım ve Noktalama Çalışma kâğıdı