İçeriğe geç

5. sınıf · Arapça · 3. hafta (28 Eylül - 2 Ekim 2026)

Tanışma-Vedalaşma Konuşmaları ve Üçüncü Harf Grubu (ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن هـ و ي)

1. Ünite: Merhaba teması · Konu özeti

EtkinliklerHarf ve kelime çalış
Bu hafta

İlk iki haftada Arap alfabesinin ilk on beş harfini, üç kısa harekeyi ve temel selamlaşma kalıplarını öğrendik. Bu hafta alfabenin kalan on üç harfini (ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ك، ل، م، ن، هـ، و، ي) tanıyarak yirmi sekiz harflik Arap alfabesini tamamlıyoruz. Aynı zamanda tanışma ve doğrulama konuşmalarını (مَا اسْمُكَ؟ / هَلْ أَنْتَ ...؟), sınıf içi yönergeleri (قُمْ، اِجْلِسْ، اِقْرَأْ، اُكْتُبْ) ve harfleri birleştirerek üç harfli kelimeler okumayı adım adım uygulayacağız.

Tanışma, Seslenme ve Doğrulama Konuşmaları

Arapçada bir kimseye ismiyle seslenirken ismin başına يَا (Ey ...) seslenme edatı getirilir. Örneğin مَرْحَبًا يَا أَحْمَدُ! (Merhaba Ahmet!) veya أَهْلًا يَا زَيْنَبُ! (Hoş geldin Zeynep!) ifadeleri konuşmaya samimiyet katar.

Muhatabımızın adını sorarken erkek için sonu fethalı مَا اسْمُكَ؟, kadın için sonu kesralı مَا اسْمُكِ؟ kalıbını kullanırız. Cevap veren kişi ise kadın veya erkek fark etmeksizin اِسْمِي ... (Benim adım ...) diyerek kendini tanıtır ve ardından تَشَرَّفْنَا (Memnun oldum) veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Tanıştığımıza sevindim) ifadeleriyle konuşmayı sürdürür.

Karşımızdaki kişinin kim olduğunu doğrulamak istediğimizde هَلْ (... mı / mi?) soru edatını kullanırız. Erkek muhataba هَلْ أَنْتَ عَلِيٌّ؟ (Sen Ali misin?), kadın muhataba هَلْ أَنْتِ مَرْيَمُ؟ (Sen Meryem misin?) diye sorulur; olumlu cevapta نَعَمْ، أَنَا عَلِيٌّ, olumsuz cevapta ise لَا، أَنَا زَيْنَبُ denir.

TANIŞMA VE DOĞRULAMA KALIPLARI (مَا اسْمُكَ؟ / هَلْ أَنْتَ ...؟) ERKEK MUHATAP (مُذَكَّر) مَا اسْمُكَ؟ ← اِسْمِي أَحْمَدُ هَلْ أَنْتَ عَلِيٌّ؟ ← نَعَمْ، أَنَا عَلِيٌّ Adın ne? Adım Ahmet. / Sen Ali misin? Evet. KADIN MUHATAP (مُؤَنَّث) مَا اسْمُكِ؟ ← اِسْمِي زَيْنَبُ هَلْ أَنْتِ مَرْيَمُ؟ ← لَا، أَنَا زَيْنَبُ Adın ne? Adım Zeynep. / Sen Meryem misin? Hayır. SESLENME (يَا ...) VE TANIŞMA MEMNUNİYETİ (تَشَرَّفْنَا / فُرْصَة سَعِيدَة) مَرْحَبًا يَا أَحْمَدُ! — تَشَرَّفْنَا يَا زَيْنَبُ! — فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ! — إِلَى اللِّقَاءِ! Merhaba ey Ahmet! — Memnun oldum ey Zeynep! — Tanıştığımıza sevindim! — Görüşmek üzere!

Üçüncü Grup Harflerin İlk Bölümü: ط، ظ، ع، غ، ف، ق

Alfabenin on altıncı ve on yedinci harfleri olan ط (Tâ) ve ظ (Zâ) şekil bakımından birbirine çok benzer. Her iki harf de kalın seslidir; ancak ط noktasız olup kalın bir 't' sesiyle (طَ طُ طِ → ta-tu-tı), ظ ise üzerinde tek nokta bulunan kalın ve peltek bir 'z' sesiyle (ظَ ظُ ظِ → za-zu-zı) okunur.

Boğazın ortasından çıkan ع (Ayn) noktasız ve ince sesli bir harftir (عَ عُ عِ); Türkçede tam karşılığı olmadığından boğaz hafifçe sıkılarak seslendirilir. Aynı gövdeye sahip olup üzerinde bir nokta taşıyan غ (Gayn) ise boğazın ağza yakın kısmından kalın olarak çıkar (غَ غُ غِ → ğa-ğu-ğı).

Dudak-diş harfi olan ف (Fâ) üzerinde tek nokta taşır ve ince 'f' sesiyle (فَ فُ فِ → fe-fü-fi) okunur. Dil kökünden çıkan ق (Kâf) ise üzerinde iki nokta taşır ve kalın 'k' sesiyle (قَ قُ قِ → ka-ku-kı) tok biçimde telaffuz edilir.

HarfAdıNokta ve Ses ÖzelliğiFetha - Damme - Kesra
طTâNoktasız, kalın sesliطَ - طُ - طِ (ta - tu - tı)
ظZâÜstte 1 nokta, kalın ve peltekظَ - ظُ - ظِ (za - zu - zı)
عAynNoktasız, boğaz ortası, inceعَ - عُ - عِ ('a - 'u - 'i)
غGaynÜstte 1 nokta, boğaz üstü, kalınغَ - غُ - غِ (ğa - ğu - ğı)
فFâÜstte 1 nokta, dudak-diş, inceفَ - فُ - فِ (fe - fü - fi)
قKâfÜstte 2 nokta, dil kökü, kalınقَ - قُ - قِ (ka - ku - kı)
ÜÇÜNCÜ GRUP HARFLERİN İLK BÖLÜMÜ (ط - ظ - ع - غ - ف - ق) طَ طُ طِ / ظَ ظُ ظِ Tâ (ط) ve Zâ (ظ) İkisi de kalın; ظ peltek ve noktalı عَ عُ عِ / غَ غُ غِ Ayn (ع) ve Gayn (غ) Boğaz harfleri; ع ince, غ kalın فَ فُ فِ / قَ قُ قِ Fâ (ف) ve Kâf (ق) ف tek nokta (ince), ق iki nokta (kalın) ÜÇ HAREKEYLE OKUNUŞ REHBERİ (FETHA - DAMME - KESRA) Kalın Harfler (ط، ظ، غ، ق): Fethada "a", dammede "u", kesrada "ı" sesiyle tok okunur. İnce Harfler (ع، ف): Fethada "e/a", dammede "u/ü", kesrada "i" sesiyle yumuşak okunur.

Alfabenin Son Grup Harfleri: ك، ل، م، ن، هـ، و، ي

Alfabenin son yedi harfi olan ك (Kef), ل (Lâm), م (Mîm), ن (Nûn), هـ (Hâ), و (Vâv) ve ي (Yâ) harflerinin tamamı ince seslidir. Bu harfler fetha ile 'e', damme ile 'ü/u', kesra ile 'i' sesine yakın okunur: كَ لَ مَ نَ هَ وَ يَ / كُ لُ مُ نُ هُ وُ يُ / كِ لِ مِ نِ هِ وِ يِ.

ك (Kef) harfi kelime başında ve ortasında كَـ / ـكَـ biçimine dönüşürken kelime sonunda ـك / ك şeklini korur. ل (Lâm) harfi ise kendisinden sonra ا (Elif) geldiğinde لَا (Lâm-Elif) şeklinde özel bir birleşim oluşturur.

Dudaklardan çıkan م (Mîm) ve و (Vâv), geniz desteğiyle çıkan ن (Nûn), göğse yakın boğaz sonundan nefesle çıkan هـ (Hâ) ve dil ortasından çıkan ي (Yâ) harfleriyle yirmi sekiz harflik Arap alfabesi tamamlanır.

ALFABENİN SON GRUP HARFLERİ (ك - ل - م - ن - هـ - و - ي) كَ كُ كِ Kef (ك): ke - kü - ki İnce dil kökü harfi لَ لُ لِ / مَ مُ مِ Lâm (ل) ve Mîm (م) le-lü-li / me-mü-mi نَ نُ نِ / هَ هُ هِ Nûn (ن) ve Hâ (هـ) ne-nü-ni / he-hü-hi وَ وُ وِ / يَ يُ يِ Vâv (و) ve Yâ (ي) ve-vü-vi / ye-yü-yi SON GRUPTA ÖNEMLİ İPUÇLARI • ك harfi ince (ke-kü-ki), ق harfi ise kalın (ka-ku-kı) seslendirilir. • و (Vâv) harfi kendinden sonraki harfle asla birleşmez (ا، د، ذ، ر، ز، و). • هـ (Hâ) harfi başta (هـ), ortada (ـهـ) ve sonda (ـه / ه) farklı şekiller alır.

Benzer Gövdeli ve Yakın Sesli Harfleri Ayırt Etme

Arap alfabesinde aynı gövdeyi paylaşan harfleri birbirinden ayıran en önemli ipucu nokta sayısı ve ses kalınlığıdır. ط noktasızken ظ tek noktalıdır; ع noktasızken غ tek noktalıdır; ف tek noktalı ve çizgi üzerindeyken ق iki noktalı ve çanak kısmı satır altına inen bir harftir.

Ses bakımından en sık karıştırılan ikililerden biri ق (Kâf) ile ك (Kef) harfleridir. ق dil kökünün gerisinden kalın olarak (قَلَمٌ - kalem) çıkarılırken, ك daha önden ve ince olarak (كَتَبَ - ketebe) seslendirilir.

Benzer şekilde boğaz harfleri olan ح (orta boğaz, hırıltısız), خ (üst boğaz, hırıltılı ve kalın) ve bu hafta öğrendiğimiz هـ (alt boğaz, yumuşak nefes sesi) birbirinden mahreçleriyle ayrılır.

BENZER GÖVDELİ VE YAKIN SESLİ HARFLERİ AYIRT ETME ط ve ظ FARKI ط ≠ ظ ط: Noktasız, kalın T ظ: Üstte 1 nokta, kalın ve peltek Z طَالِبٌ / ظَرْفٌ ع ve غ FARKI ع ≠ غ ع: Noktasız, boğaz ortasından ince ses غ: Üstte 1 nokta, kalın عَلِمَ / غُرْفَةٌ ف ve ق FARKI ف ≠ ق ف: Üstte 1 nokta, ince dudak-diş (F) ق: Üstte 2 nokta, kalın فَتَحَ / قَرَأَ ق ve ك FARKI ق ≠ ك ق: 2 noktalı, kalın (ka - ku - kı) ك: Noktasız, ince قَلَمٌ / كَتَبَ

Sınıf İçi Yönergeler ve Nezaket İfadeleri

Ders ortamında öğretmen ve öğrencilerin sıkça kullandığı emir/yönerge fiilleri muhatabın erkek veya kız olmasına göre değişir. Erkek öğrenciye yalın emir kalıbıyla seslenilirken, kız öğrenciye hitap edildiğinde fiilin sonuna uzatmalı bir ـِي (yâ) eki getirilir.

Örneğin erkek öğrenciye قُمْ (Ayağa kalk!), اِجْلِسْ (Otur!), اِقْرَأْ (Oku!), اُكْتُبْ (Yaz!) ve اِسْمَعْ (Dinle!) denirken; kız öğrenciye قُومِي (Ayağa kalk!), اِجْلِسِي (Otur!), اِقْرَئِي (Oku!), اُكْتُبِي (Yaz!) ve اِسْمَعِي (Dinle!) şeklinde hitap edilir.

Yönergeleri kibar bir dille ifade etmek için erkek muhataba مِنْ فَضْلِكَ (Lütfen), kadın muhataba مِنْ فَضْلِكِ (Lütfen) denir. Bir şey ikram ederken veya söz verirken تَفَضَّلْ / تَفَضَّلِي (Buyur), teşekkür ederken شُكْرًا (Teşekkür ederim) ve cevabında عَفْوًا (Rica ederim) ifadeleri kullanılır.

AnlamıErkek İçin (مُذَكَّر)Kız İçin (مُؤَنَّث)
Ayağa kalk!قُمْقُومِي
Otur!اِجْلِسْاِجْلِسِي
Oku!اِقْرَأْاِقْرَئِي
Yaz!اُكْتُبْاُكْتُبِي
Buyur!تَفَضَّلْتَفَضَّلِي
Lütfenمِنْ فَضْلِكَمِنْ فَضْلِكِ
SINIF İÇİ YÖNERGELER VE NEZAKET İFADELERİ AYAĞA KALK! قُمْ / قُومِي Erkek: قُمْ | Kız: قُومِي OTUR! اِجْلِسْ / اِجْلِسِي Erkek: اِجْلِسْ | Kız: اِجْلِسِي OKU! اِقْرَأْ / اِقْرَئِي Erkek: اِقْرَأْ | Kız: اِقْرَئِي YAZ! اُكْتُبْ / اُكْتُبِي Erkek: اُكْتُبْ | Kız: اُكْتُبِي NEZAKET KALIPLARI (مِنْ فَضْلِكَ — شُكْرًا — عَفْوًا) تَفَضَّلْ / تَفَضَّلِي — مِنْ فَضْلِكَ / مِنْ فَضْلِكِ — شُكْرًا ← عَفْوًا Buyur (E/K) — Lütfen (E/K) — Teşekkür ederim ← Rica ederim

Harfleri Birleştirerek Üç Harfli Kelimeler Okuma ve Yazma

Arap alfabesindeki yirmi sekiz harfin tamamını ve üç kısa harekeyi öğrendikten sonra, harflerin kelime başında, ortasında ve sonundaki şekillerini birleştirerek üç harfli kelimeleri kolayca okuyup yazabiliriz. Harfler daima sağdan sola doğru takip edilir.

Üç harfi de birleşebilen kelimelerde harfler kesintisiz bir çizgi oluşturur: كَ + تَ + بَ = كَتَبَ (ketebe - yazdı), فَ + تَ + حَ = فَتَحَ (feteha - açtı), عَ + لِ + مَ = عَلِمَ (alime - bildi), نَ + ظَ + رَ = نَظَرَ (nezara - baktı) ve جَ + لَ + سَ = جَلَسَ (celese - oturdu).

Kelime içinde ا، د، ذ، ر، ز، و harflerinden biri bulunduğunda ise bu harf sağındaki (önceki) harfle birleşir fakat solundaki (sonraki) harfle birleşmez: قَ + رَ + أَ = قَرَأَ (karae - okudu) ve وَ + جَ + دَ = وَجَدَ (vecede - buldu) örneklerinde olduğu gibi.

HARFLERİ BİRLEŞTİREREK ÜÇ HARFLİ KELİMELER OKUMA (SAĞDAN SOLA) كَ + تَ + بَ = كَتَبَ ke - te - be (Yazdı) Üç harf de birleşir فَ + تَ + حَ = فَتَحَ fe - te - ha (Açtı) Üç harf de birleşir عَ + لِ + مَ = عَلِمَ a - li - me (Bildi) Kesralı ل ortada (ـلِـ) نَ + ظَ + رَ = نَظَرَ ne - za - ra (Baktı) Kalın peltek ظ ortada قَ + رَ + أَ = قَرَأَ ka - ra - e (Okudu) ر kendinden sonraya birleşmez وَ + جَ + دَ = وَجَدَ ve - ce - de (Buldu) و kendinden sonraya birleşmez

Örnekler

  1. Örnek 1Sınıfa yeni gelen erkek arkadaşına adını sormak ve onun 'Adım Ömer' cevabından sonra 'Tanıştığımıza memnun oldum ey Ömer!' demek isteyen bir öğrenci hangi Arapça ifadeleri kullanmalıdır?

    Cevabı göster

    Erkek arkadaşına adını sormak için مَا اسْمُكَ؟ der. Arkadaşı اِسْمِي عُمَرُ diye cevap verdiğinde ise تَشَرَّفْنَا يَا عُمَرُ! veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ يَا عُمَرُ! diyerek memnuniyetini belirtir.

  2. Örnek 2Karşısındaki kız öğrenciye هَلْ أَنْتِ فَاطِمَةُ؟ (Sen Fatma mısın?) diye sorulduğunda, öğrencinin adı Zeynep ise nasıl cevap vermelidir?

    Cevabı göster

    Bilgi yanlış olduğu için söze لَا (Hayır) ile başlar ve لَا، أَنَا زَيْنَبُ (Hayır, ben Zeynep'im) şeklinde cevap verir.

  3. Örnek 3ف ve ق harflerinin nokta sayılarını, ses özelliklerini ve üç harekeyle okunuşlarını karşılaştırınız.

    Cevabı göster

    ف (Fâ) harfinin üzerinde tek nokta vardır ve ince seslidir (فَ فُ فِ → fe-fü-fi). ق (Kâf) harfinin üzerinde ise iki nokta vardır ve dil kökünden kalın sesle okunur (قَ قُ قِ → ka-ku-kı).

  4. Örnek 4Öğretmen kız öğrencisi Meryem'e kibarca 'Lütfen oku ey Meryem!' demek istediğinde hangi cümleyi kurar?

    Cevabı göster

    Kız öğrenciye emir verirken fiilin sonuna ـِي eki ve 'lütfen' ifadesinin sonuna kesralı ـكِ zamiri getirilir: اِقْرَئِي مِنْ فَضْلِكِ يَا مَرْيَمُ! (Lütfen oku ey Meryem!).

  5. Örnek 5Ayrı yazılmış عَ + لِ + مَ ve وَ + جَ + دَ harflerinin birleştirilerek yazılışını ve okunuşunu açıklayınız.

    Cevabı göster

    عَ + لِ + مَ harflerinin üçü de kendinden sonrakiyle birleştiği için عَلِمَ (alime) şeklinde bitişik yazılır. وَ + جَ + دَ kelimesinde ise baştaki و harfi kendinden sonraki harfle birleşmediği için وَجَدَ (vecede) şeklinde yazılır.

  6. Örnek 6Kalın sesli ط، ظ، غ، ق harfleriyle ince sesli ك، ل، م، ن harflerinin fetha harekesiyle okunuşunda nasıl bir ünlü farkı oluşur?

    Cevabı göster

    Kalın harfler (طَ، ظَ، غَ، قَ) fetha ile 'a' ünlüsüyle (ta, za, ğa, ka) tok biçimde okunurken; ince harfler (كَ، لَ، مَ، نَ) fetha ile 'e' ünlüsüyle (ke, le, me, ne) yumuşak biçimde okunur.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Bir kız öğrenciye مَا اسْمُكِ؟ diye sorulduğunda aşağıdakilerden hangisi doğru bir cevap olur?

  2. 2Aşağıdaki harf çiftlerinden hangisinde birinci harf noktasız ve ince, ikinci harf ise tek noktalı ve kalındır?

  3. 3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.

    • Alfabenin son grubunda yer alan و (Vâv) harfi kendinden önce gelen harfle birleşir ancak kendinden sonra gelen harfle birleşmez.

  4. 4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.

    • Sınıfta bir erkek öğrenciye 'Otur!' demek için اِجْلِسِي, kız öğrenciye 'Otur!' demek için اِجْلِسْ ifadesi kullanılır.

  5. 5Aşağıdaki sınıf içi ifadeleri Türkçe anlamlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  6. 6Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.

    1. Üzerinde iki nokta bulunan ق harfi dil kökünden sesle okunurken, noktasız ك harfi ince sesle okunur.
    2. Üzerinde iki nokta bulunan ق harfi dil kökünden kalın sesle okunurken, noktasız ك harfi sesle okunur.

  7. 7Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.

    1. Karşımızdaki erkek arkadaşımıza هَلْ أَنْتَ أَحْمَدُ؟ diye sorduğumuzda olumlu cevap kelimesiyle, olumsuz cevap ise la kelimesiyle başlar.
    2. Karşımızdaki erkek arkadaşımıza هَلْ أَنْتَ أَحْمَدُ؟ diye sorduğumuzda olumlu cevap neam kelimesiyle, olumsuz cevap ise kelimesiyle başlar.

  8. 8Ayrı harflerle verilen 1) كَ + تَ + بَ, 2) فَ + تَ + حَ, 3) نَ + ظَ + رَ ve 4) قَ + رَ + أَ kelimelerinin birleşik yazılışlarını ve okunuşlarını adım adım inceleyiniz.

Kısaca

  • Karşımızdaki kişinin adını sorarken erkek için مَا اسْمُكَ؟, kadın için مَا اسْمُكِ؟ kalıbı kullanılır; cevap verirken her iki cinsiyet de اِسْمِي ... (Benim adım ...) der.
  • Bir bilgiyi doğrulamak için erkek muhataba هَلْ أَنْتَ ...؟ (Sen ... mısın?), kadın muhataba هَلْ أَنْتِ ...؟ diye sorulur ve نَعَمْ، أَنَا ... (Evet, ben ...) veya لَا، أَنَا ... (Hayır, ben ...) şeklinde cevap verilir.
  • Üçüncü harf grubunun ilk bölümünde kalın harfler ط (noktasız) ve ظ (tek noktalı, peltek), boğaz harfleri ع (noktasız, ince) ve غ (tek noktalı, kalın) ile ف (tek noktalı, ince) ve ق (iki noktalı, kalın) yer alır.
  • Alfabenin son bölümündeki ك، ل، م، ن، هـ، و، ي harflerinin tamamı ince seslidir; ك ince 'k' sesi verirken ق kalın 'k' sesi verir.
  • Sınıf içinde erkek ve kız öğrenciye göre değişen قُمْ / قُومِي (Ayağa kalk!), اِجْلِسْ / اِجْلِسِي (Otur!), اِقْرَأْ / اِقْرَئِي (Oku!) ve اُكْتُبْ / اُكْتُبِي (Yaz!) yönergeleri nezaket sözleriyle (مِنْ فَضْلِكَ، شُكْرًا، عَفْوًا) birlikte kullanılır.
  • Harfler sağdan sola birleştirilirken كَتَبَ، فَتَحَ، عَلِمَ، نَظَرَ، قَرَأَ، جَلَسَ gibi anlamlı kelimeler oluşur; son gruptaki و (Vâv) harfi kendinden sonra gelen harfle birleşmez.

Bu dersin öteki kaynakları