Tanışma-Vedalaşma Diyalogları, Sınıf İçi Yönergeler, Cezm ve Şedde İle Kelime Okuma-Yazma

Günlük hayatta iki kişi karşılaştığında iletişim selamlaşma ile başlar: اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ (es-Selâmü aleyküm - Allah'ın selamı üzerinize olsun) veya مَرْحَبًا (Merhaben). Muhatabımız buna وَعَلَيْكُمُ السَّلَامُ (ve Aleykümü's-selâm) ya da أَهْلًا وَسَهْلًا (Ehlen ve sehlen - Hoş bulduk / Hoş geldiniz) diyerek karşılık verir.

Tanışma aşamasında erkek arkadaşımıza مَا اسْمُكَ؟ (Mâ ismüke? - Adın ne?), kız arkadaşımıza ise مَا اسْمُكِ؟ (Mâ ismüki? - Adın ne?) diye sorarız. Cevap verirken hem erkek hem kız اِسْمِي... (İsmî... - Benim adım...) ifadesini kullanır ve ardından تَشَرَّفْتُ (Teşerraftü - Tanıştığımıza memnun oldum) veya فُرْصَةٌ سَعِيدَةٌ (Fursatün saîdetün - Memnun oldum) der.

Hal-hatır sorarken erkeğe كَيْفَ حَالُكَ؟ (Keyfe hâlüke? - Nasılsın?), kıza كَيْفَ حَالُكِ؟ (Keyfe hâlüki? - Nasılsın?) denir. Cevap olarak أَنَا بِخَيْرٍ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ (Ene bi-hayr, ve'l-hamdü lillâh - İyiyim, Allah'a şükürler olsun) ifadesi kullanılır.

Konuşma bittiğinde vedalaşırken إِلَى اللِّقَاءِ (İle'l-likâ' - Görüşmek üzere), مَعَ السَّلَامَةِ (Mea's-selâme - Selametle / Güle güle) veya فِي أَمَانِ اللَّهِ (Fî emânillâh - Allah'a emanet ol) ifadeleriyle güzel bir şekilde ayrılırız.

Sınıf ortamında öğretmenimizin verdiği yönergeleri anlamak ve uygulamak ders içi iletişimi kolaylaştırır. Arapçada emir ve yönerge fiilleri, hitap edilen öğrencinin erkek (müzekker) veya kız (müennes) olmasına göre küçük bir ek farkı taşır.

Erkek öğrenciye yönerge verilirken fiilin sonu cezimli kalır: قُمْ! (Kum! - Ayağa kalk!), اِجْلِسْ! (İclis! - Otur!), اِقْرَأْ! (İkra'! - Oku!), اُكْتُبْ! (Üktüb! - Yaz!), اِسْتَمِعْ! (İstemi'! - Dinle!), اُنْظُرْ! (Ünzur! - Bak!).

Aynı yönergeler kız öğrenciye verilirken fiilin sonuna ـِي (-î) uzatma harfi eklenir: قُومِي! (Kûmî! - Ayağa kalk!), اِجْلِسِي! (İclisî! - Otur!), اِقْرَئِي! (İkra'î! - Oku!), اُكْتُبِي! (Üktübî! - Yaz!), اِسْتَمِعِي! (İstemi'î! - Dinle!), اُنْظُرِي! (Ünzurî! - Bak!).

Kitap veya defter açıp kapatırken de aynı kural geçerlidir: Erkeğe اِفْتَحِ الْكِتَابَ! (İftahi'l-kitâbe! - Kitabı aç!) ve أَغْلِقِ الدَّفْتَرَ! (Ağliki'd-deftere! - Defteri kapat!); kıza ise اِفْتَحِي الْكِتَابَ! (İftahî'l-kitâbe!) ve أَغْلِقِي الدَّفْتَرَ! (Ağlikî'd-deftere!) denir.

Arapçada harfleri seslendiren fetha (üstün), kesra (esre) ve damme (ötre) harekelerinin yanında, harfin harekesiz olduğunu gösteren çok önemli bir işaret vardır: Cezm (diğer adıyla Sükûn).

Cezm, harfin tam üzerine konulan küçük bir daire (०) şeklindedir. Üzerinde cezm bulunan bir harf tek başına sesli olarak okunamaz; mutlaka kendinden önce gelen harekeli harfe tutunarak (bağlanarak) tek bir hece halinde okunur.

Örneğin مَ (me) harfinden sonra cezimli نْ (n) gelirse ikisi birlikte مَنْ (Men - Kim?) şeklinde okunur. Aynı şekilde هَلْ (Hel - Mı/Mi?), مِنْ (Min - -den/-dan), أَنْتَ (En-te - Sen [erkek]) ve أَنْتِ (En-ti - Sen [kız]) kelimelerinde ikinci harfler cezimli olduğu için birinci harfe tutunarak okunur.

Cezm işareti hiçbir zaman kelimenin ilk harfinde bulunmaz; çünkü Arapçada harekesiz (sessiz) bir harfle kelimeye başlanamaz.

Arapça okuma ve yazmada karşılaştığımız bir diğer temel işaret Şedde'dir. Şedde, harfin üzerine konulan küçük dişli ('w' benzeri) bir işarettir.

Arapçada aynı harf yan yana iki kez geldiğinde (birincisi cezimli, ikincisi harekeli olduğunda), bu iki harf ayrı ayrı yazılmaz; tek bir harf yazılıp üzerine şedde konulur. Dolayısıyla üzerinde şedde bulunan harf, birincisi kendinden önceki harfe çarparak (cezimli), ikincisi ise kendi harekesiyle olmak üzere İKİ KEZ okunur.

Örneğin أُمٌّ (Üm-mün - Anne) kelimesinde mîm harfi şeddelidir; aslında أُمْ + مٌ birleşimidir. Benzer şekilde جَدٌّ (Ced-dün - Dede), مُعَلِّمٌ (Mu-al-li-mün - Erkek öğretmen), مُعَلِّمَةٌ (Mu-al-li-me-tün - Kadın öğretmen) ve تَشَرَّفْتُ (Te-şer-raf-tü) kelimelerinde şeddeli harfler bastırılarak iki kez seslendirilir.

Dikkat edilmesi gereken önemli bir yazım kuralı vardır: Şeddeli bir harfin harekesi kesra (esre) ise, esre çizgisi harfin altına değil, şedde işaretinin hemen altına (مُعَلِّمٌ kelimesindeki lâm harfinde olduğu gibi) yazılabilir.

Arapçada isimlerin sonunda sıkça gördüğümüz çift harekelere 'Tenvin' adını veririz. Tenvin, kelimenin sonuna cezimli bir nûn (نْ) sesi katar; yani kelimeyi '-en/-an, -in, -ün/-un' sesiyle bitirir.

İki üstün (fethatân): Kelime sonuna '-en' (ince harflerde) veya '-an' (kalın harflerde) sesi verir; örneğin مَرْحَبًا (Merhaben), شُكْرًا (Şükran), عَفْوًا (Afven), أَهْلًا وَسَهْلًا (Ehlen ve sehlen). İki üstün yazılırken kelimenin sonuna bir destek Elif'i (ـًا) eklenir.

İki esre (kesratân): Kelime sonuna '-in' sesi verir; örneğin بِخَيْرٍ (Bi-hayrin).

İki ötre (dammetân): Kelime sonuna '-ün' veya '-un' sesi verir; örneğin تِلْمِيذٌ (Tilmîzün - Erkek öğrenci), تِلْمِيذَةٌ (Tilmîzetün - Kız öğrenci).

1. Ünitemizi tamamlarken Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed'in (sav) insan ilişkilerine yön veren iki hikmetli sözünü (hadis-i şerifini) birlikte hatırlayalım.

Birinci hadisimiz: اَلسَّلَامُ قَبْلَ الْكَلَامِ (es-Selâmü kable'l-kelâm), yani 'Önce selam, sonra kelam (söz).' Bir ortama girdiğimizde veya bir arkadaşımıza soru soracağımızda söze doğrudan girmek yerine önce selam vermek sünnettir.

İkinci hadisimiz: اَلْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ (el-Kelimetü't-tayyibetü sadakatün), yani 'Güzel söz sadakadır.' Arkadaşlarımıza, ailemize ve öğretmenlerimize güler yüzle صَبَاحُ الْخَيْرِ (Hayırlı sabahlar), شُكْرًا (Teşekkür ederim), مِنْ فَضْلِكَ (Lütfen) gibi güzel ve nazik ifadelerle hitap etmek, tıpkı sadaka vermek gibi Allah katında sevap kazandıran salih bir davranıştır.